του Θάνου Μαντζάνα
Λέγεται ότι η φύση, ακόμα και ολόκληρο το σύμπαν, απεχθάνεται το κενό και τείνει να το πληρώνει. Φοβάμαι όμως ότι δεν ισχύει το ίδιο και για το ανθρώπινο μυαλό, τις σκέψεις οι οποίες προκύπτουν από αυτό και τους λόγους και τις πράξεις που είναι τα αποτελέσματα των τελευταίων, ένα φαινόμενο που παρατηρείται στην χώρα μας περισσότερο από πολλές άλλες.
Ημείς οι αριστεροί έχουμε πολλούς και ποικίλους – και προφανώς καθόλου απαραίτητα κοινούς μεταξύ μας! – λόγους για να θεωρούμε ως τελευταία χρονολογία κομβικής ιστορικής σημασίας το 1991, το έτος κατά το οποίο κατέρρευσε οριστικά (και με αφόρητο πάταγο...) ο «υπαρκτός» σοσιαλισμός όπως πραγματωνόταν στην κοιτίδα του, την πάλαι ποτέ κραταιά Σοβιετική Ένωση. Ημείς οι κάτοικοι της Ελλάδας, όλοι και όλες ανεξαιρέτως, οφείλουμε να θεωρούμε ως σύγχρονο ορόσημο μιαν άλλη, το 1989, όταν δηλαδή ξεκίνησε η ιδιωτική τηλεόραση στην χώρα μας. Και όταν λέμε «ανεξαιρέτως» προφανώς συμπεριλαμβάνουμε και ημάς τους/τις αριστερούς/ές...Το γιατί η χρονιά που άρχισαν να εκπέμπουν και μη δημόσιοι – ούτως ειπείν επί της ουσίας μη κρατικοί – τηλεοπτικοί σταθμοί στην Ελλάδα είναι ιστορική είναι πολύ απλό, επειδή από τότε άρχισε να παρατηρείται όλο και πιο έντονα και να αναπτύσσεται περισσότερο το προαναφερθέν φαινόμενο της κενότητας.
Στα είκοσι τέσσερα χρόνια, σχεδόν ένα τέταρτο του αιώνα, που πέρασαν από τότε δύο ολόκληρες γενεές έχουν αυτή την κενότητα ως κύριο χαρακτηριστικό τόσο της ατομικής όσο και της συλλογικής συμπεριφοράς τους ενώ έχω αρχίσει να πιστεύω ότι και μια τρίτη, εκείνη που βγήκε στο ιστορικό προσκήνιο τον Δεκέμβριο του '08, διαμορφώνεται έτσι ώστε δυστυχώς στην πλειοψηφία της να γίνει το ίδιο «κενή». Και το γεγονός αυτό γίνεται όλο και πιο ορατό, αν δεν αποδεικνύεται πανηγυρικά, όσο προχωρούμε χρονικά στην κρίση και αυτή γίνεται όλο και δεινότερη...Οι μόνοι που δείχνουν να την αντιλαμβάνονται σε όλη την πραγματικότητα και την οδυνηρή ουσία της είναι εκείνοι που τους έχει αληθινά αγγίξει, όσοι πέρασαν το τελευταίο σκαλοπάτι της εφ' όλης της ύλης εξαθλίωσης ή έστω το προσέγγισαν, έφτασαν επικίνδυνα κοντά του. Για τους περισσότερους από τους υπολοίπους αρκεί μόνο να ρίξουμε μια ματιά γύρω μας...
