Συνέντευξη στον Σπύρο Κακουριώτη
"Happy Days" είναι ο ειρωνικός τίτλος που επέλεξε για την καινούργια του δουλειά ο ζωγράφος Τάσος Παυλόπουλος, μέρες που αποδεικνύονται όμως "τσαλακωμένες", όπως και τα έργα του και οι άνθρωποι... Με την ευκαιρία αυτή, ο καλλιτέχνης μιλά, χωρίς να μασάει τα λόγια του, για τις μέρες που ζούμε, την οικειοθελή απουσία του από τη δημόσια εικαστική σκηνή, το κύκλωμα του τεχνεμπορίου, αλλά και για τα όνειρά του, "αν και κατά βάθος αναρχικός", όπως διευκρινίζει, για την Αριστερά...
* Ζούμε, πιστεύετε, «ευτυχισμένες μέρες»;
Το ακριβώς αντίθετο: Ηλίθιες, αμόρφωτες, ανιστόρητες, κάλπικες, αντιαισθητικές, τραπεζοληστρικές, καρασυντηρητικές, μικροσυμφεροντολογικές, φανφαρόνικες και παπαρολογικές... Σκοτεινές και σκατένιες και ταυτόχρονα πολύ κωμικές!
* Είχατε να εκθέσετε περίπου τέσσερα χρόνια. Σε μια πρόσφατη συνέντευξή σας λέγατε πως ήταν ένα είδος «απεργίας». Τι σας έκανε να διακόψετε την απεργία αυτή; Άλλαξε κάτι στο κύκλωμα των γκαλερί και του εμπορίου τέχνης που, όπως λέγατε, ήταν η αφορμή για να απέχετε;
Το κύκλωμα που υπαινίσσεστε αποτελεί ένα είδος «λόμπι», ένα είδος «καρτέλ», κάτι σαν κι αυτό που κάνουν π.χ. οι γαλακτοβιομηχανίες. Εγώ, σαν καλλιτέχνης, είμαι κάτι σαν «παραγωγός γάλακτος» ή ίσως κάτι σαν «αγελάδα». Δεν ξέρω πώς να χαρακτηρίσω την κατάσταση. Μάλλον την έχω χαρακτηρίσει ήδη στην προηγούμενη ερώτησή σας και αφορά όλη την γκάμα της ζωής και των δραστηριοτήτων μας. Απηύδησα και απείχα από το «θεαθήναι». Δεν είχα τίποτα να πω σαν καλλιτέχνης. Δούλευα όμως. Ζωγράφιζα κάτι μαϊμούδες να πηδιούνται! Ίσως κάποτε να τα εκθέσω κι αυτά. Πρέπει να ωριμάσουν πρώτα. Κάποια στιγμή έφτιαξα αυτά που εκθέτω τώρα. Τα ερωτεύθηκα κεραυνοβόλα και είμαι ακόμα ερωτευμένος μαζί τους. Το χρήμα, όπως έχει αποδειχθεί, κρύβεται, ο έρωτας όμως όχι! Βγήκα από την κρυψώνα μου και θέλησα να το διαλαλήσω. Αλλιώς, θα έσκαγα κι εγώ και τα έργα μου.
