Στο Διεθνές Φεστιβάλ Κινηματογράφου του Τορόντο, που ξεκινά στις 5 Σεπτεμβρίου, ο ελληνικός κινηματογράφος έχει την τιμητική του. Στο πρόγραμμα «City to City» θα παρουσιαστεί μια επιλογή δέκα ταινιών της πρόσφατης ελληνικής παραγωγής, με θεματικό "άξονα" την πόλη των Αθηνών: "September" της Πέννυς Παναγιωτοπούλου (πρόσφατα έκανε παγκόσμια πρεμιέρα στο Κάρλοβι Βάρι), "Wasted Youth" των Αργύρη Παπαδημητρόπουλου και Γιαν Φόγκελ, "J.A.C.E." του Μενέλαου Καραμαγγιώλη, "Wild Duck" του Γιάννη Σακαρίδη (σε παγκόσμια πρεμιέρα), "Miss Violence" του Αλέξανδρου Αβρανά, που θα προβληθεί στο Τορόντο αμέσως μετά την πρώτη της παγκόσμια προβολή στο 70ό Διεθνές Φεστιβάλ Κινηματογράφου της Βενετίας, όπου συμμετέχει στο διαγωνιστικό τμήμα, "H αιώνια επιστροφή του Αντώνη Παρασκευά" της Ελίνας Ψύκου, "Στον Λύκο" των Χριστίνας Κουτσοσπύρου και Αράν Χιουζ, "Να κάθεσαι και να κοιτάς" του Γιώργου Σερβετά (επίσης παγκόσμια πρεμιέρα -μάλιστα η ταινία αυτή θα ανοίξει επίσημα το πρόγραμμα «City to City»), "Άδικος Κόσμος" του Φίλιππου Τσίτου, "H Κόρη" του Θάνου Αναστόπουλου.
Ωστόσο, ενώ η διεθνής απήχηση της νεότερης γενιάς των Ελλήνων σκηνοθετών παραμένει ισχυρή, ήδη εμφανίζονται τα πρώτα σημάδια κόπωσης μετά από τρία χρόνια εφαρμογής μνημονιακών πολιτικών και άγριων περικοπών στην ενίσχυση της κινηματογραφικής παραγωγής. Επιπλέον, σοβαρότατο πλήγμα στην παραγωγή ελληνικών ταινιών φέρνει και το κλείσιμο της ΕΡΤ, καθώς μονάχα η δημόσια τηλεόραση στήριζε έμπρακτα την παραγωγή ταινιών μεγάλου και μικρού μήκους, εφαρμόζοντας τον περιβόητο νόμο για το 1,5%. Ακόμη η ΕΡΤ μέσα από το πρόγραμμα "Μικροφίλμ" αποτέλεσε φυτώριο νέων κινηματογραφιστών υποστηρίζοντάς τους στα πρώτα τους βήματα. Αυτή τη στιγμή μένουν μετέωρα τα συμβόλαια που έχει υπογράψει η ΕΡΤ για την παραγωγή ταινιών, με γυρίσματα σε εξέλιξη, όπως για παράδειγμα της ταινίας του Πάνου Χ. Κούτρα και της παραγωγού Ελένης Κοσσυφίδου.
Η ταινία, αν και έχει χρηματοδότηση από το εξωτερικό, από το κανάλι ARTE και το ευρωπαϊκό πρόγραμμα Eurimages με 530.000 ευρώ, διέκοψε τα γυρίσματα γιατί το κλείσιμο της ΕΡΤ (που είναι συμπαραγωγός της ταινίας με 130.000 ευρώ) δημιούργησε πρόβλημα στους ξένους και δεν συνεχίζουν τη χρηματοδότηση αν δεν λυθεί το θέμα της συμμετοχής της ΕΡΤ και της συνεργασίας της με το Ελληνικό Κέντρο Κινηματογράφου (που συμμετέχει και αυτό με 230.000 ευρώ).
