Tα μείζονα προβλήματα του βιβλίου ως εργασιακoύ χώρου και των ανθρώπων που απασχολούνται σ' αυτό ανέδειξε η χθεσινή τελευταία από τις "Τρεις Τετάρτες για το βιβλίο" του Τμήματος Πολιτισμού, στο Θέατρο του Νέου Κόσμου. Συγγραφείς, μεταφραστές, επιμελητές, εκδότες αλλά και νομικοί χαρτογράφησαν το εργασιακό, ασφαλιστικό και θεσμικό τοπίο αλλά και όσα συμβαίνουν και δρομολογούνται στην εκδοτική αγορά αποτυπώνοντας πόσο ανυπεράσπιστο είναι το βιβλίο και όλοι οι κλάδοι των εργαζομένων του από τις πολιτικές που εφαρμόζονται, αλλά και το μέγεθος των πληγών που δημιουργεί στο πέρασμά της η κρίση.
"Χωρίς συγγραφείς δεν υπάρχει βιβλίο, αλλά ο συγγραφέας είναι ο πιο αδύναμος κρίκος" επισήμανε η Ρέα Γαλανάκη ανοίγοντας τη συζήτηση. Αποτυπώνοντας τη θέση του συγγραφέα - εργαζόμενου όχι μόνο στο σημερινό αλλά και στο προ κρίσης εργασιακό τοπίο, έδειξε τον συγγραφέα "ανασφάλιστο και χωρίς σύνταξη" εργαζόμενο με μπλοκάκι, ως εκ τούτου υποχρεωμένο να εντάσσεται στο "πανάκριβο ΤΕΒΕ" και με την "τιμητική σύνταξη που αφορά όλους τους καλλιτέχνες" να παίζει τον ρόλο "σύνταξης απορίας".
Αναφέρθηκε στο πλήγα που δέχθηκαν οι συγγραφείς από την καταστροφή θεσμών του βιβλίου. "Με το κλείσιμο του ΕΚΕΜΕΛ και το ξεπέταγμα του ΕΚΕΒΙ ο συγγραφέας ορφανεύει", είπε, ενώ συνέδεσε την "κοινωνική λειτουργία του συγγραφέα" με την "ύπαρξη προγραμμάτων φιλαναγνωσίας και τα μικρά βιβλιοπωλεία".
Τέλος μίλησε για το "συναίσθημα βαθιάς ματαίωσης" που νιώθει τώρα στα χρόνια της κρίσης.
"Να βγαίνει αυτός ο ναζισμός στην κοινωνία, μετά από τόσες προσπάθειες ζωής στα γράμματα" είπε και αναρωτήθηκε "τι να κάνουμε οι συγγραφείς;" για να καταλήξει ότι οι συγγραφείς "κάνουμε αυτό που κάναμε πάντα. Η λογοτεχνία, η τέχνη μιλάει σ' όσους έχουν ανοιχτά αυτιά και την ακούνε".
Ακόμα χειρότερο διαγράφεται το τοπίο για τους μεταφραστές. "Ο μεταφραστής είναι ο αόρατος κρίκος" στην εκδοτική διαδικασία είπε η μεταφράστρια Έφη Γιαννοπούλου. "Ενώ αναγνωρίζεται ως δημιουργός αντιμετωπίζεται ως διαμεσολαβητής, είναι κάτι μεταξύ ελεύθερου επαγγελματία και υπαλλήλου", παρ' όλο που σήμερα "παράγει το 31% των βιβλίων που κυκλοφορούν". Μίλησε για "ένα επάγγελμα που δεν προσφέρει κανενός είδους ασφάλεια" στο οποίο δεν υπάρχει καμία αναγνώριση πολιτιστικής - πνευματικής διάστασης" και δεν αναγνωρίζεται η καταβολή πνευματικών δικαιωμάτων.
Αναφερόμενη στους επιμελητές βιβλίων τόνισε ότι "δεν έχουν ούτε τυπική κατοχύρωση επαγγέλματος" και κατέληξε λέγοντας ότι "θα χρειαζόταν ένας σύλλογος με μέλη τους περισσότερους επαγγελματίες στο χώρο του βιβλίου αντί τις μικρές συντεχνιακές ομάδες που υπάρχουν σήμερα".
Αρκετά διαφωτιστικός ο εργατολόγος Βαγγέλης Κουμαριανός τόνισε ευθύς εξαρχής ότι "ως αντικείμενο κοινωνικής ασφάλισης ο χώρος του βιβλίου δεν είναι χρήσιμη προσέγγιση", ενώ ο συγγραφέας είναι "η πιο δύσκολη κατηγορία εργαζομένων από όλους τους υπόλοιπους εργαζόμενους στον χώρο του βιβλίου, αλλά και τους καλλιτέχνες γιατί ο νόμος δεν αναγνωρίζει τη συγγραφική ως επαγγελματική ιδιότητα".
