«Είμαστε δυνατοί και θαρραλέοι, και είμαστε άνθρωποι σημαντικοί μέσα σε τούτο τον κόσμο. Έχουμε συνηθίσει να είμαστε έτσι από τα γεννοφάσκια μας. (...) Δεν μπορούν να μας νικήσουν»
Φάτμα Χασόνα
«Ο θάνατός μου με διαπέρασε,/ η σφαίρα του σκοπευτή με/ διαπέρασε/ κι έγινα άγγελος/ στα μάτια μιας ολάκερης πόλης: /πελώριας,/ πιο απέραντης κι απ’ τα όνειρά μου/ πιο απέραντης από τούτη δω την πόλη». Αυτό είναι ένα απόσπασμα από το ποίημα της Φάτμα Χασόνα με τίτλο «Ο άνδρας που έφερε τα μάτια της». Ο δολοφόνος της δηλαδή. Ένα ποίημα αυτοεκπληρούμενης προφητείας για κάθε άνθρωπο που ζει στη μαρτυρική Λωρίδα της Γάζας, ιδιαίτερα από τις 7 Οκτωβρίου 2023, όταν ξεκίνησε η γενοκτονία των Παλαιστινίων από το δολοφονικό κράτος του Ισραήλ με επικεφαλής τον καταζητούμενο δολοφόνο για εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας (φίλο του Μητσοτάκη) Μπενιαμίν Νετανιάχου. Και να μην ξεχνάμε: η γενοκτονία συνεχίζεται με την υπόθαλψη των ΗΠΑ και των άλλων «πολιτισμένων» της Γης.
Δυστυχώς, το ποίημα αυτό ήταν προφητικό και για την ίδια τη Φάτμα Χασόνα, φωτορεπόρτερ, που σκοτώθηκε στις 16 Απριλίου 2025 -ακόμα μία κοντά στους 200 δολοφονημένους δημοσιογράφους- από ισραηλινό drone μέσα στο σπίτι της στη Βόρεια Γάζα, στα 25 της χρόνια. Μαζί της σφαγιάστηκαν και δέκα μέλη της οικογένειάς της, ανάμεσά τους μια έγκυος και ένα δεκάχρονο παιδάκι, θυσία «στο δικαίωμα στην αυτοάμυνα» της «μεγάλης δημοκρατίας της Μέσης Ανατολής» που λέει και μια (αισχρή) υπουργική ψυχή της «χώρας που γέννησε τη Δημοκρατία»... Η Φάτμα Χασόνα για πάνω από 18 μήνες φωτογράφιζε τον θάνατο αλλά και τη ζωή του μαρτυρικού λαού της, αφήνοντας στην ανθρωπότητα το τιμαλφές της βλέμμα κληρονομιά. Αυτό το βλέμμα που θα ζει για πάντα είναι που πρέπει να φυλάξουμε σαν τα μάτια μας, τώρα που δεν υπάρχουν τα δικά της. «Δεν θέλω», είχε πει η ίδια, «να ’μαι απλώς μια σύντομη είδηση στην εφημερίδα, ούτε ένας αριθμός στο τέλος μιας στήλης, θέλω έναν θάνατο που θα τον καταλάβει ο κόσμος όλος, ένα στίγμα σχεδόν ανεξίτηλης διάρκειας, μια εικόνα που δεν θα μπορεί να τη θάψει ο χρόνος».
Αυτό το «στίγμα ανεξίτηλης διάρκειας» έγινε βιβλίο με τίτλο «Τα μάτια της Γάζας», που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Άγρα. Το οφείλουμε στην Ιρανή Σεπιντέ Φαρσί (άλλος μεγαλειώδης συμβολισμός), σκηνοθέτιδα του ντοκιμαντέρ «Κράτα την ψυχή σου στο χέρι και περπάτα», για τη Φάτμα και την πορεία της. Τραγική σύμπτωση: η Φάτμα σκοτώθηκε την ημέρα που έγινε γνωστό ότι το ντοκιμαντέρ εγκρίθηκε να προβληθεί στο Φεστιβάλ των Καννών. Εκτός από τις φωτογραφίες που αποτελούν τον βασικό κορμό του, περιλαμβάνει ποιήματά της, αποσπάσματα από τις συζητήσεις της με τη Σεπιντέ Φαρσί, καθώς και εξαιρετικά εισαγωγικά σημειώματα από τη Σεπιντέ Φαρσί, την Carine Fouteau, τη Διεθνή Αμνηστία Γαλλίας και των Δημοσιογράφων Χωρίς Σύνορα. Η μετάφραση όλων των κειμένων έγινε με άκρα ευαισθησία και σεβασμό από τον συγγραφέα Σπύρο Γιανναρά.
Και θα αδικούσαμε βαριά αυτόν τον ποταμό ζωής αν περιορίζαμε την πολύτιμη έκδοση στον χαρακτηρισμό ντοκουμέντο, γιατί είναι κάτι απείρως περισσότερη, όπως η αλήθεια που είναι αδύνατον να περιορισθεί στη λέξη της. Η Φάτμα Χασόνα, γράφει το σημείωμα της Διεθνούς Αμνηστίας, «διηγείται την ανείπωτη δύναμη και την τεράστια αξιοπρέπεια των Παλαιστινίων της Γάζας. Μας μεταδίδει μια προσωπική και βαθιά αντίληψη της αδικίας, με τη μόνιμη και σε πείσμα των πάντων ελπίδα για ένα καλύτερο μέλλον. Υπ’ αυτή την έννοια η δουλειά της μας προσφέρει την ανεκτίμητη μαρτυρία μιας ζωής που πασχίζει να ανοίξει δρόμο μέσα στην απόγνωση του πολέμου».
Ας κρατήσουμε στα χέρια και στην ψυχή μας αυτές τις φωτογραφίες και τα λόγια της. Κι αν η μετάφρασή τους ήταν ευθύνη του Σπύρου Γιανναρά κι αν η ευθύνη της έκδοσης ανήκει στην Άγρα, η ευθύνη «μετάφρασης» των φωτογραφιών στη ζωή, η ευθύνη να τις κρατήσουμε από το χέρι και να περπατήσουμε μαζί τους ανήκει σε όλους μας. Γενοκτονία των Παλαιστινίων θα πει γενοκτονία του ανθρώπινου γένους. Αυτό κανένας δεν πρέπει να το ξεχνάει. Για να μην είναι ασυνάρτητος ο όρος «έγκλημα κατά της ανθρωπότητας».
