Του Μιχάλη ΤΡΙΚΚΑ
Μετά τους απελευθερωτικούς βομβαρδισμούς, εγκαταλείπονται στη μοίρα τους. Το Ιράκ παραμένει βυθισμένο στο χάος, κινδυνεύοντας μάλιστα να γίνει μεσαιωνικό χαλιφάτο, η Λιβύη βρίσκεται στα χνάρια του, με τη Δύση να εμφανίζεται τώρα έτοιμη να επέμβει εναντίον των άλλοτε συμμάχων της, και το Κόσοβο -"γενέτειρα" των σύγχρονων ανθρωπιστικών επεμβάσεων- μετατρέπεται σταδιακά σε έρημη χώρα.
Την προηγούμενη εβδομάδα συμπληρώθηκαν επτά χρόνια από τη μονομερή ανακήρυξη της ανεξαρτησίας της περιοχής στις 17 Φεβρουαρίου 2008. Κανείς, ωστόσο, δεν είχε διάθεση για πανηγυρισμούς. Το Κόσοβο σήμερα αδειάζει. Μόνο το τελευταίο εξάμηνο, περίπου 50.000 άνθρωποι ζήτησαν άσυλο στη Γερμανία και την Ουγγαρία, τους βασικούς προορισμούς ενός τεράστιου μεταναστευτικού ρεύματος.
Ο αριθμός όσων εγκαταλείπουν την περιοχή μπορεί να μην φαίνεται ιδιαίτερα μεγάλος. Πόσες απουσίες όμως μπορεί να αντέξει μια χώρα με πληθυσμό που δεν υπερβαίνει τα 1,8 εκατομμύρια; Η χώρα που κάποτε φιλοδοξούσε να γίνει το νεότερο ευρωπαϊκό κράτος είναι σίγουρα η φτωχότερη. Η ανεργία ξεπερνά το 45% (80% στους νέους) και ένας στους τρεις κατοίκους της ζει σε συνθήκες ακραίας φτώχειας, δηλαδή επιβιώνει με λιγότερο από 1,42 ευρώ την ημέρα.
Εκείνο όμως που πραγματικά τρομάζει τους Κοσοβάρους δεν είναι η φτώχεια, αλλά η έλλειψη οποιασδήποτε προοπτικής. "Πολλοί ανησυχούν για το μέλλον των παιδιών τους" τονίζει ο Νετζίπ Μενέκσε, διευθυντής του ραδιοσταθμού Romano Avazo. "Δεν υπάρχουν δουλειές, οι μισθοί είναι γελοίοι και το κόστος διαβίωσης αυξάνεται συνεχώς. Οι άνθρωποι ξέρουν ότι δεν θα τους δώσουν άσυλο στις χώρες της Ε.Ε., αυτό όμως δεν τους εμποδίζει να το δοκιμάσουν" σημειώνει.
Το μεταναστευτικό ρεύμα διευκολύνουν οι συμφωνίες που υπεγράφησαν πριν από δύο χρόνια ανάμεσα σε Βελιγράδι και Πρίστινα για την εξομάλυνση των μεταξύ τους σχέσεων. Οι Κοσοβάροι μπορούν πια να εισέρχονται στη Σερβία χωρίς διαβατήριο. Την ίδια στιγμή οι τιμές που ζητούν οι διακινητές έχουν μειωθεί σημαντικά. Άλλοτε το ταξίδι στη Γερμανία κόστιζε περίπου 3.500 ευρώ, ένα ποσό αστρονομικό για τον μέσο Κοσοβάρο. Σήμερα η τιμή έχει πέσει κάτω από τα 1.000 ευρώ.
Το γερμανικό όνειρο
Καθημερινά ένα κομβόι με πούλμαν εγκαταλείπει την Πρίστινα για τον ευρωπαϊκό Βορρά. Η Σερβία δεν θέτει, φυσικά, εμπόδια στη μετακίνησή τους. Ο τελικός προορισμός είναι η Σουμπότιτσα, μια μικρή κομόπολη στα σερβοουγγρικά σύνορα. Εκεί αρχίζει η ζώνη Σένγκεν. Οι επιβάτες συνεχίζουν το ταξίδι πεζοί και περνούν τα σύνορα από διάφορα περάσματα. Λέγεται ότι οι Ούγγροι συνοροφύλακες χρεώνουν 200 ευρώ το κεφάλι.
Αν οι μετανάστες συλληφθούν από την αστυνομία ενώ διασχίζουν την Ουγγαρία, ζητούν άσυλο εκεί. Αλλιώς συνεχίζουν τον δρόμο τους για τη Γερμανία, την Αυστρία ή τις σκανδιναβικές χώρες. Τον Ιανουάριο οι γερμανικές αρχές ανακοίνωσαν ότι οι Κοσοβάροι είναι η δεύτερη μεγαλύτερη εθνοτική ομάδα αιτούντων άσυλο μετά τους Σύρους. Ενδέχεται να αποτελούν τη μεγαλύτερη, αν υπολογιστεί ότι πολλοί από αυτούς ταξιδεύουν με σερβικά ή αλβανικά διαβατήρια.
Για τους περισσότερους, το "γερμανικό όνειρο" τελειώνει με την άφιξή τους στη χώρα. "Δεν υπάρχει άσυλο για τους Κοσοβάρους" διευκρινίζει ο Μάνφρεντ Σμιτ, πρόεδρος της Αρχής Μετανάστευσης και Προσφύγων. Παρότι το Κόσοβο δεν βρίσκεται ακόμη στη λίστα των ασφαλών χωρών, όπως η Σερβία, η Βοσνία - Ερζεγοβίνη και η ΠΓΔΜ, οι αιτήσεις σχεδόν πάντα απορρίπτονται.
