Ο Λίβιο παρουσιάζει μια εργασία για την καύση βιβλίων από τους Ναζί κατά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο. Αναφέρεται στον Μάγκνους Χίρσφελντ, έναν Γερμανοεβραίο γιατρό που πάλεψε για την ισότητα των φύλων και τα δικαιώματα των ομοφυλόφιλων. Για τον Λίβιο είναι κάτι περισσότερο, «ήταν η φωνή ενός αγοριού που δεν είχε τίποτε να χάσει, και που, μιλώντας για τον Μάγκνους Χίρσφελντ, μιλούσε για τον εαυτό του ρισκάροντας τα πάντα». Να πει για τις δυσκολίες, τον φόβο, την ευαισθησία του, χωρίς αυτολύπηση, χωρίς να διεκδικήσει τίποτε, χωρίς καν να πει «εγώ». Οι συμμαθητές του αντιδρούν. Και μετά θα ξεσπάσει ένα τσουνάμι αντιδράσεων, καθώς τα social media θα παίξουν τον δικό τους ρόλο. Από τότε αγνοείται.
Στον απόηχο της εξαφάνισης αντηχούν όλα τα δύσκολα ερωτήματα και η συγγραφέας δημιουργεί μια πολυφωνική ιστορία προκειμένου να απαντηθεί το πιο καίριο: «Ποιος γνώριζε -πραγματικά- τον Λίβιο;». Γιατί στον πυρήνα της ιστορίας κρύβεται η προσπάθεια να καταδείξει στους αναγνώστες ότι αυτό που συχνά βλέπουμε απέχει κατά πολύ από αυτό που πραγματικά είναι. Και όχι μόνο όσον αφορά τη δύσκολη εφηβική ηλικία.
Αναθέτοντας την αφήγηση σε έξι ομοδιηγητικούς αφηγητές και με εσωτερική εστίαση, παραθέτει την οπτική που έχει καθένα από αυτά τα πρόσωπα αποδίδοντας τις δικές του ιδέες και συναισθήματα και φωτίζοντας μέσα από τα διαφορετικά βλέμματα την ιστορία. Ο καθένας, εκ των υστέρων, αναλογίζεται το μερίδιο ευθύνης που του αναλογεί για την απόφαση του Λίβιο να εξαφανιστεί. Η Καμίγ, που θεωρούσε ότι ήταν ζευγάρι με τον Λίβιο, θα νιώσει ενοχές που «εκείνο το περίφημο πρωινό της Παρασκευής» δεν έκανε τίποτα για να τον προστατέψει. Κυρίως, όμως, νιώθει υπεύθυνη για τον τρόπο που με τα λόγια της -πιστεύει- τον ταπείνωσε κι εκείνη. Και ο Αρτίρ, που πρωταγωνίστησε στη διαπόμπευσή του και που ενσαρκώνει χαρακτηριστικά πολλών σημερινών 17χρονων. «Ας πούμε ότι θέλαμε να σπάσουμε πλάκα με τον Λίβιο όταν άρχισε να παρουσιάζει εκείνες τις μπούρδες... τον Λίβιο που ήταν ο απόλυτος φύτουλας», θα δηλώσει. Που νιώθει άβολα γιατί αισθάνεται ότι όσα ανέφερε στην εργασία του ο Λίβιο όχι μόνο δεν τον αφορούν («τι με νοιάζουν οι θλιβεροί τύποι που θέλουν να γίνουν κοριτσάκια;») αλλά θίγουν την αρσενική του ταυτότητα και θυμώνει με όσους του πιπιλάνε το μυαλό «για τη συμπερίληψη».
Η Ζιρό θα καταφέρει να εξισορροπήσει υποδειγματικά τις έξι διαφορετικές αφηγηματικές φωνές. Τρεις από αυτές ανήκουν σε ενήλικα πρόσωπα και τρεις σε 17χρονους εφήβους.
«Τα δεκαεφτά είναι επικίνδυνη ηλικία. Πρέπει να το έχει στο νου του κάθε εκπαιδευτικός προτού μπει στην τάξη» σκέφτεται η κυρία Μαρτέλ, η καθηγήτρια Ιστορίας. «Όπου καίνε βιβλία, στο τέλος καίνε και ανθρώπους» είπε ο Χάινε. Γι’ αυτό και την ταλανίζουν οι ενοχές... γιατί στάθηκε ανεπαρκής να προστατέψει τον μαθητή της από το να γίνει βορά στην κακεντρέχεια των συμμαθητών του. Και όχι μόνο. Θα κάνει τη λάθος ερώτηση, τη λάθος στιγμή, ανοίγοντας -με τον τρόπο της- τον ασκό του Αιόλου.
