Του Περικλή Πιτσολάντη*
Η κυβέρνηση της Αριστεράς έχει ιστορικό και φρονηματικό καθήκον να αναδείξει τον πολιτισμό και την παιδεία του τόπου ως μια αξία που θα οδηγήσει στην εξέλιξη της κοινωνίας και τη γέννηση ή ανάταση αυτών των ανθρωπίνων στοιχείων που απαξιώνουν τον ρατσισμό, τη διαχωριστικότητα, τον φασισμό και ταυτόχρονα δημιουργούν στον πολίτη τη διάθεση και την ευθύνη για ένα καλύτερο κόσμο, την εξάλειψη της διαφθοράς η οποία χτυπάει τη συλλογικότητα και μολύνει όποια προσπάθεια για μια κοινωνική εξέλιξη που αντιμετωπίζει τον άνθρωπο ως πρωταγωνιστή, πέραν του ιστορικού υποκειμένου που απλώς ακολουθεί τη σειρά των γεγονότων της ιστορίας, αλλά μπορεί να σπάσει αυτήν την ακολουθία και να φέρει μια ρηξικέλευθη πορεία. Μια πορεία προς τον σοσιαλισμό. Ακόμη και αυριανές αποφάσεις της σημερινής κυβέρνησης θα μπορούσαν να βρουν εμπόδιο τη διαμόρφωση των πολιτών, η οποία δημιουργεί μια κοινή γνώμη εύπλαστη για τους ειδικούς της καθοδήγησης της κοινής γνώμης και της ψυχολογίας των μαζών (διεφθαρμένα ΜΜΕ, απειλές πλουσίων για απολύσεις και κοινωνικές αναταραχές κ.λπ.).
Οι σημερινές συνθήκες με τα υπάρχοντα ποσοστά ανεργίας, φτώχειας και συνολικά της ανθρωπιστικής κρίσης αποτελούν από τη μία πλευρά ένα ακόμη πιο δυνατό επιχείρημα γι' αυτή την προσπάθεια, από την άλλη ίσως προτείνουν ακόμη και την «εφεύρεση» ή πειραματισμό για μια μεταβατική περίοδο από τα Μνημόνια και τον νεοφιλελευθερισμό προς την κοινωνία της αλληλεγγύης και τα αρχικά στάδια του πολιτικού συστήματος της ισότητας και της λαϊκής κυριαρχίας των μέσων παραγωγής. Αυτό λοιπόν θα πρέπει να μας οδηγήσει σε σκέψεις που μπορεί αρχικά να μην είναι ακριβώς σύμφωνες με το ιδεολογικό μας υπόβαθρο, έγκειται όμως στις ρεαλιστικές ανάγκες της κοινωνίας αλλά και στο ζύμωμα των ανθρώπων στο να μπορούν να υποστηρίξουν και οι ίδιοι ένα σύστημα που μέχρι σήμερα τους φάνταζε ακραίο ή αδύνατο και ουτοπιστικό.
Η πολιτική μας για τον πολιτισμό πρέπει να αφορά μια ακολουθία προς τη μόρφωση των πολιτών και τη δημοκρατική πρόσβαση όλων σε παιδεία, πολιτιστική κληρονομιά, τέχνες, βιβλία, με μια ταυτόχρονη έμφαση στις μειονότητες. Μην ξεχνάμε επίσης ότι ένας παράγοντας ανόδου των ακροδεξιών κινημάτων στη χώρα είναι και η αξιοποίηση ενός αρχαιολάγνου δημόσιου λόγου ο οποίος τις περισσότερες φορές δεν έχει σχέση με την αληθινή υπόσταση των προσώπων ή των γεγονότων που αναφέρονται και γίνονται αντικείμενο εκμετάλλευσης από τα φασιστικά υποκείμενα λόγω της έλλειψης γνώσεων από τους πολίτες.
Χρειάζονται άμεσα μέτρα ώστε κάποια κοινωνικά στρώματα να μην περιθωριοποιηθούν από την τέχνη, αλλά και από την πλευρά των δημιουργών, να μην γίνει η δημιουργία αποκλειστικότητα των πλουσίων ή των προστατευομένων τους όπως συνέβαινε στο παρελθόν με τις ελίτ και τους αυλικούς. Όταν μόνο οι γόνοι πλούσιων οικογενειών είχαν καλλιτεχνική μόρφωση και στα θέατρα και τις όπερες είχαν τη δυνατότητα να παρευρίσκονται μόνο οι ευγενείς και λοιποί πλούσιοι. Αυτό σημαίνει και τις άμεσες ανάγκες για ριζοσπαστικές παρεμβάσεις στα εργασιακά ή και το φορολογικό που αφορούν τον καλλιτεχνικό χώρο. Δυστυχώς μιλώντας για πολιτισμό βρισκόμαστε στην ανάγκη να μιλήσουμε και για οικονομικά ζητήματα, όμως μέσα σε ένα παγκόσμιο καπιταλιστικό σύστημα είναι προφανές ότι αυτό είναι κάτι λογικό, μιας και οι καλλιτέχνες έχουν ανάγκες που πρέπει να καλύψουν, πρέπει να πληρωθούν και αυτοί, όπως όλοι οι εργαζόμενοι, για το έργο που παράγουν και να ζήσουν με αξιοπρέπεια και κάποια εχέγγυα για το μέλλον αυτών και των οικογενειών τους.
