Ο Ίταλο Καλβίνο έγραψε κάποτε έναν κατάλογο με λόγους για τους οποίους πρέπει να διαβάζουμε τους κλασικούς συγγραφείς. Περιλαμβάνεται στη συλλογή δοκιμίων Γιατί να διαβάζουμε τους κλασικούς (μετάφραση Ανταίου Χρυσοστομίδη, εκδ. Καστανιώτη) και περιέχει επιχειρήματα γι' αυτήν την παράξενη ανάγκη επιστροφής.
Το κλασικό βιβλίο παρουσιάζεται ως ισοδύναμο του σύμπαντος. Προκαλεί πάνω του έναν κονιορτό αναλύσεων που διαρκώς αποτινάσσει. Κάθε του ανάγνωση αποτελεί μια ανάγνωση ανακάλυψης και πάει λέγοντας...
Η σημερινή εγγραφή στα "Ημερολόγια Αναγνώσεων" της Αυγής, πρώτη του 2014, αφιερώνεται σε μια συναρπαστική ανάγνωση της Οδύσσειας που παρουσίασε στην τελευταία διάλεξη της ζωής του ο Jean-Pierre Vernant. Συμπληρώνονται επτά χρόνια από τον θάνατό του, στις 9 Ιανουαρίου 2007. Η ομιλία του ήταν στο πλαίσιο του κύκλου «Δευτέρες του College de France στο Aubervilliers», ένα πρόγραμμα ανοίγματος του πανεπιστημίου στα λαϊκά στρώματα. Προσκαλούμε τον αναγνώστη όχι απλώς σε νέα ανάγνωση της Οδύσσειας του Ομήρου, επικαλούμενοι τα επιχειρήματα του Ίταλο Καλβίνο, αλλά σε ένα ταξίδι στο κείμενο του Vernant, που βρίσκεται σε ένα βιβλιαράκι με τίτλο Η Οδύσσεια (μετάφραση Γεωργίας Ζακοπούλου, εκδ. Πατάκη). Παρακολουθούμε τους σταθμούς ενός ταξιδιού που ξεκινά και οδηγείται από την απόφαση ο Οδυσσέας να μην ξεχάσει, να επιστρέψει. Μια διαδικασία αναζήτησης εαυτού, ανταλλαγών στα όρια του ανθρωπίνου κόσμου και του Αλλού, γόνιμη και ενδιαφέρουσα για τον σημερινό αναγνώστη.
Ο Vernant ήταν ένας από τους σημαντικότερους ελληνιστές της εποχής μας. Υπήρξε μαθητής του Louis Gernet, και επεξέτεινε το βλέμμα του δασκάλου για το δίκαιο, την κοινωνία, σε μια ιστορική ανθρωπολογία της αρχαίας Ελλάδας. Στη δεκαετία του '80 ήταν ο αδιαφιλονίκητος μέντορας μιας "σχολής" που «ξεσκόνισε» τα κείμενα της αρχαίας γραμματείας από το χρονοντούλαπο του λογιωτατισμού, τα έφερε στο προσκήνιο σε ένα διαφορετικό πλαίσιο και δημιούργησε μια παράδοση νέων αναγνώσεων, ερωτημάτων, διερευνήσεων, μιας γόνιμης συνύπαρξης και αλληλεπίδρασης φιλοσόφων, κοινωνιολόγων, ιστορικών, ελληνιστών, ψυχαναλυτών, ανθρωπολόγων, στρουκτουραλιστών που ζούσαν στην ίδια πόλη, το Παρίσι. Μέλη της οι Marcel Detienne, Pierre Vidal Naquet, Nicole Loraux, Claude Mosse, Μαρία Δαράκη, Françoise Frontisi-Ducroux και άλλοι, ο καθείς με τα ιδιαίτερα ενδιαφέροντά και τις θεωρητικές αποσκευές του.
Διηύθυνε το Κέντρο Συγκριτικών Ερευνών για τις Αρχαίες Κοινωνίες και δίδαξε μέχρι τη συνταξιοδότησή του στην έδρα Συγκριτικής Μελέτης των Αρχαίων Θρησκειών στο College de France.
Όχι μόνο για τους δρόμους των ιδεών που άνοιξε με το έργο του, αλλά και με την ενεργή συμμετοχή του στην αντίσταση, με το ψευδώνυμο Συνταγματάρχης Berthier, και τη διδασκαλία του στο Λαϊκό Πανεπιστήμιο, ο βίος του ήταν ένα ταξίδι διεκδίκησης του κοινωνικού και ιδεολογικού ρόλου, με πίστη και συνέπεια σε ό,τι θεωρούσε ουσιώδες. Τούτο επιβεβαιώνεται και από τη διάλεξη - κύκνειο άσμα του, όπου σε βαθύ αλλά φωτεινό γήρας, παρά τις περί του αντιθέτου συστάσεις των γιατρών του, δίνει το παρών στο προσκλητήριο να ανοίξουν οι πόρτες του πανεπιστημίου στον κόσμο σε ένα λαϊκό και πολυπολιτισμικό προάστιο του Παρισιού.
Το κείμενο πλαισιώνεται από αποσπάσματα της Οδύσσειας σε μετάφραση Ζήσιμου Σίδερη και διαβάζεται απνευστί.
Συμπεράσματα έρευνας δικής του και άλλων εκτίθενται σε ένα ετερογενές ακροατήριο, χωρίς απλουστεύσεις, αλλά και χωρίς περιπλοκές. Η Οδύσσεια -το «ανθρώπινο» έπος- στον αντίποδα του ηρωικού, της Ιλιάδας. Απέναντι στον «βραχύ βίο» των ηρώων που εξασφαλίζει το κλέος μετά θάνατον, η μακρά επιστροφή του Κανενός στην Ιθάκη, η αναζήτηση του εαυτού παρά τις ταλαιπωρίες, τις περιπέτειες και τις συσκοτίσεις, στα όρια του ανθρωπίνου σύμπαντος. Εντέλει η ανάκτηση του κοινωνικού του ρόλου, του βασιλιά της Ιθάκης, η αναγνώριση -το μυστικό της συζυγικής κλίνης- ο ξανακερδισμένος χρόνος...
