Της Ελευθερίας Ράπτου
Ο Σαίξπηρ έγραψε και παρουσίασε το Όνειρο καλοκαιρινής νύχτας περί το 1595. Λέγεται ότι η αφορμή για το ανέβασμα του έργου ήταν ο γάμος κάποιων ευγενών. Εντούτοις, το έργο αυτό, που μπορεί σε πρώτη ανάγνωση να θεωρηθεί ανάλαφρο, παιγνιώδες και ίσως ονειροδραματικό, είναι δραματουργικά πολύπλοκο και παραστασιακά κινδυνώδες. Οι παράλληλες (και στην πορεία διαπλεκόμενες) ιστορίες των ξωτικών του δάσους με αρχηγό τον πολυμήχανο, πανούργο Πουκ και των ερωτευμένων νέων, Αθηναίων ευγενών (Ερμία, Λύσανδρος, Δημήτριος, Ελένη) που αποφασίζουν να περάσουν τη νύχτα τους εκεί, αποτελούν τη βάση για την έκθεση και τη διαχείριση ενός ολόκληρου θεατρικού «οπλοστασίου».
Αυτό που εκκινεί ως ιστορία αγάπης και παρεξηγήσεων, δεν αργεί να αποκαλύψει τη δυναμική του, τόσο ενώπιον του κοινού όσο και κατά τη σκηνική του διαχείριση από την πλευρά των καλλιτεχνών. Ο Σαίξπηρ χρησιμοποιεί με μαεστρία το παιχνίδι των παρεξηγήσεων, την εναλλαγή των ταυτοτήτων και των μεταμφιέσεων, διανέμει διπλούς ρόλους σε ορισμένα πρόσωπα, μπλέκει τη μυθολογία με το «πραγματικό» και το ονειρικό, καθιστά δυνατό το απολύτως ενδεχομενικό, επιτρέπει στο ασυνείδητο και στο θυμικό να ορίσουν τρόπους δράσης και να επηρεάσουν τα τεκταινόμενα. Εν ολίγοις, πρόκειται για ένα έργο όπου η σκηνή καθίσταται τόπος οργιώδους πειραματισμού, συνεχούς ανασύνταξης του πραγματικού και του φανταστικού, ενώ προβάλλονται με γλαφυρότητα η τοπολογική πολυμέρεια και η πολυμορφία των σωμάτων.
Η εκδοχή του Ονείρου καλοκαιρινής νύχτας που φιλοξενείται στο Θέατρο του Νέου Κόσμου, σε σκηνοθεσία-διασκευή Τζωρτζίνας Κακουδάκη, επιχειρεί να γνωρίσει στους σύγχρονους έφηβους τον σαιξπηρικό τρόπο. Ένα ιδιόρρυθμο θεατρικό έργο «συνομιλεί» με ένα ιδιόρρυθμο -λόγω ηλικίας και συνθηκών- κοινό, όχι μόνο εντός του θεάτρου αλλά και σε προαύλια και αίθουσες σχολείων. Εξαρχής, λοιπόν, η αναγκαία -για το εγχείρημα- ευελιξία απαιτεί να δουλευτεί η παράσταση με λιτότητα και αφαιρετική λογική, χωρίς όμως να χάνεται η γοητεία. Η οικονομία χρόνου και μέσων χαρακτηρίζουν επίσης την προσπάθεια. Η παράσταση διαρκεί περίπου μια ώρα και πέντε ταλαντούχοι ηθοποιοί (Στ. Γιαννουλάδης, Α. Κουτσιανικούλης, Ε. Κουτσιούμπα, Γρ. Λιακόπουλος, Αρ. Σταφυλαράκη) καλούνται να ερμηνεύσουν πλήθος ρόλων, έχοντας στη διάθεσή τους ελάχιστα μέσα. Με κοινά αντικείμενα και καθημερινή αμφίεση, εφοδιασμένοι με τις δουλεμένες φωνές τους, παράγουν μουσική, ενώ με την πειθαρχημένη κίνησή τους αναλαμβάνουν να επιτελέσουν τους ρόλους τους και να παραστήσουν τους πολλαπλούς χώρους εντός των οποίων δρουν. Διακατέχονται από παιγνιώδη διάθεση, υποδύονται πότε τους σαιξπηρικούς χαρακτήρες και πότε τον «εαυτό» τους επί σκηνής, πολλαπλασιάζοντας δυναμικά τον σκηνικό χωροχρόνο, ενώ εκτείνουν μέχρις εσχάτων ορίων την τεχνική του θεάτρου μέσα στο θέατρο.
Η ιστορία παρουσιάζεται ως προς τα κύρια σημεία της, πλην όμως με αρκετή ταχύτητα. Αυτό επιτρέπει στο εφηβικό κοινό την αβίαστη συμμετοχή του χωρίς να κουράζεται, δημιουργεί, ωστόσο, σημασιακά χάσματα που ανακόπτουν την κρίσιμη εμβάθυνση στη σαιξπηρική σκηνική ιδιόλεκτο. Με άλλα λόγια, αν οι θεατές δεν έχουν ιδέα από Σαίξπηρ (ή το συγκεκριμένο έργο του), θα ψυχαγωγηθούν από τη δροσερή παράσταση, αλλά δεν θα εμβαθύνουν στη σύνθετη και απολύτως σύγχρονη προβληματική της. Επομένως, η γνωριμία από πριν με το κείμενο ή η προετοιμασία στο σχολείο ή καλύτερα η συζήτηση μέσα στο θέατρο με τους συντελεστές, πέρα από το θεατροπαιδαγωγικό υλικό, προτείνονται ως «θεραπευτικές λύσεις», ώστε το νεανικό κοινό να παρακολουθήσει την παράσταση όχι μόνο με τα μάτια και το θυμικό, αλλά με τον νου και την ψυχή. Με άλλα λόγια, όπως της αξίζει.
* Η Ελευθερία Ράπτου είναι θεατρολόγος, υποψήφια διδάκτωρ Αρχιτεκτονικής ΕΜΠ