* Τα έργα που παρουσιάζετε στην έκθεσή σας είναι «τσαλακωμένα». Αυτό το παιχνίδι, που αφήνει το έργο μετέωρο ανάμεσα στην καταστροφή και την ανα-δημιουργία, είναι κι ένας τρόπος προστασίας από την ενσωμάτωσή του από την αγορά, τη διαφήμιση, τα media κ.λπ.; Ή μήπως τα πάντα μπορούν να ενσωματωθούν και τίποτε δεν μπορεί να προστατέψει το έργο και τον καλλιτέχνη;
Αν μπορούσα να τα εξηγήσω με λόγια όλα αυτά και να γίνω πειστικός, και όχι βαρετός και απεχθής, θα έκανα άλλη δουλειά. Θα πούλαγα πολυτελή αυτοκίνητα ή «πίτσες μπλε» και θα μπορούσα να γίνω ακόμα και πρωθυπουργός μιας «μπανανίας». Και βεβαίως, τίποτα δεν μπορεί να προστατέψει τον καλλιτέχνη, εκτός από το ίδιο το «κουνημένο» του μυαλό. Κι αυτό από ένστικτο ή τελείως τυχαία. Όσο ζει, κάπως μπορεί ίσως να το κουμαντάρει. Μετά πάπαλα! Ο Νίκολας Κάλας έλεγε πως «ένα έργο τέχνης ξεθωριάζει όταν το κοινό το ανατέμνει με την επιμονή του ειδήμονα». Πολύ σοφό! Και ο Πικάσο έλεγε πως «η τέχνη είναι ένας ήλιος που βρίσκεται μέσα στο στομάχι του καλλιτέχνη». Τι άλλο να προσθέσω εγώ; Μοναχά τις προσωπικές μου γνώσεις και εμπειρίες. Κάποτε, κάποιος πάμπλουτος Γιαπωνέζος που πέθαινε επέμενε να τον κάψουν μαζί με κάμποσους πίνακες του Βαν Γκογκ που κατείχε! Ευτυχώς, δεν του πέρασε...
Ένας πολύ σημαντικός και εξαιρετικός ζωγράφος της γενιάς του '30, ο Διαμαντής Διαμαντόπουλος, καταξιώθηκε πολύ νέος. Ήταν όμως κομμουνιστής και τον καταρράκωνε που τα έργα του τα αγόραζαν εφοπλιστές και βιομήχανοι. Στα 36 του σταμάτησε να εκθέτει και να πουλάει, όχι όμως και να ζωγραφίζει. Δούλεψε οικοδομή για να επιβιώσει. Στα γεράματά του ξαναεμφανίσθηκε νικητής, κάνοντας αναδρομική στην Εθνική Πινακοθήκη, καθώς και στο Παρίσι, και δοξάστηκε. Η μεγαλύτερη συλλογή των μεγάλης αξίας έργων του, μαζί με τα έργα τού απόλυτα αντισυμβατικού Ακριθάκη, έχει καταλήξει σήμερα στα χέρια (ή νύχια;) ενός μεγάλου και τρανού χρηματιστή, του Πορταλάκη. Καποιανών τα κόκαλα θα τρίζουν!
Όπως θα τρίζουν και του Καβάφη, που κάποιοι τον έκαναν «ποπ αρτ» και τον περιφέρουν πέρα - δώθε. Κανείς δεν σεβάστηκε τις προτροπές του: Δεν προσπάθησαν τουλάχιστον όσο μπορούν μην τον εξευτελίζουν μες στην πολλή συνάφεια του κόσμου. Γυρνώντας τον συχνά κι ΕΚΘΕΤΟΝΤΑΣ τον στων σχέσεων και των συναναστροφών την καθημερινή ανοησία, κατάφεραν να τον παρουσιάσουν σαν ένα ξένο φορτικό! Και κατέληξε, με χειροκροτήματα, κατακρεουργημένος στα τρόλεϊ και στο μετρό από το ίδρυμα ενός άλλου (τι ειρωνεία της τύχης!) επιφανούς εξωελλαδικού, του Ωνάση. Για τον οποίο ξεχάσαμε, βέβαια, πως υπήρξε αμείλικτος «γκάνγκστερ». Σαν να τρίζουν λιγουλάκι από τώρα και τα δικά μου κόκαλα. Γι' αυτό τσαλακώνω τα έργα μου πρώτος εγώ.