Πολιτικά και κοινωνικά, η επένδυση στον πολιτισμό προσφέρει στον άνθρωπο χαρακτηριστικά που είναι απαραίτητα για την εξέλιξη της κοινωνίας μας. Το άνοιγμα της σκέψης, η έλξη της ομορφιάς όπως αυτή αποτυπώνεται από την τέχνη, η αναζήτηση του ανθρώπου για την προσωπική τελείωση μέσα από τις τέχνες είναι καταστάσεις που διαμορφώνουν μια προσωπικότητα θετική προς το καινούριο, προς το ξεχωριστό, σε αυτό που φέρει ένα όραμα και μπορεί να καθοδηγήσει τον άνθρωπο να δράσει, να πάρει την κατάσταση στα χέρια του για να δημιουργήσει ένα καλύτερο μέλλον στο οποίο δεν θα είναι ένα αντικείμενο προς εκμετάλλευση των λίγων, αλλά κάθε ημέρα θα χτίζει μια πραγματικότητα αντάξια του οράματός του. Αυτή η ζύμωση μετουσιώνεται σε μόρφωση και η μόρφωση σε γνώση. Η γνώση πάντα αποτελούσε και θα αποτελεί ένα αντίδοτο κατά του φόβου, κατά της αδικίας και της διαχωριστικότητας. Δεν είναι τυχαίο άλλωστε πως σε όλες τις κοινωνίες που επιχειρήθηκε μια κοινωνική αλλαγή υπήρξε και τεράστια άνθιση του πολιτισμού.
Πρέπει τα σχολεία μας, οι δρόμοι μας, οι πλατείες, τα σπίτια μας να γίνουν χώροι τέχνης. Να έρθουμε σε επαφή με τον πολιτισμό και να πάρουμε από την τέχνη και τη φιλοσοφία πολλά από τα εφόδια που χρειαζόμαστε για την καθημερινότητα. Στις συνθήκες απομόνωσης που επικρατούν στα αστικά κέντρα, στην απομόνωση και την απογοήτευση που νιώθουν οι νέοι της χώρας μας που όλο και βουλιάζουν στην κατάθλιψη, ο κοινός τόπος συνάντησης όλων μπορεί να γίνει σε μια πολιτιστική εκδήλωση. Πρέπει να σπάσουμε το γκρίζο της ζωής μας και να μετουσιωθεί σε μια κάθαρση από ό,τι μέχρι σήμερα μας εξουσίαζε μέσω του σημερινού μοντέλου ζωής.
Αν λοιπόν επιθυμούμε να αλλάξουμε τους συσχετισμούς της κοινωνίας μας, ο πολιτισμός είναι ένα μεγαλειώδες εργαλείο για τον άνθρωπο και τη δημοκρατία. Ο Κολομβιανός φιλόσοφος Σαμαέλ Αούν Βεόρ είχε γράψει: «Οι εκπαιδευτικοί θα πρέπει να επιτρέψουν στους μαθητές την ελευθερία να διαφωνούν και να κριτικάρουν υγιώς και με εποικοδομητικό τρόπο όλες τις θεωρίες που μελετούν. Είναι παράλογο να τους υποχρεώνουν να δεχθούν με δογματικό τρόπο όλες τις θεωρίες που διδάσκονται στο σχολείο, το λύκειο ή το πανεπιστήμιο. Είναι αναγκαίο οι μαθητές να εγκαταλείψουν τον φόβο για να μάθουν να σκέφτονται από μόνοι τους. Είναι επείγον οι μαθητές να εγκαταλείψουν τον φόβο για να μπορούν να αναλύουν τις θεωρίες που σπουδάζουν».
Αυτοί οι μαθητές θα φέρουν την αλλαγή, σε αυτούς θα μπορέσει ο κόσμος μας να στηριχτεί και να βαδίσει προς τα εμπρός λίγο πιο γρήγορα!
* Περικλής Πιτσολάντης είναι μέλος της συντονιστικής γραμματείας Β' Διαμερίσματος του ΣΥΡΙΖΑ Πειραιά, μέλος του Τμήματος Πολιτισμού ΣΥΡΙΖΑ
