Ταραγμένος μπήκε ο μήνας των διακοπών στην Ευρώπη, ακόμη και στις χώρες εκείνες που η μεγαλύτερη είδηση, όταν ξεκινά ο Αύγουστος, είναι τα ατέλειωτα μποτιλιαρίσματα στις εθνικές οδούς με κατεύθυνση τις εξοχές και τις παραλίες. Ταραγμένος, αφενός επειδή η Ευρώπη δεν μπορεί να κλείνει τα μάτια ούτε να μένει ανεπηρέαστη από τα πολεμικά δράματα που εξελίσσονται στη γειτονιά της -από την πολύ κοντινή Ουκρανία, μέχρι τις ελάχιστα μακρινότερες Γάζα, Συρία και Λιβύη-, αφετέρου επειδή κάθε τρεις και λίγο όσοι θέλουν να πιστεύουν ότι η ευρωκρίση τελείωσε διαψεύδονται.
Ο συνδυασμός των γεωπολιτικών κινδύνων εκτός συνόρων, και των πισωγυρισμάτων στον δρόμο προς την... ανάπτυξη εντός συνόρων κρατά την Ευρωζώνη κολλημένη στην κρίση, ίσως όχι με την ένταση του Αυγούστου του 2012, αλλά πάντως χωρίς να της επιτρέπει να παραδοθεί στη θερινή ραστώνη.
Η εμφάνιση του διοικητή της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας Μάριο Ντράγκι το μεσημέρι της Πέμπτης στη Φρανκφούρτη, έναντι του ευρωπαϊκού Τύπου, μπορεί να είχε στόχο να καθησυχάσει κυβερνήσεις και αγορές ότι οι κεντρικοί τραπεζίτες είναι έτοιμοι ανά πάσα στιγμή να επέμβουν εάν πληθύνουν οι απειλές για αποπληθωρισμό, ωστόσο, ούτε ο ψύχραιμος σούπερ Μάριο δεν μπορούσε να κρύψει την ανησυχία του για το οικονομικό κλίμα.
Ύφεση στην Ιταλία
Ο σοβαρότερος λόγος ανησυχίας ήταν η νέα διολίσθηση της Ιταλίας στην ύφεση. Τόσο η κυβέρνηση της τρίτης μεγαλύτερης οικονομίας της Ευρωζώνης, όσο και οι περισσότεροι οικονομικοί αναλυτές περίμεναν μια έστω απειροελάχιστη ανάκαμψη, αλλά η πραγματικότητα ήρθε να τους διαψεύσει: Το δεύτερο τρίμηνο του 2014, το ΑΕΠ της Ιταλίας συρρικνώθηκε κατά 0,3% σε ετήσια βάση, ενώ οι αναλυτές έβλεπαν ανάπτυξη κατά 0,1%. Σημειώνεται πως και το πρώτο τρίμηνο του 2014 η ιταλική οικονομία είχε συρρικνωθεί κατά 0,1%.
Ο Ιταλός υπουργός Οικονομικών Κάρλο Παντοάν παραδέχτηκε μεν ότι η ανάπτυξη αποδεικνύεται κατώτερη των προσδοκιών, ωστόσο διαβεβαίωσε ότι η χώρα δεν θα χρειαστεί έκτακτο συμπληρωματικό προϋπολογισμό, ούτε θα παραβιάσει τον στόχο για έλλειμμα κάτω του 3% του ΑΕΠ τόσο το 2014, όσο και το 2015.
Αυτή η διαβεβαίωση απευθύνεται στις Βρυξέλλες και το Βερολίνο, που θεωρούν... ιεροσυλία την υπέρβαση του ελλείμματος και ανθίστανται -ακόμη;- επιτυχώς στις πιέσεις της Ρώμης και του Παρισιού για χαλάρωση των κανόνων του Συμφώνου Σταθερότητας. Προφανώς, αυτή η αντίσταση δεν βοηθά καθόλου την Ιταλία, η οικονομία της οποίας είναι σχεδόν στάσιμη την τελευταία δεκαετία. Για τις Βρυξέλλες, πάντως, η επιστροφή της ύφεσης ερμηνεύεται και ως αποτυχία της κυβέρνησης Ρέντζι να υλοποιήσει το φιλόδοξο πρόγραμμα μεταρρυθμίσεων στην αγορά εργασίας και τη φορολογία, που έχει αναγγείλει για να δώσει ώθηση στην ανάπτυξη.
Τραπεζικό δράμα στην Πορτογαλία
Ως λιγότερο σοβαρός για το σύνολο της Ευρωζώνης εκτιμάται ο κίνδυνος που εκπορεύεται από το σοκ με το… Άγιο Πνεύμα στην Πορτογαλία. Η μεγαλύτερη ιδιωτική τράπεζα της χώρας, η Banco Espirito Santo, ουσιαστικά χρεοκόπησε και η κυβέρνηση της Λισσαβώνας αποφάσισε να τη διασώσει, ως ένα βαθμό αλά κυπριακά - με τη συμμετοχή, δηλαδή, στο κόστος διάσωσης των ιδιοκτητών και των ομολογιούχων. Ο Ντράγκι υποστήριξε μεν ότι η υπόθεση Espirito Santo δεν αποτελεί «συστημικό επεισόδιο», πλην όμως για την εύθραυστη οικονομία της Πορτογαλίας, που μόλις πριν από λίγους μήνες βγήκε από το Μνημόνιο, τα 4,5 δισεκατομμύρια που αποφάσισε να δανειστεί από τους εταίρους για να σώσει το «υγιές» κομμάτι της τράπεζας, αποτελούν χειροπιαστό πισωγύρισμα. Το μόνο παρήγορο για την Πορτογαλία είναι ότι οι αποδόσεις των κρατικών ομολόγων της δεν εκτινάχθηκαν στα ύψη, ενδεχομένως διότι οι περιβόητες αγορές φοβούνται πολύ περισσότερο τις επιδράσεις που θα έχουν στις επενδύσεις τους οι εξελίξεις στον εμπορικό πόλεμο Δύσης- Ρωσίας, παρά τα πλέον... συνηθισμένα προβλήματα του ευρωπαϊκού Νότου.
