Του Μιχάλη Τρίκκα
Διαφημίστηκε ως η "μεγαλύτερη εμπορική συμφωνία στην ιστορία", καθώς σε αυτή μετέχουν 12 χώρες που αντιπροσωπεύουν σήμερα το 40% της παγκόσμιας οικονομίας. Πιο ουσιαστικό θα ήταν να σημειώσουμε, πάντως, ότι η TPP φέρνει πιο κοντά την πρώτη και την τρίτη μεγαλύτερη οικονομία του πλανήτη -ΗΠΑ και Ιαπωνία- επιχειρώντας να απομονώσει τη δεύτερη, την Κίνα.
Οι 12 χώρες που υπέγραψαν την προηγούμενη εβδομάδα τη συμφωνία που φιλοδοξεί να "ενώσει" τις δύο πλευρές του Ειρηνικού Ωκεανού (Trans Pacific Partnership) είναι η Αυστραλία, η Ν. Ζηλανδία, το Μπρουνέι, ο Καναδάς, η Χιλή, η Μαλαισία, η Σιγκαπούρη, το Μεξικό, το Περού, το Βιετνάμ, οι ΗΠΑ και η Ιαπωνία.
Ο Αμερικανός πρόεδρος Μπάρακ Ομπάμα είχε αναδείξει εδώ και καιρό την υπογραφή της σε μια από τις κορυφαίες προτεραιότητες της προεδρίας του. Σε αρκετές δημόσιες παρεμβάσεις του ο αρχιτέκτονας της "στροφής στην Ασία" είχε άλλωστε ξεκαθαρίσει ότι το στρατηγικό διακύβευμα της ΤΡΡ δεν ήταν άλλο από την ηγεμονία των ΗΠΑ στη γιγαντιαία και αναπτυσσόμενη ασιατική αγορά.
"Όταν περισσότερο από το 95% των πιθανών πελατών μας ζουν έξω από τα σύνορά μας, δεν μπορούμε να αφήσουμε χώρες όπως η Κίνα να γράφουν τους κανόνες της παγκόσμιας οικονομίας. Εμείς πρέπει να γράφουμε αυτούς τους κανόνες ανοίγοντας νέες αγορές στα αμερικανικά προϊόντα" είχε τονίσει χαρακτηριστικά.
Με άλλα λόγια πρόκειται για τον "ασιατικό οικονομικό άξονα" που είχε εξαγγείλει ο Αμερικανός πρόεδρος από τις πρώτες κιόλας μέρες της προεδρίας του. Και φυσικά τον οικονομικό άξονα στηρίζει και ένας αντίστοιχος στρατιωτικός, καθώς τα τελευταία χρόνια η Ουάσιγκτον έχει ενισχύσει σημαντικά την αμυντική της συνεργασία με τις Φιλιππίνες, την Αυστραλία και την Ιαπωνία, που επί πρωθυπουργίας Σίνζο Άμπε αναβιώνει με ταχείς ρυθμούς το μιλιταριστικό παρελθόν της.
Με τη συμφωνία, η Κίνα δεν αποκόβεται μόνο από την αμερικανική αγορά, αλλά και από πολλούς από τους σημαντικότερους εμπορικούς της εταίρους που συμμετέχουν στη νέα οικονομική ένωση. Θα μπορούσε να κάνει κάποιος λόγο για έναν εμπορικό πόλεμο σε πλήρη εξέλιξη. Η TISA, η Πολυμερής Συμφωνία για τις Υπηρεσίες που θα διαδεχτεί την GATS, εξαιρεί τα μέλη της ομάδας των BRICS. Και σήμερα η TΡΡ απομονώνει την Κίνα.
Η αποτυχία των πολυμερών διαπραγματεύσεων στο πλαίσιο του Παγκόσμιου Οργανισμού Εμπορίου προκάλεσε μια πραγματική έκρηξη διμερών εμπορικών συμφωνιών. Η Κίνα είχε πρόσφατα υπογράψει μια τέτοια συμφωνία με την Αυστραλία, ενώ η Ε.Ε. είχε κάνει το ίδιο με τη Σιγκαπούρη και το Βιετνάμ. Η ΤΡΡ καθιστά τουλάχιστον αβέβαιο το μέλλον αυτών των συμφωνιών. Επομένως μια παράπλευρη συνέπεια θα μπορούσε να είναι μια αντίστοιχη προσπάθεια του Πεκίνου με αποδέκτη τη Νότια Κορέα, που δεν μετέχει στη συμφωνία, ή μια προσέγγιση Κίνας και Ευρώπης, των δύο, δηλαδή, μεγάλων οικονομικών δυνάμεων που αποκλείονται.