Δανία, ένα πετυχημένο μοντέλο
Είναι άραγε "πολυτέλεια" υπό τις σημερινές συνθήκες η χάραξη μιας εθνικής πολιτικής για τον κινηματογράφο; Πρέπει να γίνει κατανοητό πρώτα απ' όλα ότι μια εθνική πολιτική για το κινηματογράφο δεν θα έχει άμεσα αποτελέσματα -στη Δανία, όπου και το πιο πετυχημένο παράδειγμα εθνικής πολιτικής για τον κινηματογράφο στη Δυτική Ευρώπη, χρειάστηκαν κάπου 40 χρόνια για την πλήρη ανάπτυξη της πολιτικής. Η Κομισιόν σε επίσημο κείμενό της το 2001 έχει χαρακτηρίσει τις κινηματογραφικές ταινίες "ουσιαστικό στοιχείο για την καλή λειτουργία των δημοκρατιών μας, λόγω της μεγάλης επιρροής τους στην κοινωνία".
Η τεράστια επιτυχία του δανέζικου κινηματογράφου τα τελευταία χρόνια σε παγκόσμιο επίπεδο οφείλεται σαφώς στην πολύ καλά σχεδιασμένη και συστηματικά υλοποιημένη εθνική πολιτική της Δανίας: «Πριν από 20 χρόνια ήταν εκτός πραγματικότητας να συζητά κανείς στη Δανία για δανέζικες ταινίες. Σήμερα, όχι μόνο τις βλέπουμε στη χώρα μας, αλλά είναι και πολύ συνηθισμένο να συζητάμε γι' αυτές» έλεγε σε συνέντευξή της η διευθύντρια του New Danish Screen, Vinca Wiedemann.
Η πολιτική της Δανίας για τη στήριξη του κινηματογράφου ξεκίνησε με την προβολή ντοκιμαντέρ στα σχολεία και δομήθηκε με βάση στα εξής σημεία:
1. Ο κινηματογράφος αντιμετωπίστηκε ως πολιτιστικό αγαθό. Δημιουργήθηκε όμως ταυτόχρονα μια πολιτική που εξασφαλίζει την ποικιλία των κινηματογραφικών ειδών, χωρίς μονομέρεια, και δίνει τη δυνατότητα έκφρασης των νέων κινηματογραφιστών. Η κρατική υποστήριξη εφαρμόζεται συστηματικά σε όλα τα στάδια μιας παραγωγής. Ξεκινά από την υποστήριξη του σεναρίου και της ανάπτυξης των σχεδίων παραγωγής, συνεχίζεται με την ενίσχυση της παραγωγής και ολοκληρώνεται με την υποστήριξη της προώθησης των ταινιών σε εθνικό και παγκόσμιο επίπεδο. Ενισχύεται η διακίνηση των ταινιών στα διεθνή φεστιβάλ, καθώς και η μετάδοση των ταινιών από τους δανέζικους τηλεοπτικούς σταθμούς.
2. Ταυτόχρονα επισημάνθηκε από πολύ νωρίς η σημασία της κινηματογραφικής εκπαίδευσης, τομέας που στην Ελλάδα αντιμετωπίζει την αδιαφορία της πολιτείας. Η συνεχής ανανέωση του δανέζικου κινηματογράφου στηρίζεται στους αποφοίτους της καλά στελεχωμένης και εξοπλισμένης με τεχνικά μέσα εθνικής σχολής. Η εισαγωγή γίνεται με ειδικές εξετάσεις (αντίθετα απ' ό,τι συμβαίνει στην Ελλάδα, με το "θεωρητικό" Τμήμα της Σχολής Καλών Τεχνών της Θεσσαλονίκης, όπου οι σπουδαστές εισάγονται μέσω του συστήματος των πανελλήνιων εξετάσεων), ενώ οι καθηγητές είναι συνδυασμός ακαδημαϊκών και επαγγελματιών του κινηματογράφου. Επιπλέον, δεν είναι καθόλου υπερβολή στις μέρες μας να μιλήσει κανείς για την ανάγκη γενικευμένης οπτικοακουστικής παιδείας (από την πρωτοβάθμια εκπαίδευση) ώστε να διδαχθούν οι νεότερες γενιές την "αποκωδικοποίηση" του σύγχρονου κόσμου, που κυριαρχείται από την εικόνα και τα πολλαπλά νοήματά της ή τις "παρανοήσεις" της.