Απειλές χρεοκοπίας για την Κύπρο
Για τον ίδιο λόγο προφανώς δεν υπήρξαν σημαντικές αναταράξεις μετά το απόφθεγμα του οίκου αξιολόγησης Moody's ότι είναι «υψηλή» η πιθανότητα χρεοκοπίας της Κύπρου εξαιτίας των κινδύνων που απορρέουν από τα «κόκκινα» δάνεια στις κυπριακές τράπεζες. Υπολογίζεται ότι τα μη εξυπηρετούμενα δάνεια στην Κύπρο φτάνουν σχεδόν το 45% του συνόλου, εκ των οποίων το ένα τρίτο είναι δάνεια νοικοκυριών.
Οπότε και το κυπριακό "success story" δεν διαφέρει πολύ από το ελληνικό. Τα δημοσιονομικά στοιχεία είναι καλύτερα από το αναμενόμενο, αλλά επιστροφή στην ανάπτυξη δεν αναμένεται ούτε το 2015, κυρίως ως αποτέλεσμα του συνδυασμού της υψηλής ανεργίας, των μειωμένων μισθών και της συρρίκνωσης των αποταμιεύσεων των κυπριακών νοικοκυριών.
Να σημειωθεί, πάντως, ότι όσο πλησιάζει η ώρα των τεστ αντοχής που θα κάνει η ΕΚΤ το φθινόπωρο τόσο αυξάνεται η ανησυχία για την... υγεία του τραπεζικού συστήματος, όχι μόνο στην Πορτογαλία και την Κύπρο, αλλά στις περισσότερες χώρες της Ευρωζώνης.
Νέα σχέδια για την Ελλάδα
Για την Ελλάδα, πάλι, το βασικό θέμα δεν είναι τα τεστ αντοχής - παρά το γεγονός ότι θα μπορούσαν να ξεφουσκώσουν το «μαξιλάρι» των 10 (;) δισεκατομμυρίων ευρώ, το οποίο η κυβέρνηση θα ήθελε να χρησιμοποιήσει για να αποφύγει ένα «τρίτο» πακέτο. Το βασικό θέμα είναι η διαπραγμάτευση της Αθήνας με τους δανειστές της για την ελάφρυνση του δημοσίου χρέους, η οποία επισήμως δεν θα αρχίσει πριν από τον Νοέμβριο. Σενάρια για τη μορφή που θα πάρει αυτή η διαπραγμάτευση κυκλοφορούν πολλά, με τελευταίο, διά χειρός Reuters, την ιδέα των Βρυξελλών να σχεδιάσουν με την Αθήνα ένα νέο εξαετές πρόγραμμα μεταρρυθμίσεων «με αντάλλαγμα την ελάφρυνση των χρεών».
Το "καρότο" αυτής της ιδέας είναι να αποσυρθεί η τρόικα και να αντικατασταθεί με μια ειδική ομάδα δράσης της Κομισιόν -στο πρότυπο της σημερινής task force-, που θα κάνει μια πιο "λάιτ" επιτήρηση του νέου προγράμματος, ανά εξάμηνο. Η μεν ΕΚΤ, που σήμερα αποτελεί πυλώνα της τρόικας, θα αποσυρθεί εντελώς, το δε Διεθνές Νομισματικό Ταμείο θα συνεχίσει τις δικές του επιτηρήσεις μέχρι τη λήξη του δικού του μέρους του προγράμματος, το 2016.
Το "μαστίγιο" είναι ότι το πρόγραμμα θα έχει προαπαιτούμενα και «με κάθε προαπαιτούμενο που θα υλοποιεί η Αθήνα θα επιβραβεύεται με ελάφρυνση του χρέους της, κυρίως με επιμήκυνση του χρόνου αποπληρωμής».
Σύμφωνα με τις... διαρροές προς το Reuters, το είδος των μεταρρυθμίσεων θα πρέπει να το σχεδιάσει κατ' αρχάς η ελληνική κυβέρνηση, η οποία καλείται να καταθέσει το πρόγραμμά της μέχρι τον Οκτώβριο, να πάρει την έγκριση από τους εταίρους τον Δεκέμβριο και να αρχίσει να το υλοποιεί από το 2015. Επίσης, αυτό το εξαετές πρόγραμμα θα πρέπει να έχει βασικό στόχο την ανάπτυξη και την απασχόληση κι όχι πια αποκλειστικά τις δημοσιονομικές περικοπές.
Καλού κακού, θα ετοιμαστεί και μια προαιρετική γραμμή πίστωσης για την Ελλάδα από την Ευρωζώνη, ως «δίχτυ ασφαλείας». Εάν, όμως, η Αθήνα κάνει χρήση της πιστωτικής γραμμής, θα επανέλθει στο προηγούμενο αυστηρό καθεστώς επιτήρησης.
