Συνέντευξη στον Σπύρο Κακουριώτη
Θα μπορούσε να περιγράφει ακόμα ένα επεισόδιο καθημερινού ρατσισμού, από αυτά που αφθονούν σε όλες τις ευρωπαϊκές χώρες, το κείμενο του Λοράν Μοβινιέ Αυτό που εγώ ονομάζω λήθη. Είναι όμως ένα κείμενο που ξεκινά με πεζό γράμμα... και ολοκληρώνεται μετά από αρκετές σελίδες, χωρίς ούτε μία τελεία... Έτσι το "διαβάζει" κάθε Σάββατο και Κυριακή βράδυ, από τη σκηνή του Κέντρου Ελέγχου Τηλεοράσεων, και ο ερμηνευτής του Νίκος Νίκας, "καλπάζοντας" όπως λέει.
Αλλά ποιο είναι το επεισόδιο αυτό, που από τις εσωτερικές σελίδες των εφημερίδων έγινε νουβέλα στα χέρια του Γάλλου συγγραφέα; "Είναι γραμμένη το 2011, βασισμένη σε ένα αληθινό γεγονός, το οποίο συνέβη στη Λυόν" μας λέει ο Νίκος Νίκας. "Ένας 25χρονος, με καταγωγή από τη Μαρτινίκα, Γάλλος υπήκοος, μπαίνει σε ένα σούπερ μάρκετ, παίρνει ένα κουτάκι μπίρα, το πίνει επιτόπου. Οι σεκουριτάδες τον συλλαμβάνουν και τον σκοτώνουν, στην κυριολεξία, στο ξύλο. Από αυτό το πραγματικό περιστατικό, ο Μοβινιέ γράφει μια νουβέλα όπου εκθέτει τον στοχασμό του πάνω στο θέμα της βίας, του ρατσισμού, του διαφορετικού, της παράλογης επίθεσης στο πρόσωπο ενός ανθρώπου".
Όλο αυτό παραπέμπει σε ένα πολύ σκληρό κείμενο; "Το γεγονός είναι σκληρό, όμως μέσα από τον τρόπο που μεταλλάσσεται για να γίνει νουβέλα έχει τρυφερότητα, λυρισμό και ποίηση. Είναι ένα κείμενο που συγκινεί. Θα το αδικούσαμε αν λέγαμε πως είναι απλώς σκληρό".
Το κείμενο είναι ένας μονόλογος, αλλά χάρη στη μαστοριά του συγγραφέα ακούγονται πολλές φωνές σε αυτό. "Πράγματι, ένας αφηγητής, του οποίου η ταυτότητα δεν αποκαλύπτεται, μιλά στον αδελφό του θύματος. Μέσα από αυτή την αρχική σύμβαση, εμφανίζονται και τα υπόλοιπα πρόσωπα: ακούγονται οι σκέψεις των σεκιουριτάδων, λόγια που θα μπορούσε να έχει πει η μάνα του θύματος, το ίδιο το θύμα που μιλά" μας λέει, σημειώνοντας πως η σκηνοθέτιδα της παράστασης, Άσπα Τομπούλη, έχει επιλέξει τρεις βασικούς ερμηνευτικούς άξονες, προκειμένου, μέσα από αυτά τα διαφορετικά στιλ αφήγησης, να προκύπτει η πολυφωνία του κειμένου.
Στην παρατήρησή μας πως ο πυρετικός ρυθμός του κειμένου αποτελεί μεγάλη πρόκληση για έναν ηθοποιό, ο Νίκος Νίκας απαντά γελώντας: "Αυτό που θα επιθυμούσε όποιος έρχεται σε επαφή με αυτό το κείμενο είναι να είχε μια τεράστια αναπνοή μιας ώρας, ώστε να μπορεί να μη βάλει τελεία πουθενά, να το πει απνευστί, χωρίς δεύτερη ανάσα! Το αντιμετωπίσαμε με αυτόν τον τρόπο, χωρίς να σταματά η αφήγηση, τηρώντας τις εσωτερικές συνέχειες της σκέψης και του λόγου του κειμένου, όμως σε κάποιες περιπτώσεις γίνεται και αντίστιξη: υπάρχουν μερικές πολύ έντονες τελείες, παύσεις, ενώ σε άλλα σημεία ο λόγος τρέχει καλπάζοντας".
