Το νοτιοκορεατικό σινεμά, όπως σχεδόν κάθε εθνικό σινεμά μη «ευθυγραμμισμένο» με το χολιγουντιανό μοντέλο, ήταν κι αυτό μέχρι πρότινος... αουτσάιντερ.
Εν συντομία, μια εσωτερική αγορά κατακλυσμένη από εισαγόμενες παραγωγές του Χόλιγουντ, έχοντας παράλληλα να αντιμετωπίσει τη λογοκρισία άλλων εποχών και, κυρίως την αβέβαιη προοπτική μιας ασαφούς ταυτότητας αφήγησης και ενός περιορισμένου μεριδίου στη παγκόσμια αγορά.
Αλλά σήμερα, ο νοτιοκορεατικός κινηματογράφος αποτελεί ένα από τα πιο αναγνωρίσιμα και σημαντικά εξαγώγιμα πολιτιστικά προϊόντα στον κόσμο, με καλλιτεχνικά καταξιωμένα διεθνώς φιλμ όπως τα Parasite, Oldboy ή το Train to Busan. Το σινεμά της Νότιας Κορέας, και γενικότερα η οπτικοακουστική παραγωγή της ασιατικής χώρας, είναι εδώ και καιρό μια εναλλακτική υψηλής ποιότητας παγκόσμιας κλάσης ικανή να σταθεί επάξια απέναντι στον κυρίαρχο χολυγουντιανό ανταγωνισμό.
Τώρα αυτή η ανέλπιστα επιτυχημένη βιομηχανία υιοθετεί έναν ακόμη πρωτοπόρο μετασχηματισμό. Σε άλλα μήκη και πλάτη του κόσμου, η συγκεκριμένη προοπτική προκαλεί ήδη έντονο προβληματισμό, ανησυχία, ακόμη και αρνητισμό στους κόλπους των δημιουργικών κοινοτήτων. Οι Νοτιοκορεάτες φαίνεται πως θέλουν να προχωρήσουν με μια πιο δημιουργική και συνδυαστική αφομοίωση. Δεν αφορά σενάρια ή σκηνοθετικές ιδέες, ούτε πλατφόρμες streaming, αφορά στην Τεχνητή Νοημοσύνη.
Η μετατόπιση εκτυλίσσεται σε μια στιγμή αντιφάσεων για τον κορεατικό κινηματογράφο.
Σε παγκόσμιο επίπεδο, το «K-content», δηλαδή οι νοτιοκορεατικές οπτικοακουστικές παραγωγές, γνωρίζουν άνθηση. Τα κορεατικά τηλεοπτικά δράματα, οι ταινίες και οι παραγωγές streaming έχουν γίνει πυλώνες της παγκόσμιας ποπ κουλτούρας, γνωρίζοντας επιτυχία σε πλατφόρμες όπως το Netflix και χειροκροτούμενα από ένα παγκόσμιο κοινό που νιώθει όλο και πιο άνετα με τους υπότιτλους και την αφήγηση σε άλλες γλώσσες.
Ωστόσο, πίσω από αυτή την παγκόσμια επιτυχία υπάρχει μια βιομηχανία που βρίσκεται υπό ασφυκτική οικονομική πίεση τελευταία. Τα έσοδα από τα εγχώρια box offices παραμένουν πολύ χαμηλότερα από τα προ πανδημίας επίπεδα ενώ το κόστος παραγωγής έχει εκτοξευθεί. Λιγότερες ταινίες υψηλού προϋπολογισμού γυρίζονται σήμερα στη Νότια Κορέα. Οι παραγωγοί είναι επιφυλακτικοί. Για πολλά τοπικά στούντιο, η Τεχνητή Νοημοσύνη δεν είναι απλώς ένα φουτουριστικό πείραμα, προβάλλει ως εναλλακτική στο αυξανόμενο κόστος, μια λύση οικονομικής στρατηγικής.
Νέα πραγματικότητα
Αυτή η πραγματικότητα εξηγεί γιατί η Νότια Κορέα έχει αναδειχθεί σήμερα σε έναν από τους πιο «επιθετικούς» χρήστες τεχνολογιών κινηματογράφησης με Τεχνητή Νοημοσύνη σε όλο τον κόσμο.