Ο Χασίμ Θάτσι, υπουργός Εξωτερικών και αντιπρόεδρος της κυβέρνησης, επιρρίπτει την ευθύνη για το μαζικό κύμα μετανάστευσης στις "ψευδείς φήμες" που διοχετεύτηκαν με σειρά δημοσιευμάτων του τοπικού Τύπου που υποστήριζαν ότι η Γερμανία ετοιμάζεται να χαλαρώσει την πολιτική της για την παροχή ασύλου.
Σε συνέντευξή του στη Frankfurter Allgemeine Zeitung ανέφερε ότι ορισμένα τοπικά ΜΜΕ δημοσίευσαν ρεπορτάζ για ανθρώπους που δήθεν πήραν άδεια εργασίας στη Γερμανία. "Αυτό οδήγησε στο να ταξιδεύουν ολοένα και περισσότεροι άνθρωποι παράνομα στη Γερμανία. Κάποιοι, που θεωρούνται μάλιστα σοβαροί σχολιαστές, υποστηρίζουν ότι οι χώρες της Δυτικής Ευρώπης, λόγω του αρνητικού ρυθμού γεννήσεων, καλούν τώρα πολίτες του Κοσόβου να μεταναστεύσουν. Αυτό δεν είναι αλήθεια, αλλά είναι μια αφορμή για τους ανθρώπους να φύγουν" τόνισε.
Αρκεί αυτό για να εξηγήσει τη μαζική έξοδο; Μάλλον όχι. Η μονομερής ανακήρυξη της ανεξαρτησίας πριν από επτά χρόνια και η αναγνώριση της χώρας από τις ΗΠΑ και άλλους συμμάχους της οδήγησε πρόσκαιρα σε ένα ακόμη "οικονομικό θαύμα". Εμβάσματα από τη διασπορά των Κοσοβάρων άρχισαν να καταφτάνουν και επενδύσεις fast track έφεραν μια ανάπτυξη της τάξης του 10%. Η φούσκα έσπασε όμως πολύ σύντομα, με τους "επενδυτές" να εγκαταλείπουν τη χώρα μόλις στράγγιξαν τους ελάχιστους πόρους της.
Κράτος - μαφία
Έτσι και αλλιώς η λέξη "διαφθορά" αποτελεί μάλλον ευφημισμό για την περίπτωση του Κοσόβου. "Η μεγαλύτερη συμβίωση ανάμεσα σε κράτος και μαφία παρατηρείται σε μια χώρα που ακόμη δεν υπάρχει, το Κόσοβο" υποστήριζε πριν από χρόνια ο Γάλλος εγκληματολόγος Ζαν Φρανσουά Γκαϊρού στο βιβλίο του "Ο κόσμος των μαφιών: η γεωπολιτική του οργανωμένου εγκλήματος". Ο Γκαϊρού κατέτασσε μάλιστα την τοπική μαφία -μια μαφία με κρατική υπόσταση- σε μια από τις δέκα ισχυρότερες του πλανήτη.
Στα χρόνια που μεσολάβησαν από την απόσχιση από τη Σερβία, η χώρα μετατράπηκε σε διεθνή κόμβο ξεπλύματος μαύρου χρήματος και λαθρεμπορίου. Σύμφωνα με την Ιντερπόλ οι Κοσοβάροι ελέγχουν σήμερα το μεγαλύτερο μέρος της διακίνησης ηρωίνης, με τη χώρα να αποτελεί τη βασική πύλη του αφγανικού οπίου προς την Ευρώπη. Έκθεση των γερμανικών υπηρεσιών πληροφοριών (BND) συμπέραινε από το 2005 ότι το Κόσοβο ελέγχεται από ένα δίκτυο εγκληματικών συμμοριών και πολιτικών προερχόμενων από την ηγεσία του UCK (Απελευθερωτικού Στρατού του Κοσόβου).
Με τον τίτλο "Κόσοβο, μαύρη τρύπα ή κράτος - μαφία", το ιταλικό περιοδικό "Limes" περιέγραφε το 2007 το ξεπούλημα της σερβικής κρατικής περιουσίας από τη διοίκηση του ΟΗΕ στο Κόσοβο (UNMIK). "Το 2003 πουλήθηκαν 7 επιχειρήσεις αξίας 9,2 εκατομμυρίων ευρώ έναντι μόλις 4,6 εκατομμυρίων ευρώ, ενώ λίγο αργότερα πουλήθηκαν άλλες 20 επιχειρήσεις αξίας 136,5 εκατομμυρίων ευρώ έναντι 24,7 εκατομμυρίων, με τη βοήθεια διαπλεκόμενων μεσαζόντων" σχολίαζε.
Για τον Σέρβο αναλυτή Αλεξάντερ Πάβιτς, το Κόσοβο αποτελεί απλώς το πιο ακραίο παράδειγμα κυνικής χειραγώγησης ενός λαού. "Ενθάρρυναν την ανεξαρτησία μιας περιοχής που δεν μπορούσε να αυτοσυντηρηθεί... Τους έδωσαν ψεύτικες ελπίδες και τώρα τους γυρίζουν την πλάτη" σημειώνει. Να φτάνουν άραγε τα νέα από το Κόσοβο στην όχι και τόσο μακρινή Ουκρανία;