* Αν δεν κάνω λάθος, δεν σας φοβίζει ένα έργο σας να χρησιμοποιηθεί σαν πολιτική αφίσα. Πιστεύετε πως υπάρχει κάποια συγγένεια ανάμεσα στο είδος της πρόκλησης που ενυπάρχει στο έργο σας και στο είδος της πρό(σ)κλησης που συνιστά η ύπαρξη μιας πολιτικής αφίσας; Είναι κάτι που θα το ξανακάνατε;
Την περίοδο που ήμουν εικοσάχρονος σπουδαστής στη σχολή Δοξιάδη, γύρω στο 1975, έφτιαχνα πολιτικές χειροποίητες αφίσες. Με στένσιλ και σπρέι, σαν του Banksy. Τότε είχε γίνει το πρώτο Φεστιβάλ της ΚΝΕ. Είχα κάνει την αφίσα του Φεστιβάλ, μέσω διαγωνισμού, όπου πήρα το πρώτο βραβείο. Έχω ένα και μοναδικό αντίτυπο. Παρουσιάζει ένα μικρόφωνο που γίνεται γαρύφαλλο. Την τέχνη της αφίσας τη διδάχτηκα λίγο αργότερα στην Ακαδημία Καλών Τεχνών της Βαρσοβίας. Εκεί είχα τη μεγάλη τύχη να έχω καθηγητή τον Henryk Tomaszewski, ο οποίος θεωρείται ο σημαντικότερος δημιουργός στην παγκόσμια ιστορία της αφίσας μετά τον «πατέρα» της, τον Τουλούζ Λωτρέκ. Ο μέγας Tomaszewski «χάραξε» βαθιά την εικαστική μου πορεία. Τη «γραφή» μου και τη σκέψη μου. Τη δεύτερη πολιτική μου αφίσα την έκανα φοιτητής στη σοσιαλιστική Πολωνία το 1982. Ήταν για τα 100 χρόνια του πολωνικού εργατικού κινήματος. Πήρα, πάλι, το πρώτο βραβείο σε παμπολωνικό διαγωνισμό. Όταν επέστρεψα στην Ελλάδα, έκανα κάποιες ακόμα πολιτικές αφίσες: για τον Ριζοσπάστη, για το Αντί, για την επέτειο του Πολυτεχνείου, αντιπολεμικές κ.λπ. Μετά αφιερώθηκα στη ζωγραφική, η οποία είναι η ζωή μου. Στις τελευταίες εκλογές έκανα, με δική μου πρωτοβουλία, αφίσες με το σλόγκαν «Ψήφο στην Αριστερά». Ίσως είναι και οι μόνες που ξέρετε. Ασφαλώς και θα το ξανακάνω με την πρώτη ευκαιρία, γιατί «κατέχω το άθλημα» και γιατί, αν και κατά βάθος αναρχικός, ονειρεύομαι μια ενωμένη Αριστερά.
* Η τέχνη μπορεί να βοηθήσει τις μέρες μας να γίνουν ευτυχισμένες, ως θεατές, αναγνώστες ή ακροατές;
Η ενωμένη Αριστερά, δυστυχώς, είναι όνειρο θερινής νυκτός. Δώσαμε πολλά και πήραμε τα «τέτοια» μας. Δεν μετανιώνω για τίποτα, γιατί άξιζε και θα αξίζει πάντα αυτός ο κόπος. Η τέχνη, όμως, είναι αναρχική και δεν μπαίνει σε καλούπια. Θα αποτελεί παντοτινό φάρο ελευθερίας. Μόνο αυτή η ελευθερία είναι πραγματική ευτυχία. Κι αυτό η Αριστερά δεν έχει καταφέρει ποτέ να το συνειδητοποιήσει σε βάθος. Μόνο επιδερμικά, γιατί μάλλον δεν τη συμφέρει. Την εξήγηση και την αντιμετώπιση της ζωής, κυρίως με οικονομίστικους όρους, εγώ θα τη χαρακτήριζα «μιζέρια». Ενώ, αντίθετα, η τέχνη μπορεί να κάνει τις μαύρες μέρες μας να φαντάζουν «λαμπρές». Η έκθεσή μου αυτό επιδιώκει.
info
Η έκθεση ζωγραφικής του Τάσου Παυλόπουλου Happy Days, στην Γκαλερί Σκουφά, θα διαρκέσει έως τις 11 Νοεμβρίου, ενώ ομότιτλος κατάλογος κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Οίστρος.