Πρόσφατες παραγωγές αποδεικνύουν την ταχύτητα της μετάβασης. Στην ταινία «Run to the West» χρησιμοποιήθηκαν εργαλεία AI για να δημιουργηθούν μυθικά πλάσματα, οπτικά εφέ και φανταστικά σκηνικά περιβάλλοντος τα οποία κόστισαν μόλις ένα κλάσμα του ποσού που θα απαιτούσε μια συμβατική παραγωγή τέτοιου μεγέθους.
Η CJ ENM, ο μεγαλύτερος όμιλος ψυχαγωγίας της χώρας, κυκλοφόρησε πρόσφατα το «The House», μια υβριδική ταινία τρόμου με Τεχνητή Νοημοσύνη που φέρεται να γυρίστηκε σε μόλις τέσσερις ημέρες χρησιμοποιώντας σκηνικά και εφέ που δημιουργήθηκαν από Τεχνητή Νοημοσύνη. Νέες ταινίες που δημιουργούνται από εργαλεία ΑΙ όπως τα «I'm Popo» και «Man in Hanbok», ακολούθησαν χρονικά τα παραπάνω εγχειρήματα.
Τα σημαντικά οικονομικά οφέλη της χρήσης ΤΝ είναι δύσκολο να αγνοηθούν από τα στούντιο παραγωγής. Τα σχετικά εργαλεία μπορούν να συρρικνώσουν δραματικά τα χρονοδιαγράμματα παραγωγής, να μειώσουν τις ανάγκες σε προσωπικό και να «καταργήσουν» τα δαπανηρά γυρίσματα σε φυσικές τοποθεσίες ή την, απαιτητική τεχνικά και κοστοβόρα οικονομικα, διαδικασία κατασκευής σκηνικών. Τα στελέχη του κλάδου ισχυρίζονται ότι ορισμένες εργασίες στο πλαίσιο της παραγωγής είναι πλέον ως και δέκα φορές ταχύτερες με τη χρήση ΤΝ από ό,τι με συμβατικές μεθόδους. Σε έναν κλάδο όπου τα περιθώρια κέρδους συρρικνώνονται, η αποτελεσματικότητα έχει γίνει μια δημιουργική επιταγή, λένε οι ειδικοί.
Η υιοθέτηση της Τεχνητής Νοημοσύνης από την κινηματογραφική βιομηχανία της Νότιας Κορέας αντικατοπτρίζει επίσης την ευρύτερη τεχνολογική κουλτούρα της χώρας. Η Σεούλ συγκαταλέγεται μεταξύ των πρωτοπόρων στην ψηφιακή καινοτομία, από την ευρυζωνική υποδομή ως τα video games και τα ηλεκτρονικά είδη ευρείας κατανάλωσης. Η κυβερνητική πολιτική έχει ιστορικά διαδραματίσει καθοριστικό ρόλο στη διαμόρφωση των εγχώριων πολιτιστικών βιομηχανιών. Όπως ακριβώς η κρατική παρέμβαση και η βιομηχανική πολιτική βοήθησαν τον κορεατικό κινηματογράφο να ανακτήσει την κυριαρχία του στην εγχώρια αγορά εκτοπίζοντας το Χόλιγουντ στα τέλη της δεκαετίας του 1990, η Σεούλ επενδύει τώρα σε μεγάλο βαθμό στην παραγωγή οπτικοακουστικού περιεχομένου με χρήση Τεχνητής Νοημοσύνης.
Τέχνη και ανταγωνιστικότητα
Η κυβέρνηση έχει επεκτείνει τη χρηματοδότηση προς αυτή την κατεύθυνση, έχει υποστηρίξει πειραματικές παραγωγές αλλά και συνέργειες μεταξύ πανεπιστημίων, στούντιο και εταιρειών τεχνολογίας. Οι κρατικοί οργανισμοί είναι ιδιαίτερα δραστήριοι στην προώθηση της ΤΝ σε κινηματογραφικά φεστιβάλ και στη χρηματοδότηση νέων οικοσυστημάτων παραγωγής. Το μήνυμα είναι σαφές: Η Νότια Κορέα βλέπει την Τεχνητή Νοημοσύνη όχι απλώς ως ένα σύγχρονο εργαλείο κινηματογραφικής παραγωγής αλλά ως μέρος μιας εθνικής στρατηγικής ενίσχυσης της ανταγωνιστικότητας.