Από το πολιτικό προσωπικό μέχρι εκείνο των ποικιλώνυμων ΜΜΕ και από ακαδημαϊκούς δασκάλους, εκπροσώπους του πνευματικού κόσμου και γενικότερα διανοούμενους μέχρι απλούς συμπολίτες μας πολλοί, πάρα πολλοί άνθρωποι στην Ελλάδα εξακολουθούν να κινούνται και να φέρονται σαν η πολύπλευρη αυτή κρίση να είναι κάτι που συμβαίνει κάπου αλλού, πέρα μακριά ή και ψηλά, πολύ ψηλά, σαν να είναι ένα σχεδόν μυθικό γεγονός και το οποίο πάντως διόλου αφορά τους ιδίους, ούτε καν έμμεσα. Πάρα πολλοί Έλληνες και Ελληνίδες πράττουν, δρουν και το χειρότερο σκέπτονται ως να είμαστε ακόμα στο '08, στο '06 ή και στην περίοδο της συλλογικής/εθνικής ευφορίας σε σημείου μέθης που ήταν το πρώτο εξάμηνο του «Ολυμπίου» '04. Πρόκειται για ομαδική ψευδαίσθηση σε βαθμό παράκρουσης, μαζική αυθυποβολή ή σχεδόν συνολική ανοησία;
Τίποτα από αυτά, δεν έχουμε να κάνουμε παρά με μιαν εκδήλωση αυτού που στην ψυχολογία αποκαλείται «άμυνα» και η οποία κατά κανόνα πηγάζει και ταυτόχρονα εκφράζεται με εκείνο που αποδίδει ένας άλλος ψυχολογικός όρος, η «άρνηση» (denial). Ολοι αυτοί οι συνάνθρωποι μας αρνούνται το ίδιο το γεγονός της κρίσης, με άλλα λόγια δεν παραδέχονται ότι ζουν υπό το κράτος της και ο τρόπος άμυνας τους σε αυτήν είναι να την «μεταφέρουν» σε έναν άλλο, καθαρά φαντασιακό βέβαια, χωρόχρονο ώστε να αισθάνονται λιγότερο ευάλωτοι και εκτεθειμένοι, αν όχι αλώβητοι από αυτήν. Και η πλέον πρόσφορη μέθοδος τέτοιας άμυνας που βρίσκουν είναι να κενωθούν εσωτερικά, να γίνουν κενοί...Οσο για την σχέση της ιδιωτικής τηλεόρασης με αυτό...μήπως η νοοτροπία μα και η ψυχοσύνθεση της κενότητας δεν είναι ένα από τα κυριότερα στοιχεία που καλλιεργεί συστηματικά και αρκούντως ύπουλα στους θεατές της για να τους μετατρέψει σε πειθήνιους – ή απλά άβουλους; - αποδέκτες των διαφημιστικών και όποιων άλλων, συνειδητών τε και μη, μηνυμάτων της;
Ως κενός, στην καθομιλουμένη «κούφιος», άνθρωπος ορίζεται εκείνος που η καρδιά και η ψυχή του είναι άδειες, δηλαδή είναι κενός συναισθημάτων. Το πλέον άσχημο όμως είναι ότι όταν μια τέτοια διεργασία υφίσταται και εξελίσσεται επί μακρόν αρχίζει να επηρεάζει και τον λογικό τρόπο σκέψης, τον ορθό λόγο, εντέλει και τον ίδιο τον ορθολογισμό ως βάση της ανθρώπινης ζωής. Και η πολιτική πράξη βέβαια, ως πρώτιστα και κατ' εξοχήν ορθολογική, δεν θα μπορούσε να μείνει ανεπηρέαστη...Το χειρότερο δε είναι ότι η διαδικασία αυτή λειτουργεί και αντίστροφα, όσο κενώνεται δηλαδή ένα ανθρώπινο μυαλό τόσο πιο κενός ή και γυμνός από συναισθήματα γίνεται ο κάτοχος του. Πώς να πιστέψει ή και να συμμεριστεί λοιπόν μετά αξίες, ιδανικά και οράματα ή ακόμα και απλά όνειρα για μια καλύτερη ζωή, για τον εαυτό του αλλά και για τους συνανθρώπους του; Του είναι μάλλον δύσκολο να νιώσει ακόμα και την χαρά της ίδιας της ζωής...
Μια από τις συνέπειες της κρίσης στην Ελλάδα λοιπόν είναι ότι όλο και περισσότεροι/ες από εμάς έχουμε πέσει σε αυτή την παγίδα, γίναμε κενοί και οι διαστάσεις αυτού του κενού βαίνουν αυξανόμενες με γεωμετρική πρόοδο...Πράττουμε και φιλολογούμε ή μάλλον κενολογούμε μετά πλήρους ευτελείας και βέβαια με παντελή απουσία φιλλοκαλίας, όταν απλά δεν κοινολογούμε με τον ίδιο, αφόρητα κενό τρόπο. Γιατί το – με όποια κυριολεκτική ή μεταφορική έννοια – πολιτικά ορθό δεν μπορεί ποτέ να καλύψει, πόσο μάλλον να πληρώσει το πολιτικά κενό. Και αυτό σημαίνει ότι αυτή η ενδημική πλέον διανοητική νόσος του δημόσιου βίου δεν θα μπορούσε να μην προσβάλλει και την αριστερά και όσοι/ες πιστεύουν ότι τόσο τα στελέχη της όσο και εκείνοι που αυτοτοποθετούνται σε αυτήν διαθέτουν ανοσία στην πρώτη έχουν ήδη διαψευσθεί τραγικά από τα συμβαίνοντα, ακόμα και τα πρόσφατα.
