"Η εξέγερση του Δεκέμβρη ήταν η μελαγχολική και οργισμένη απάντηση μιας ολόκληρης γενιάς στην κρατική βία και τη φυσικοποιημένη κοινωνική και οικονομική αδικία", τονίζει η Αθηνά Αθανασίου, καθηγήτρια Κοινωνικής Ανθρωπολογίας στο Πάντειο Πανεπιστήμιο και αντιπρόεδρος του Ινστιτούτου "Νίκος Πουλαντζάς". Στη συνέντευξη που παραχώρησε στην "Αυγή", επισημαίνει πως η στάση της κυβέρνησης αναφορικά με τον Ν. Ρωμανό υπονομεύει τη Δημοκρατία.
* Ποιες θεωρείτε πως ήταν οι κοινωνικές συνθήκες που οδήγησαν στην εξέγερση του Δεκέμβρη; Ποιος είναι ο αντίκτυπός της στη σημερινή συγκυρία;
Το βράδυ της 6ης Δεκέμβρη 2008, ο τότε υπουργός Παιδείας ενημερώθηκε για τη δολοφονία του μαθητή Αλέξανδρου Γρηγορόπουλου από τη σφαίρα του ειδικού φρουρού της ΕΛ.ΑΣ. σε νυχτερινό κέντρο διασκέδασης και την επόμενη μέρα πήγε στο γήπεδο. Την ίδια στιγμή, στηνόταν μια ολόκληρη επιχείρηση έντεχνης αθώωσης και νομιμοποίησης της κρατικής βίας: ήταν δήθεν εξοστρακισμός, ακόμη και νόμιμη «άμυνα». Τα ΜΜΕ διαδραμάτισαν κρίσιμο ρόλο στην εμπέδωση των κραυγαλέων προπαγανδιστικών τεχνασμάτων περί «μεμονωμένου περιστατικού», προβληματικών παιδιών (που είναι ταυτόχρονα επικίνδυνα και σε κίνδυνο) και πολιτικής υποκίνησης.
Τα τηλεοπτικά παράθυρα αντηχούσαν υποκριτικά «τι θέλουν τα παιδιά;», ενώ το πολιτικό κατεστημένο φιλοτεχνούσε ένα αφήγημα μνησικακίας εναντίον των κινημάτων και της Αριστεράς που «χαϊδεύει τα αυτιά των κουκουλοφόρων». Οι μαθητές και οι μαθήτριες που πλημμύρισαν τους δρόμους της Αθήνας έδωσαν τον τόνο της απάντησης: «Φέτος δεν έχει Χριστούγεννα. Έχουμε πένθος».
Η κρατική δολοφονία ενός νέου ανθρώπου και η εξέγερση του Δεκέμβρη σηματοδότησαν, με τον πλέον οδυνηρό τρόπο, την απαρχή της σημερινής κρίσης. Ήταν η στιγμή που η κυβέρνηση Καραμανλή έκανε «δώρο» στις τράπεζες 28 δισ. ευρώ: «Στις τράπεζες λεφτά, στη νεολαία σφαίρες». Λίγες μέρες μετά τη δολοφονία του Γρηγορόπουλου, συνέβη η δολοφονική επίθεση εναντίον της τότε αντιπροέδρου της Πανελλήνιας Ένωσης Καθαριστριών και Οικιακού Προσωπικού Κωνσταντίνας Κούνεβα από τραμπούκους της εργοδοσίας. Το πρωτοφανές κίνημα που αναπτύχθηκε μέσα από αυτό το συμβάν έδειξε και άνοιξε τον δρόμο για κατοπινά εγχειρήματα συλλογικής αντίστασης και αλληλεγγύης.
Η εξέγερση του Δεκέμβρη ήταν η μελαγχολική και οργισμένη απάντηση μιας ολόκληρης γενιάς στην κρατική βία και τη φυσικοποιημένη κοινωνική και οικονομική αδικία. Το «δικαίωμα στη ζωή» πήρε πολιτικά χαρακτηριστικά αντίστασης στην αγριότητα της νεοφιλελεύθερης βιοπολιτικής, στον κρατικό αυταρχισμό, στην καθημερινή βία της επισφάλειας.
Μέσα στις πολύπλοκες αντιφάσεις του, μέσα από τις ενέργειες και τις αμηχανίες του, ως τραύμα και ως εξέγερση, ο ακατάτακτος Δεκέμβρης «προαισθάνθηκε» την καταστροφή που σε λίγο θα ερχόταν.
* Ποιες αλλαγές επέφερε, αν επέφερε, η εξέγερση του Δεκέμβρη στο θεωρητικό οπλοστάσιο της Αριστεράς;
Ένα από τα πιο ενορατικά συνθήματα που βγήκαν μέσα από την εξέγερση ήταν το «Ο Δεκέμβρης δεν ήταν απάντηση. Ήταν ερώτηση». Η ερώτηση που έθεσε και επεξεργάστηκε ο Δεκέμβρης ήταν η κατεξοχήν ερώτηση του πολιτικού: ποιος/ποια ανήκει, τι συνιστά ένα πολιτικό υποκείμενο, ποιοι/ποιες δικαιούνται πολιτικά δικαιώματα συμμετοχής, πώς ασκείται η πολιτική.