Παραδόξως, αυτή η επιλογή έχει ιστορικές ρίζες. Ο ίδιος ο κορεατικός κινηματογράφος αναπτύχθηκε μέσω της προσαρμογής του στις εκάστοτε συνθήκες, της αέναης «επανεφεύρεσης» του ως αφηγηματικής τέχνης, αλλά και στο πλαίσιο μιας λογικής προστατευτισμού. Για παράδειγμα, τη δεκαετία του 1960, οι κρατικοί περιορισμοί στις εισαγωγές ταινιών από το εξωτερικό προστάτευαν τους εγχώριους κινηματογραφιστές από τον ξένο ανταγωνισμό. Τη δεκαετία του 1990, όμιλοι όπως η Samsung και η CJ εισήλθαν δυναμικά στον τομέα της ψυχαγωγίας ρίχνοντας κεφάλαια και υποδεικνύοντας μοντέλα επαγγελματικής διαχείρισης στην κινηματογραφική παραγωγή. Στην εποχή του streaming, οι Κορεάτες δημιουργοί πέτυχαν ένα πραγματικό άθλο: Κατέκτησαν το παγκόσμιο κοινό διατηρώντας στο πυρήνα της μυθοπλασίας τους την τοπική θεματολογία.
Η υιοθέτηση της Τεχνητής Νοημοσύνης ίσως αντιπροσωπεύει τώρα το τελευταίο στάδιο αυτής της θεαματικής εξέλιξης.
Ωστόσο, υπάρχουν πάντα ανησυχίες. Εκείνο που θα μπορούσε να χαθεί, προκαλεί ήδη έντονο προβληματισμό.
Ο νοτιοκορεατικός κινηματογράφος κέρδισε παγκόσμια αναγνώριση όχι επειδή ήταν τεχνολογικά προηγμένος αλλά επειδή ήταν συναισθηματικά και πολιτισμικά ξεχωριστός, διαφορετικός, ουσιαστικός. Ταινίες όπως το Parasite γνώρισαν παγκόσμια απήχηση λόγω της θεματολογίας τους, αποτελώντας σκληρή κριτική για τις ανισότητες και τη ταξική σύγκρουση. Άλλα φιλμ, όπως το The Handmaiden, συνδύαζαν την οπτική κομψότητα με την ψυχολογική πολυπλοκότητα. Οι Κορεάτες κινηματογραφιστές απέκτησαν φήμη για την μοναδική οπτική τους, την αισθητική τόλμη τους, την ηθική ασάφεια και τη συναισθηματική ένταση των έργων τους, ιδιότητες που, όπως σε κάθε πραγματικό έργο τέχνης, είναι δύσκολο να «αναχθούν» σε αλγοριθμικούς τύπους.
Μερικοί από τους πιο διάσημους σκηνοθέτες της χώρας φοβούνται πως η Τεχνητή Νοημοσύνη θα μπορούσε να ισοπεδώσει ακριβώς αυτά τα πολύ ιδιαίτερα και μοναδικά χαρακτηριστικά του κορεατικού σινεμά.
Ο σκηνοθέτης Παρκ Τσαν-γουκ προειδοποίησε ότι η Τεχνητή Νοημοσύνη απειλεί την ίδια την δημιουργική διαδικασία ενώ ο ομότεχνός του Μπονγκ Τζουν-χο εξέφρασε ανησυχία για τις ευρύτερες επιπτώσεις του αυτοματισμού στην καλλιτεχνική ταυτότητα.
Αντιδράσεις
Ο σκεπτικισμός των Νοτιοκορεατών δημιουργών αντικατοπτρίζει μια ευρύτερη παγκόσμια συζήτηση που βρίσκεται ήδη σε εξέλιξη: Η χρήση Τεχνητής Νοημοσύνης στον κινηματογράφο είναι απλώς ένα ακόμη εργαλείο, όπως το animation ή η ψηφιακή επεξεργασία, ή κάτι πολύ πιο επιδραστικό και ενδεχομένως πιο μετασχηματιστικό;
Η αντίδραση του Χόλιγουντ σε αυτό τον προβληματισμό, αποτελεί μια διαφωτιστική αντίθεση. Στις Ηνωμένες Πολιτείες, η Τεχνητή Νοημοσύνη ήταν το κεντρικό ζήτημα στη διάρκεια των απεργιών του 2023 που αφορούσαν συγγραφείς και ηθοποιούς, με τα συνδικάτα τους να απαιτούν διασφαλίσεις κατά του ανταγωνισμού από την ΤΝ και της μη εξουσιοδοτημένης χρήσης δημιουργικού έργου για την εκπαίδευση αλγορίθμων. Όμως, οι αντίστοιχες οργανώσεις της Νότιας Κορέας είναι συγκριτικά πιο αδύναμες και η αντίσταση τους εμφανίζεται λιγότερο συγκροτημένη και συντονισμένη. Φαίνεται πως αυτή η ποιοτική διαφορά επέτρεψε στα κορεατικά στούντιο να κινηθούν πιο γρήγορα και πιο επιθετικά όσον αφορά στη χρήση εργαλείων AI.
