Ο Άρθουρ Κέσλερ, μια αρκετά αμφιλεγόμενη προσωπικότητα που επιδόθηκε σε διάφορα είδη του λόγου, έζησε μια περιπετειώδη ζωή που κατέληξε σε διπλή αυτοκτονία με την τότε σύζυγό του και έγραψε το εμβληματικό «Το μηδέν και το άπειρο» με ήρωα τον Νικολάι Σαλμάνοβιτς Ρουμπάσοφ, έναν πρώην αξιωματούχο ολοκληρωτικού καθεστώτος που βρίσκεται φυλακισμένος και ανακρινόμενος για αντικαθεστωτική δράση -φωτογραφίζοντας τις δίκες της Μόσχας-, εδώ καταπιάνεται με ένα άλλο είδος του λόγου γράφοντας μαζί με τον επίσης Ούγγρο Άντορ Νέμεθ μια αστυνομική ιστορία πολλαπλών αναγνώσεων με τον τίτλο «Το θαύμα του μάνγκο», η οποία κυκλοφορεί από τη σειρά Aldina των εκδόσεων Gutenberg σε πολύ καλή μετάφραση της Αγλαΐας Παντελάκη.
Σπάνια βλέπουμε λογοτεχνικό έργο με διπλή υπογραφή και θα ήταν ωφέλιμο να διακρίνουμε την επίδραση του καθενός από τους δύο συγγραφείς, όμως δεν μπορούμε να κάνουμε παρά μόνο υποθέσεις. Όπως και να έχει, βρισκόμαστε μπροστά σε ένα αίνιγμα όπου η πραγματικότητα συγχέεται με τα παιχνίδια του μυαλού, τις επιθυμίες και τις εμμονές, όπου η λογική συναντά την υπνωτιστική δύναμη του υποσυνείδητου και όπου τίποτα δεν είναι όπως φαίνεται αρχικά αλλά, αντιθέτως, τα πάντα έχουν διπλή όψη, που πολλές φορές η μία αναιρεί ή εμπεριέχει ή υπονομεύει την άλλη. Οι συγγραφείς παίζουν ένα παιχνίδι απροσδιοριστίας και ανατροπών με τον αναγνώστη, ο οποίος δεν ξέρει προς ποια πλευρά να στραφεί και τι να πιστέψει, ακολουθώντας εντέλει τις αμφιβολίες και τις παλινδρομήσεις του ίδιου του ήρωα ο οποίος από τη μια στιγμή στην άλλη χάνει τη σταθερά του -το πανάκριβο αυθεντικό βιολί Γκουαρνέρι, με τη συνδρομή του οποίου υπηρετεί την τέχνη του- και μαζί με αυτό χάνει και τον εαυτό του, σαν βγαλμένος θαρρείς από τις σελίδες του Κάφκα. Θα στρεφόταν όμως ποτέ ένας ήρωας του Κάφκα στην ψυχανάλυση; Γιατί ο σολίστας Γιοχάνες Ζορ με αυτόν τον τρόπο προσπαθεί να βρει τη λύση.