3. Και κάτι πολύ σημαντικό, που ίσως ξενίσει ορισμένους: Οι Δανοί συνειδητοποίησαν ότι η ποιότητα δεν αρκεί για να κερδίσει κανείς την αγορά. Το μέγεθος της παραγωγής και η ποικιλία είναι στοιχεία απαραίτητα για κάθε στρατηγική μάρκετινγκ. Ο δανέζικος κινηματογράφος απέκτησε διεθνή αναγνώριση πρώτα χάρη στον Λαρς φον Τρίερ, ωστόσο γρήγορα έγινε φανερό ότι η δανέζικη ομάδα "έχει βάθος" και δεν στηρίζεται μόνο σε μία προσωπικότητα.
Οι προτάσεις υπάρχουν...
Αξίζει να θυμηθούμε και κάποιες κρίσιμες επισημάνσεις που είχε κάνει η "επιτροπή Γαβρά" (είχε αναλάβει να καταθέσει συγκεκριμένες νομοθετικές προτάσεις για τον ελληνικό κινηματογράφο στο υπουργείο Πολιτισμού, οι οποίες ωστόσο ουδέποτε εφαρμόστηκαν) σε ανοιχτή επιστολή τον Οκτώβριο του 2009, και ενώ είχε ήδη ολοκληρώσει το έργο της, προς τον τότε υπουργό Πολιτισμού Παύλο Γερουλάνο: «Η κρατική κινηματογραφική πολιτική σε όλες τις προηγμένες ευρωπαϊκές χώρες έχει συνταχθεί ώστε να ενισχύεται πρωτίστως η παραγωγή ταινιών και μόνο δευτερευόντως οι φορείς που συμβάλλουν στην ανάδειξη του κινηματογραφικού προϊόντος. Με τη μέχρι σήμερα ελληνική νομοθεσία, όμως, συμβαίνει ακριβώς το αντίθετο, οι λίγες ταινίες που βρίσκουν χρηματοδότηση δεν είναι συχνά παρά το άλλοθι για να διανέμονται τα ελάχιστα σχετικά κρατικά κονδύλια, καθώς και η επιστροφή του φόρου των εισιτηρίων, σε φορείς και δραστηριότητες εκτός παραγωγής». Ακόμα, η επιτροπή καταδίκαζε "τη διαχρονική πολιτική ατολμία, αλλά και τη λογική των συντεχνιακο-πολιτικών συμβιβασμών και των σκοπιμοτήτων που οδηγούν στην παρατεταμένη απραξία...".
Τα όσα ακολούθησαν από τότε, δικαίωσαν πλήρως τις εκτιμήσεις της "επιτροπής Γαβρά": Ενα "σχέδιο νόμου" επί θητείας του τότε υπουργού Πολιτισμού Αντώνη Σαμαρά που κυκλοφόρησε "πλαγίως", ένας νόμος περί κινηματογράφου ("νόμος Γερουλάνου") που παρουσιάστηκε με τυμπανοκρουσίες αλλά ουδέποτε εφαρμόστηκε, οι παλιννωδίες του "βουλευτή Ηλείας" και για κάποια τέρμινα υπεύθυνου για τον Πολιτισμό Κώστα Τζαβάρα, που ήθελε-δεν ήθελε να καταργήσει το Κέντρο Κινηματογράφου, χρησιμοποιώντας σαν "λαγό" τον άτυπο σύμβουλό του Γιάννη Σολδάτο.... Κάπως έτσι φτάσαμε αυτό το καλοκαίρι να αναμένουμε τις πρωτοβουλίες του θεωρούμενου "φανατικού κινηματογραφόφιλου" Πάνου Παναγιωτόπουλου. Αναγκαστικά θα επανέλθουμε...