Αλλά η ταχύτητα στην υλοποίηση μιας παραγωγής δεν εγγυάται απαραίτητα και την επιτυχία της ως ταινίας. Τα πρώτα νοτιοκορεατικά φιλμ Τεχνητής Νοημοσύνης έχουν περισσότερο διεγείρει την περιέργεια του κοινού και των κριτικών παρά σηματοδότησαν κάποιο εμπορικό θρίαμβο. Το «Run to the West», παρά την έντονη δημοσιότητα και τα εισιτήρια, δυσκολεύτηκε στις εισπράξεις στο box office. Το κοινό παραμένει αμήχανο για το σινεμά που παράγεται από Τεχνητή Νοημοσύνη και οι κριτικοί υποστηρίζουν ότι πολλές παραγωγές αυτού του είδους εξακολουθούν να φαίνονται οπτικά συνθετικές ή συναισθηματικά αδύναμες.
Αυτό μπορεί να εξηγήσει γιατί τα περισσότερα κορεατικά στούντιο επιδιώκουν επί του παρόντος υβριδικές προσεγγίσεις αντί για πλήρη αυτοματοποίηση. Έτσι, η Τεχνητή Νοημοσύνη χρησιμοποιείται για την ενίσχυση των οπτικών εφέ, την επιτάχυνση του μοντάζ, τη δημιουργία σκηνικών ή την υποβοήθηση του σχεδιασμού προπαραγωγής, όχι ακόμη για να αντικαταστήσει πλήρως τους ηθοποιούς, τους σκηνοθέτες ή τους σεναριογράφους.
Υπό αυτή την έννοια, η στροφή της κορεατικής κινηματογραφικής βιομηχανίας προς την Τεχνητή Νοημοσύνη μπορεί να αντανακλά λιγότερο καινοτομία και περισσότερο ρεαλισμό.
Το βαθύτερο ζήτημα είναι η οικονομική βιωσιμότητα. Η άνθηση των πολιτιστικών βιομηχανιών της Νότιας Κορέας, συμπεριλαμβανομένης της μουσικής, σηματοδοτεί παγκόσμιο κύρος αλλά όχι πάντα σημαντική ή σταθερή κερδοφορία. Οι πλατφόρμες streaming μπορεί να διεύρυναν τη διεθνή αναγνωρισιμότητα των κορεατικών παραγωγών αλλά ταυτόχρονα είχαν αντίκτυπο στα έσοδα των τοπικών κινηματογραφικών αιθουσών.
Το κόστος παραγωγής αυξήθηκε καθώς αυξήθηκε η παγκόσμια ζήτηση. Η Τεχνητή Νοημοσύνη υπόσχεται τώρα έναν τρόπο βιωσιμότητας κρατώντας ελεγχόμενο το κόστος.
Αλλά αυτή η δυναμική δεν περιορίζεται στη Ν. Κορέα. Οι κινηματογραφικές βιομηχανίες παγκοσμίως αντιμετωπίζουν παρόμοιες πιέσεις: Συρρίκνωση του κοινού των αιθουσών, κατακερματισμό των εσόδων από το streaming, αύξηση των προϋπολογισμών παραγωγής. Αυτό που συμβαίνει στη Σεούλ μπορεί επομένως να προμηνύει ευρύτερες τάσεις σε παγκόσμιο επίπεδο.
Το βασικό ερώτημα είναι αν τελικά η Τεχνητή Νοημοσύνη ως σύγχρονη καινοτομία αντιπροσωπεύει ένα εξειδικευμένο αισθητικό πείραμα ή μια δομική αναγκαιότητα για τη σύγχρονη κινηματογραφική παραγωγή. Η απάντηση, λένε οι ειδικοί, μπορεί να είναι και τα δύο.
(Πηγές: Chicago Tribune, CNN, City University of Hong Kong)