Με την υπογραφή άλλωστε της συμφωνίας στον Ειρηνικό οι ΗΠΑ ασκούν και ουσιαστική πίεση στην Ε.Ε. για ολοκλήρωση των διαπραγματεύσεων της ευρωατλαντικής ΤΤΙΡ (Transatlantic Trade and Investment Partnership). Αμέσως μετά την υπογραφή της συμφωνίας, οι "Financial Times" έγραψαν ότι η υπογραφή της εμπορικής συμφωνίας για τις χώρες του Ειρηνικού δίνει νέα ώθηση στις προσπάθειες για μια αντίστοιχη συμφωνία μεταξύ ΗΠΑ και Ε.Ε -κάτι που, όπως σημειώνεται, θα μπορούσε να γίνει ακόμη και μέσα στον επόμενο χρόνο εφόσον οι δύο πλευρές "επιταχύνουν τις διαπραγματεύσεις".
Και οι διαπραγματεύσεις διεξάγονται, φυσικά, πάντοτε υπό απόλυτη μυστικότητα και μακριά από κάθε μορφή δημόσιου ελέγχου. Όμως, τόσο κάποια έγγραφα που δόθηκαν στη δημοσιότητα από τη Wikileaks όσο και το προηγούμενο της NAFTA δίνουν μια ιδέα για το περιεχόμενο της ΤΤΡ, της συμφωνίας δηλαδή που φιλοδοξεί να καθορίσει τους κανόνες για το εμπόριο τον 21ο αιώνα.
Λέξη κλειδί για μία ακόμη φορά είναι η "απορρύθμιση" και βασικό χαρακτηριστικό η απόλυτη κυριαρχία των μεγάλων επιχειρήσεων, που αποκτούν το δικαίωμα να ξαναγράφουν κατά το δοκούν τις εθνικές νομοθεσίες προκειμένου να μην υπάρχουν πλέον "φραγμοί" στον "ελεύθερο ανταγωνισμό". Και φυσικά στη γλώσσα του σύγχρονου διεθνούς εμπορίου "φραγμοί" θεωρούνται τα εργασιακά δικαιώματα, μέτρα για την προστασία του περιβάλλοντος ή τα αγαθά που επιμένουν να χαρακτηρίζονται δημόσια.
Εκτός από την κατάργηση όσων τελωνειακών δασμών έχουν απομείνει, η ΤΡΡ θα θέσει κοινές προδιαγραφές -τις αμερικανικές μάλλον- για κάθε προϊόν και υπηρεσία. Σύμφωνα με το προηγούμενο της NAFTA, τη "μήτρα" κάθε πολυμερούς εμπορικής συμφωνίας που ακολούθησε, οι διαφορές θα παραπέμπονται σε ειδικά διαιτητικά όργανα που εννιά στις δέκα φορές δικαιώνουν τους επενδυτές εις βάρος των κυβερνήσεων.
Για τον τομέα της Ιατρικής η TPP θα μπορούσε να σημαίνει τον δραστικό περιορισμό ή ακόμη και το τέλος των γενόσημων φαρμάκων, ενώ τα πνευματικά δικαιώματα θα μπορούσαν να επεκταθούν ακόμη και σε τομείς όπως οι "μέθοδοι διάγνωσης, θεραπείας και χειρουργικών επεμβάσεων". Όπως σημειώνει άλλωστε η Μαρτίν Μπιλάρντ στη "Monde Diplomatique", "για τις τεχνικές εγχείρησης καρδιάς ή για ορισμένα καινοτόμα πρωτόκολλα ανίχνευσης του καρκίνου ή θεραπείας του θα μπορούσε να ζητηθεί από τους χρήστες η πληρωμή δικαιωμάτων". Είναι μια πραγματική κούρσα προς τον πάτο, που δυστυχώς αφορά πολύ περισσότερο από το 40% της παγκόσμιας οικονομίας.