Η εξέγερση αποτέλεσε ένα εργαστήριο επεξεργασίας τέτοιων ερωτημάτων που έμελλε να επενδυθούν με ειδική πολιτική σημασία την εποχή της κρίσης και να απασχολήσουν, ως τέτοια, τη ριζοσπαστική, ανανεωτική και κινηματική Αριστερά. Το αποτύπωμα του Δεκέμβρη στις θεωρητικές αναζητήσεις και επεξεργασίες της Αριστεράς ήταν πολύπλευρο και αφορούσε τη συλλογικότητα, την αλληλεγγύη, τον δημόσιο χώρο, την πολιτική της αξιοπρέπειας και της ισοελευθερίας, την αγωνιστική δημοκρατία. Ήταν ακριβώς αυτές οι επεξεργασίες γειωμένης πολιτικής θεωρίας που μπόλιασαν την κριτική στάση μας απέναντι στην επ' αόριστον διαστελλόμενη «κατάσταση έκτακτης ανάγκης» και τη μετατροπή της νεοφιλελεύθερης «κρίσης» σε φρονηματική κοινοτοπία.
Μέσα από την εξέγερση και μέσα από μια ποικιλομορφία συλλογικών εγχειρημάτων, υποκειμένων και συμμαχιών, νεολαίοι, μαθητές/τριες, φοιτητές/τριες, εργαζόμενοι/ες, άνεργοι/ες, υποαπασχολούμενοι/ες, απλήρωτοι/ες, ντόπιοι και μετανάστες διατύπωσαν ένα αίτημα λογοδοσίας του κράτους. Διατυπώθηκε ένας αντίλογος που επαγρυπνούσε απέναντι στην αυταρχική στροφή του κράτους και σε έναν κυρίαρχο λόγο που αναγνώριζε ως μόνο δίκιο αυτό της ανταγωνιστικής ιδιοτέλειας.
Σήμερα, εξαιτίας και του Δεκέμβρη 2008, είμαστε σε καλύτερη θέση να αντιληφθούμε τον ρόλο που παίζει η πολιτική «της τάξης και της ασφάλειας» στη νεοφιλελεύθερη διακυβέρνηση. Στα μετέπειτα χρόνια της κυριαρχίας της κρίσης, καταλάβαμε τι σημαίνει να καταλύεται το όριο ανάμεσα στη Δημοκρατία και στον απολυταρχισμό. Και αυτή η συλλογική γνώση προήλθε από την πλευρά που διαλέξαμε: την πλευρά αυτών που η ζωή τους καταπατήθηκε ως ανάξια λόγου και σημασίας, των πεσόντων και των παριών της συστημικής κρίσης του ύστερου καπιταλισμού. Σε πείσμα και εναντίον του ιδεολογήματος ότι ο αγώνας για επιβίωση αποτελεί ατομική και ανταγωνιστική υπόθεση, αναδύθηκε μέσα από τα ερείπια της κρίσης ένα κύμα συλλογικής ανάκτησης της δυνατότητας για μια ζωή με αξιοπρέπεια και Δικαιοσύνη.
* Η κυβέρνηση Σαμαρά αρνείται το αίτημα του Ν. Ρωμανού, στενού φίλου του Αλ. Γρηγορόπουλου, να του δοθεί εκπαιδευτική άδεια. Υπάρχει κάποια σύνδεση του τότε με το τώρα; Πώς κρίνετε την τακτική της κυβέρνησης;
Η κρατική αυθαιρεσία είναι συστατικό γνώρισμα αυτής της -ακροδεξιών προδιαγραφών- κυβέρνησης, που νομοθετεί στα όρια της νομιμότητας, με γνώμονα το κέρδος των λίγων και την κοινωνική οδύνη των πολλών. Η σύνδεση του τότε με το τώρα είναι ακριβώς αυτή: η κυριαρχία επί αναλώσιμων σωμάτων μέσω της εξαίρεσης δικαιωμάτων. Ποιο ευνομούμενο κράτος δικαίου αποφαίνεται ότι «ειδικά» αυτός ο κρατούμενος πρέπει να στερηθεί το νόμιμο δικαίωμα των εκπαιδευτικών αδειών; Μήπως το ίδιο που παρείχε ασυλία στους αυτουργούς της ωμής κακοποίησής του κατά τη σύλληψή του; Η στέρηση της ελευθερίας που συνεπάγεται η φυλάκιση δεν νομιμοποιεί κανενός είδους στέρηση της αξιοπρέπειας και της πρόσβασης στην εκπαίδευση. Αυτό διεκδικεί με την πολυήμερη απεργία πείνας ο Νίκος Ρωμανός, στα χέρια του οποίου ξεψύχησε στις 6 Δεκεμβρίου 2008 ο Αλέξανδρος Γρηγορόπουλος. Κι αυτό φοβούνται οι κάθε λογής κήρυκες του μετα-δημοκρατικού κρατικού αυταρχισμού. Όταν όμως ένα τέτοιο κράτος γίνεται ο ανάλγητος και ιδεοληπτικός θεματοφύλακας της «τάξης και της ηθικής», τότε κινδυνεύει σοβαρά η αξιακή ηθική και πολιτική της Δημοκρατίας.
