Η εξέγερση του Πολυτεχνείου τον Νοέμβρη του 1973 είναι ένας ιστορικός σταθμός του νεοελληνικού πολιτικού γίγνεσθαι που πρέπει να τιμούμε σε κάθε επέτειο, σήμερα μάλιστα που σηκώνει πάλι το απειλητικό κεφάλι του ο φασισμός· χωρίς φανφάρες, μεγαλοστομίες και κοινότοπα λόγια. Να λέμε την πάσα αλήθεια, όπως ο Μάνος Καρατζογιάννης στη λαμπρή και λαμπερή παράστασή του «50 χρόνια, μια νύχτα» που είδαμε στο φετινό Φεστιβάλ Αθηνών Επιδαύρου, στον χώρο Ε της Πειραιώς 260.
Επειδή, όπως έχω ξαναγράψει και θα το γράψω πάλι, η Ιστορία δεν είναι μόνο ευθύγραμμη αφήγηση, είναι, ιδίως, και δημιουργική σκηνοθεσία. Κάτι που οι Έλληνες πρώτοι δίδαξαν με τον Ηρόδοτο και με τον Θουκυδίδη. Να τοποθετήσουμε δηλαδή «απέναντι» τα γεγονότα σε μια ιδεατή θεατρική σκηνή για να δούμε ολόκληρη την εικόνα, όχι μόνο τις ψηφίδες της.
Αυτό ακριβώς κάνει ο Μάνος Καρατζογιάννης δουλεύοντας το έργο που συνέθεσε -με τη Δήμητρα Κονδυλάκη- βασισμένο πάνω σε πιστοποιημένες μαρτυρίες των επιζώντων, φιλμικό υλικό και βιβλιογραφικά δεδομένα, σαν θέατρο-ντοκουμέντο.
Το σπουδαιότερο είναι ότι το όλο πράγμα δίνεται μέσα από την οπτική μιας κάμερας με αμβλυγώνιο φακό, που «βλέπει» το πράγμα προοπτικά και σε βάθος-πλάτος χρόνου, αποσπά τα συμβάντα από τη δημοσιογραφική είδηση και τα δίνει ως γεγονότα πολιτικά, που οι συνέπειές τους φτάνουν μέχρι σήμερα. Για να κάνουμε δική μας την αγωνία των έγκλειστων σπουδαστών ώστε να μην πάει χαμένος ο αγώνας τους. Μιλούν όλοι όσοι μετείχαν στην εξέγερση, ασχέτως κοινωνικής τάξης, μόρφωσης, ιδεολογίας κ.λπ. Και ο οικοδόμος, και ο γιατρός, και η κοπέλα της οποίας ο άντρας σκοτώθηκε, και η μητέρα που έχασε τον γιο της, και η φοιτήτρια που είχε την πολιτική άποψη ότι δεν έπρεπε να γίνει η κατάληψη, και ο φαντάρος που μπήκε αψηφώντας, μέσα στην ορμή της νιότης του.
Κάτι που δεν έγινε ευρέως γνωστό: Όταν οι φοιτητές, προβλέποντας το προδιαγεγραμμένο τέλος, κάλεσαν τους πολιτικούς να μπουν και να αναλάβει ο καθένας την ευθύνη του συνεχίζοντας τον αγώνα με τα δικά τους μέσα, ο μόνος που ανταποκρίθηκε ήταν ο Παναγιώτης Κανελλόπουλος. Η «ανταπόκρισή» του ήταν ένα άρθρο που δημοσίευσε την επόμενη μέρα στα Νέα ή στο Βήμα και είχε ως περιεχόμενο μια γενική κριτική του φοιτητικού κινήματος. Για την «ταμπακιέρα» ούτε λέξη.
Την άλλη μέρα εξαπολύθηκε ο εσμός των λυσσασμένων φονιάδων, που σκότωναν ανεξέλεγκτα όποιον έβλεπαν μπροστά τους. Οι νεκροί, άγνωστοι και γνωστοί, πρέπει να ξεπέρασαν τους 150. Βεβαίως και φτάσαμε μετά το Πολυτεχνείο στην κατάρρευση της κατάπτυστης δικτατορίας. Ήρθε η Μεταπολίτευση, πληρωμένη με το αίμα των παιδιών και της σφαγμένης Κύπρου, και καλώς ήρθε. Τη χαιρετίσαμε σαν μια ελπίδα, που όντως ήταν. Μέχρι που «ανεπαισθήτως» διολίσθησε σε αυτό που είναι τώρα και σε αυτό που ζούμε σήμερα ως «δημοκρατία» των ασύδοτων αγορών. Ας προσέχαμε!
Αλλά αυτό δεν μειώνει καθόλου την αξία του έργου και της σκηνοθεσίας του Μάνου Καρατζογιάννη, που δίνει για πρώτη φορά, με μια διάχυτη μελαγχολία και πόνο, το έπος του Πολυτεχνείου σαν ένα θέατρο ντοκουμέντο - θέατρο αλήθειας στις σωστές πολιτικές και ανθρώπινες διαστάσεις του. Απαλλαγμένο από την παραφιλολογία και τα ψεύδη ενός ασύδοτου κατεστημένου που ενώ βυσσοδομούσε, αναγκάστηκε θέλοντας και μη να το «καταπιεί».
Με την εξαιρετική κίνηση της Ζωής Χατζηαντωνίου, την έξοχη επικολυρική μουσική σύνθεση του Τηλέμαχου Μούσα, το εμπνευσμένο σκηνικό της Λουκίας Μάρθα και τα ιδιαίτερα κοστούμια της Βασιλικής Σύρμα. Με τους λειτουργικούς φωτισμούς του Άγγελου Παπαδόπουλου και τα άρτια βίντεο του Goran Gagic.
Και με μια σπουδαία ισοκέφαλη ομάδα ηθοποιών, που παίζουν ταυτόχρονα τον ρόλο ως εαυτό τους και τον εαυτό τους ως ρόλο, τηρώντας μπρεχτικά τις αποστάσεις. Είναι οι: Γιώργος Βουρδαμής, Μαρία Ζορμπά, Υβόννη Μαλτέζου, Ιφιγένεια Καραμήτρου, Γιάννης Νταλιάνης (ο κορυφαίος όλων), Καλλιόπη Παναγιωτίδου, Γιώργος Νούσης, Στρατής Χατζησταματίου. Μετέχει επίσης, μια ικανή δεμένη 13μελής ομάδα σπουδαστών και σπουδαστριών τρίτου έτους της Δραματικής Σχολής του Θεάτρου Τέχνης «Κάρολος Κουν». Ας σημειώσω, τέλος, το παράπονό μου, ότι από την παράσταση λείπει η φωνή του ποιητή Γιώργου Σεφέρη, που πρώτος μίλησε δημόσια εναντίον της ξενόδουλης Χούντας.