Βρισκόμαστε στη Βουδαπέστη «λίγο μετά την πτώση της Σοβιετικής Δημοκρατίας στην Ουγγαρία» και όλα ξεκινούν όταν κατά τη διάρκεια ενός κονσέρτου, στο δεύτερο μέρος του έργου μετά το διάλειμμα, μόλις ο Ζορ «σήκωσε το δοξάρι για να αρχίσει να εκτελεί το διάσημο σόλο του βιρτουόζου», έμεινε ακίνητος στη θέση του αρνούμενος να συνεχίσει, λέγοντας μετά από λίγο στον ιμπρεσάριο και στη γυναίκα του που τον κοιτούσαν έκπληκτοι το εξής: «Δεν φταίω εγώ. Είναι αδύνατον να παίξω με αυτό το όργανο - γιατί αυτό εδώ δεν είναι το βιολί μου!». Κάτι που είναι πρακτικώς αδύνατο να έχει συμβεί. Κάπου εκεί αρχίζει το παιχνίδι της ψευδαίσθησης με την πραγματικότητα. Κάπου εκεί συγκρούονται η πίστη στη λογική και στα γεγονότα που εκφράζεται στο πρόσωπο του νεαρού αστυνόμου Κόνραντ Κόντορ με την πίστη στις πολύπλοκες διαδρομές και στα βάθη της ανθρώπινης ψυχοσύνθεσης όπως αυτή εκφράζεται στο πρόσωπο του δόκτορα Γκέοργκ Λαμ. Δυο αλήθειες που συγκρούονται και αλληλοαναιρούνται. Η μία, με βάση ενδείξεις και αποδείξεις, προσπαθεί να βρει το χαμένο αντικείμενο. Η άλλη, ακολουθώντας τα δαιδαλώδη μονοπάτια της ανθρώπινης ψυχής, εστιάζοντας πάνω στις λανθάνουσες επιθυμίες, προσπαθεί να κατανοήσει τον μηχανισμό που ωθεί κάποιον να πιστέψει ότι έγινε αυτό που νομίζει. Καθώς το νήμα ξεδιπλώνεται και το πεδίο μετατοπίζεται από την πραγματικότητα στον ψυχισμό, γίνεται φανερό πως σ’ αυτή την ιστορία δεν υπάρχουν νικητές και χαμένοι γιατί η αλήθεια είναι ρευστή, κινούμενη, πολλαπλή, αμφισβητούμενη και γιατί ακόμη και στην πιο καλά ειπωμένη ιστορία πάντα υπάρχουν αστοχίες, πάντοτε υπάρχουν σκηνοθετικά λάθη.
Οι συγγραφείς χτίζουν τη μυστηριώδη σκοτεινή ατμόσφαιρα χρησιμοποιώντας όλα τα κλισέ του είδους, ποτίζοντάς τα όμως με μια σαρκαστική ματιά που περισσότερα σημαίνει και λιγότερα λέει, συμβολοποιώντας ένα αντικείμενο -το κλεμμένο βιολί- στο οποίο ο κάθε αναγνώστης βλέπει αυτό που ο δικός του ψυχισμός τού υποδεικνύει να δει. Οι συγγραφείς δεν έχουν καμία πρόθεση να καθοδηγήσουν, δίνουν όψεις της αλήθειας και ανοίγουν το μεγάλο ζήτημα του πως η ψυχοσύνθεση του καθενός, οι αναφορές, οι ανάγκες και οι επιθυμίες του επηρεάζουν και καθορίζουν εντέλει την πρόσληψη της πραγματικότητας. Η λύση δεν είναι ποτέ οριστική. Το μυστήριο υπάρχει όχι για να αντιμετωπιστεί ως γρίφος που περιμένει τη λύση του αλλά για να πλουτίσει την πραγματικότητα με όλα τα αθέατα που είναι το ίδιο υπαρκτά με τα ορατά.
Η προσεγμένη γλώσσα και το αποστασιοποιημένο ύφος υπηρετούν τη διαφαινόμενη πρόθεση των συγγραφέων να δημιουργήσουν ένα ανοιχτό αφήγημα που δεν θέλει να εκβιάσει το συναίσθημα αλλά θέλει να εστιάσει στη ρευστότητα της αλήθειας και στην ψευδαίσθηση της πραγματικότητας ανοίγοντας το πεδίο της σκέψης και του στοχασμού. Η φύση της αλήθειας είναι το πραγματικό αστυνομικό μυστήριο.
Info
«Το θαύμα του μάνγκο»
Αρθουρ Κέσλερ, Αντορ Νέμεθ
Εκδόσεις Gutenberg
Μετάφραση: Αγλαΐα Παντελάκη
Σελίδες 115
Τιμή: 10 ευρώ