Αναφέρθηκε επίσης στη διάταξη που είχε προταθεί το 2004 προκειμένου "να ορίζεται ο λογοτέχνης ως επαγγελματίας που δηλώνει εισοδήματα από τη συγγραφή βιβλίων και φορολογείται και προέβλεπε την ένταξη και των λογοτεχνών στον ΟΑΕΔ αναγνωρίζοντας και το ασφαλιστικό και το κοινωνικό πρόβλημα" , η οποία όμως ποτέ δεν υπογράφηκε, ενώ ούτε η επιτροπή που είχε διοριστεί από το κράτος λειτούργησε.
Σ' αυτό το σημείο ο συγγραφέας Άρης Μαραγκόπουλος, που τότε είχε χειριστεί το ζήτημα εκ μέρους της Εταιρείας Συγγραφέων, ανέφερε ότι "αρνητικό ρόλο έπαιξαν τότε και εκδότες που δεν ήθελαν να ασφαλίζουν λογοτέχνες". Αναφερόμενος στις "τιμητικές συντάξεις" επισήμανε ότι "ως θεσμός επιχειρεί να καλύψει την τρύπα που έχει δημιουργήσει η έλλειψη ασφαλιστικής προστασίας", διευκρίνισε ότι πρόκειται για "προνοιακή στήριξη", για "ένα βοήθημα και όχι ασφαλιστικό δικαίωμα".
Ο ποιητής και κριτικός Θωμάς Τσαλαπάτης έθεσε το ουσιώδες ζήτημα των ημερών μας, το οποίο απασχολεί κυρίως τους ποιητές, δηλαδή ότι "πληρώνεις για να εκδοθείς και μάλιστα η 'ταρίφα' κυμαίνεται στα 4.000 ευρώ". Έτσι "αν έχεις λεφτά, μπορείς να εκδώσεις ό,τι κι αν γράφεις. Αν γράφεις καλά όμως και δεν έχεις λεφτά, δεν μπορείς να εκδώσεις". Για τον Θ. Τσαλαπάτη σήμερα "η κριτική περιορίζεται περισσότερο στις παρουσιάσεις" και "η ποιότητα ταυτίζεται με τη διάδοση". Ως πρόταση θα μπορούσε να αναζητηθεί η λύση σε "φεστιβάλ, κύκλους εκδηλώσεων, βραβεύσεις προσανατολισμένες να προσφέρουν δυνατότητα έκδοσης και όχι χρηματικών επάθλων" και η "ύπαρξη μιας Ακαδημίας".
Η Πόλα Καπόλα των εκδόσεων "Νήσος" αναφέρθηκε στην "ανυπαρξία σοβαρής πολιτικής βιβλίου", στην εξάρτηση της τιμής των βιβλίων, "η οποία μέσα στην κρίση δεν έχει αυξηθεί", από το γεγονός ότι "το χαρτί εισάγεται, τα λειτουργικά και τα έξοδα παραγωγής αυξάνονται" και συνέδεσε μια αριστερή κυβέρνηση με την "καλλιέργεια της σχέσης με το βιβλίο από το σχολείο" εστιάζοντας στις "σχολικές βιβλιοθήκες και τα προγράμματα φιλαναγνωσίας". Επισήμανε ότι η κατάργηση της Ενιαίας Τιμής Βιβλίου "θα δημιουργήσει μεγαλύτερα προβλήματα απ' αυτά που θέλει να λύσει" και διευκρίνισε ότι το βιβλίο είναι πνευματικό αγαθό και επιχειρηματικό προϊόν.
Ο Κώστας Λιμπεράτος των εκδόσεων "Αλεξάνδρεια" επέκτεινε στο βιβλίο την αναφορά του Χάμπερμας για τον τύπο τονίζοντας ότι το βιβλίο είναι ένα αγαθό που μετέχει της δημοσιότητας "και σαν κομμάτι αυτής της δημοσιότητας μπορεί να υπερασπιστεί τη διακίνηση των ιδεών". Ωστόσο διευκρίνισε ότι σήμερα είναι προς κρίση η ελευθερία αυτού του χώρου αλλά και οι όροι με τους οποίους μπορεί να ενταχθεί το κράτος σ' αυτόν. Επισήμανε την "υπαρκτή διάσταση" επιχειρηματικού προϊόντος και πολιτιστικού αγαθού.
Οι βιβλιοπώλες που συμμετείχαν στη συζήτηση ο Νίκος Λαμπρόπουλος της "Σύγχρονης Έκφρασης" στη Λιβαδειά και η Μαρία Παπαγεωργίου του "Επί λέξη" της Αθήνας επισήμαναν ότι η κρίση για τους βιβλιοπώλες υπήρχε πολύ πριν τη σημερινή, εντόπισαν στην κατάργηση του ΕΚΕΒΙ και τη δρομολογούμενη κατάργηση της Ενιαίας Τιμής βιβλίου δύο ακόμα απειλές για την επιβίωση του μικρού βιβλιοπωλείου.