Για παράδειγμα, ποιον λόγο έχει ένας/μία βουλευτής του ΣΥΡΙΖΑ να καταψηφίσει την τροπολογία που σταματά την κρατική επιχορήγηση της Χρυσής Αυγής; Για να φανεί ότι δεν απομακρύνεται πολύ από την διά παρωπίδων οπτική και αντίληψη και την εμφυλιοπολεμικών καταβολών ψυχολογία του εσαεί (κατά)διωκόμενου του μονίμως φοβικού και γι' αυτό καχύποπτου προς πάντες και άπαντα ΚΚΕ; Κατά την γνώμη μου το να απορρίψεις το μοναδικό ίσως νομοθέτημα της κυβέρνησης Σαμαρά που όχι μόνο το ήθελε η αριστερά καθώς, όπως και αν το δούμε, είναι ένα χτύπημα τουλάχιστον στην επίσημη εκδοχή του φασισμού στην χώρα μας αλλά και τελικά είναι πολύ περισσότερο υπέρ του δικού της συμφέροντος παρά της όποιας δεξιάς είναι μια πράξη που στην καλύτερη περίπτωση καταδεικνύει κενό περιεχομένου και κατά συνέπεια και όποιου έλλογου αποτελέσματος και στην χειρότερη έγινε εν κενώ σκέψης...
Όσο για το ποια θα μπορούσε να είναι η «θεραπεία» για όλη αυτή την διάχυτη και γενικευμένη κενότητα η απάντηση είναι η γνωστή μία και μόνη: Παιδεία, παιδεία, περισσότερη παιδεία και άλλη παιδεία! Όχι μόνον η παιδεία της ακαδημαϊκής μόρφωσης αλλά και πνευματική, κοινωνική, πολιτισμική, ως και αισθητική ακόμα παιδεία...και ίσως κάποτε όλες αυτές οι παιδείες να συνδυαστούν σε μιαν ευρύτερη συλλογική πολιτική παιδεία, ουδείς λογικός άνθρωπος δεν θα μπορούσε να μην το εύχεται. Στο μέλλον ίσως να επανέλθω με κάποιες προτάσεις ως προς τα ποια είδη παιδείας και πως μπορούν να χρησιμοποιηθούν για την καταπολέμηση ή μάλλον την πλήρωση της νεοελληνικής κενότητας, επί του παρόντος όμως νομίζω ότι θα δεν θα ήταν άσχημο να τελειώσω αυτό το κείμενο με μια πολύ καλή περιγραφή αυτής της προσωπικής και κοινωνικής κενότητας την οποία αποτελεί ένα τραγούδι του βρετανικού (ουαλικού για την ακρίβεια) συγκροτήματος Manic Street Preachers, το «Motorcycle Emptiness» από το πρώτο τους album του '92 με τον υπέροχο τίτλο «Generation Terrorists», δηλαδή Οι Τρομοκράτες Μιας Γενεάς!
Η κουλτούρα είναι μια ρουφήχτρα των λέξεων
Βάλε στη λίστα το μίσος και τάισε τον εαυτό σου χαμόγελα
Οργάνωσε τον ασφαλή πόλεμο της φυλής σου
Τραυμάτισε, σακάτεψε, σκότωσε και υποδούλωσε το γκέτο
Ζώντας καθημερινά ένα ψέμα
Ζωή που πωλείται φτηνά για πάντα, πάντα, πάντα
Κάτω από την μοναξιά του νέον η κενότητα της μοτοσικλέτας
Κάτω από την μοναξιά του νέον η κενότητα της μοτοσικλέτας
Η ζωή σου δίνει μιαν αργή αυτοκτονία
Ορθόδοξα όνειρα και συμβολικοί μύθοι
Από τον δουλοπάροικο της φεουδαρχίας σε αυτόν που ξοδεύει
Ο υπέροχος κόσμος της καταναλωτικής δύναμης
Οπως τα πνευμόνια ρουφάνε τον αέρα
Η επιβίωση είναι τόσο φυσική όσο και η θλίψη, θλίψη, θλίψη
Κάτω από την μοναξιά του νέον η κενότητα της μοτοσικλέτας
Κάτω από την μοναξιά του νέον η κενότητα της μοτοσικλέτας
Το μόνο που θέλουμε από εσένα είναι οι κλοτσιές που μας έδωσες
Το μόνο που θέλουμε από εσένα είναι οι κλοτσιές που μας έδωσες
Το μόνο που θέλουμε από εσένα είναι οι κλοτσιές που μας έδωσες
Το μόνο που θέλουμε από εσένα είναι οι κλοτσιές που μας έδωσες
Πήγαινε μακριά με το αυτοκίνητο και είναι το ίδιο
Παντού γραμμές μελλοθανάτων, καθένας είναι και ένα θύμα
Οι απολαύσεις σου είναι κίβδηλες
Αυτή η ευτυχία διαφθείρει τα σκατά της πολιτικής
Κάτω από την μοναξιά του νέον η κενότητα της μοτοσικλέτας
Κάτω από την μοναξιά του νέον η κενότητα της μοτοσικλέτας...