Η συγγραφέας χειρίζεται με εξαιρετικό τρόπο και τα ενήλικα πρόσωπα. Τους αποδίδει τις ευθύνες που τους αναλογούν, αλλά ταυτόχρονα τους «απενοχοποιεί» στα μάτια του αναγνώστη. Δεν τους απαλλάσσει από τις ευθύνες τους αλλά δείχνει πόσο δύσκολο είναι να ξεριζωθούν βαθιά ριζωμένα στερεότυπα. Οι γονείς του Λίβιο, τα πιο κοντινά του πρόσωπα, αναζητούν απαντήσεις. Εκείνος αναζητά «το πώς», εκείνη «το γιατί». Θύματα και οι δύο των αντιλήψεων με τις οποίες μεγάλωσαν, θύματα κι αυτοί του ταξικού ρατσισμού λόγω της οικονομικής τους κατάστασης, παρόντες και απόντες ταυτόχρονα καθώς το παιδί τους μεγαλώνει, προσπαθούν να διαχειριστούν τις ενοχές τους. «Η εξαφάνισή του είχε άραγε σχέση με εμάς;». Ο γιος τους προσπαθούσε κάτι να τους πει, αλλά... Πόσο καλά γνωρίζουν, τελικά, οι γονείς τα παιδιά τους; Ακόμα κι εκείνοι που το πιστεύουν...
Τελευταίος παίρνει τον λόγο ο Λίβιο. Θα στείλει sms στους γονείς του, γιατί του είναι δύσκολο να εκτεθεί στο βλέμμα τους. Γιατί μέχρι τώρα έχει μάθει να κρύβεται «για να μην σας ανησυχήσω». Θα τους μιλήσει για τα παιδιά που τόσα χρόνια τον αποφεύγουν, τον κοιτάζουν παράξενα, του κάνουν απειλητικές χειρονομίες. Την ταπείνωση που ένιωθε κάθε φορά με τα κακόγουστα αστεία «μιας πλειοψηφίας που δεν σκοτίζεται για τη σιωπηλή μειονότητα που συνθλίβεται». Για το πώς και εκείνοι αρνούνταν να αποδεχτούν την αλήθεια και ήταν ευχαριστημένοι με τα ψέματά του, γιατί βολεύονταν με αυτά. «Ξέρεις τι θα πει να ακούς μουγκρητά και γρυλίσματα, λες και ήμουν γουρούνι;» (μας) ρωτά ο Λίβιο. «Κάπως έτσι πρέπει να το βιώνουν οι μαύροι, οι Άραβες... κι όλοι όσοι φαντάζουν διαφορετικοί».
Στο βιβλίο η συγγραφέας συνενώνει δύο εποχές. Η εποχή του Μάγκνους Χιρσφελντ, στα μάτια των εφήβων, «φαινόταν απίθανα μακρινή... αυτά που μας έλεγε δεν μας αφορούσαν». Κι όμως! Όλοι, μικροί και μεγάλοι, ο καθένας με τον τρόπο του θα αποδειχθεί πως κουβαλάνε μέσα τους «κάποια από τα υλικά...». Οι συμμαθητές του θα τον «καρφώσουν» όπως οι ναζιστές φοιτητές τους καθηγητές του. Η καθηγήτριά του δεν θα μείνει να τον υπερασπιστεί. Η Καμίλ θα του συμπεριφερθεί «σαν να ήταν...». Ακόμα κι ο πατέρας, που δηλώνει πως «δεν ήθελα να είναι έτσι... για τον ίδιο πάνω απ’ όλα... εγώ είμαι αρκετά ανοιχτός...».
Τα λόγια τους, οι πράξεις τους «θυμίζουν λίγο...». Λίγο; Είναι, άραγε, τόσο μακρινή εκείνη η εποχή;
Έχουμε κατανοήσει ότι η βαρβαρότητα είναι ακόμα εδώ;
* Το βιβλίο κέρδισε -εξ ημισείας- το Βραβείο Μεταφρασμένου Βιβλίου για Νέους/ες του Greek IBBY για το 2025
Info:
«Αγνοείται»
Συγγραφέας: Briggite Giraud
Μετάφραση: Μαρίζα Ντεκάστρο
Εκδόσεις: Διόπτρα
Ηλικία: από 15+ ετών
Τιμή: 12,92 ευρώ