Παρά τα ηθικά διλήμματα που θέτει ο συγγραφέας, το κείμενό του δεν είναι σε κανένα σημείο του άσπρο - μαύρο... "Αυτή είναι μία από τις μεγάλες αρετές του, η δύναμή του. Ο Μοβινιέ δεν παίρνει θέση, όχι με την έννοια ότι προσπαθεί να δικαιολογήσει, αλλά ότι δεν προσπαθεί να διδάξει. Κάπου αναφέρει ότι ο καθένας από μας μπορεί να είναι στη θέση των σεκιουριτάδων, όπως και του θύματος. Δεν βρίσκεται απέναντι: Λέει πως, εν δυνάμει, όλοι μπορεί να είμαστε και θύτες και θύματα".
Σήμερα στις κοινωνίες μας η βία και το μίσος για το διαφορετικό είναι ενδημικά φαινόμενα, που βλέπουμε δυστυχώς να γιγαντώνονται. Για τον Νίκο Νίκα "είναι τρομακτικό ότι βρισκόμαστε αναγκασμένοι να επαναδιαπραγματευόμαστε θέματα που θα έπρεπε να έχουν λυθεί από τον προηγούμενο αιώνα. Δυστυχώς, όμως, δεν θυμόμαστε τίποτα, όπως λέει και ο τίτλος του έργου. Ξεχνάμε διαρκώς και, από την άλλη, δεν κάνουμε τίποτε για τα κακά στοιχεία που βρίσκονται μέσα μας. Αν ίσως παραδεχθούμε πως η ανθρώπινη φύση έχει μια πολύ κακή πλευρά, να μπορέσουμε να την αντιμετωπίσουμε επιτέλους..."
Η λήθη είναι άραγε μια "αρρώστια" των σύγχρονων κοινωνιών; "Υπάρχει επιλεκτικότητα σε αυτά που θυμόμαστε και κρατάμε σαν σημεία αναφοράς. Το ευχάριστα οξύμωρο είναι ότι, γράφοντας, ο Μοβινιέ βγάζει αυτόν τον άνθρωπο από τη λήθη, αλλιώς θα περνούσε στα ψιλά των εφημερίδων. Είναι ένας από τους ανθρώπους που βρίσκονται δίπλα μας, αλλά, επειδή είναι στο περιθώριο, δεν είναι σαν κι εμάς, ίσως θεωρούμε 'φυσιολογικό' τον θάνατο γι' αυτούς... Δυστυχώς, κάπου στο μυαλό μας υπάρχει σαν φυσικό επακόλουθο" λέει, σημειώνοντας πως, παρόλα αυτά, "η ανθρώπινη φύση έχει ανάγκη να ξεχνά για να προχωρήσει. Το θέμα είναι, αφού ξεχάσεις το γεγονός, να μην ξεχάσεις αυτό που το προκάλεσε"...
Ο μεταφραστής του κειμένου Σπύρος Γιανναράς σημειώνει κάπου πως το κείμενο γράφτηκε για να "ξορκίσει" το κακό... Έχει άραγε αυτήν τη δύναμη η τέχνη; "Η τέχνη δεν μπορεί να αλλάξει τον κόσμο, όμως για κάποιες στιγμές μπορεί να μας κάνει να θέλουμε να αλλάξουμε. Ήδη αυτό είναι πολύ σημαντικό. Τη στιγμή που κάποιος έρχεται αντιμέτωπος με το κείμενο, με την παράσταση, με μένα, στη σχέση ηθοποιού - θεατή, αν στιγμιαία διαπραγματευτεί μια αλλαγή στην οπτική του, είναι μεγάλη χαρά, αισθάνομαι πως κάποιο μέρος του σκοπού μου το έχω πετύχει. Ίσως έτσι αυτός ο κόσμος γίνει λίγο πιο ανακουφιστικός για όλους μας"...
info
ΑΥΤΟ ΠΟΥ ΕΓΩ ΟΝΟΜΑΖΩ ΛΗΘΗ του Λοράν Μοβινιέ. Μετάφραση: Σπύρος Γιανναράς. Σκηνοθεσία: Άσπα Τομπούλη. Σκηνικά - κοστούμια: Άση Δημητρολοπούλου. Σχεδιασμός ήχων: Δημήτρης Ιατρόπουλος. Ερμηνεία: Νίκος Νίκας. ΚΕΝΤΡΟ ΕΛΕΓΧΟΥ ΤΗΛΕΟΡΑΣΕΩΝ, ΚΑΘΕ Σάββατο και Κυριακή, 9.00 μ.μ.
