Συναντηθήκαμε με τον Γιάννη Μπέζο στο Θέατρο Βεάκη λίγο πριν από ακόμα ένα sold out της παράστασης «Αινιγματικές παραλλαγές» σε σκηνοθεσία Σωτήρη Τσαφούλια, που συνεργάστηκε με τον Πυγμαλίωνα Δαδακαρίδη, ο οποίος και είναι στη σκηνή μαζί του. Εκεί με φόντο την άδεια πλατεία και τη σκηνή την ώρα που αιχμαλώτιζε τις χειρονομίες του και τις εκφράσεις του ο Παύλος Παρασκευάς, μας μίλησε για την παράσταση, αλλά και για τη νέα σειρά του Ανδρέα Γεωργίου με τίτλο «Famagusta», που θα κάνει σύντομα πρεμιέρα στο MEGA και ζωντανεύει μια πολύ ιδιαίτερη ιστορία γύρω από το Κυπριακό. Ο Γιάννης Μπέζος με τον μεστό του λόγο γέννησε στην πραγματικότητα και τις ίδιες τις ερωτήσεις με την ίδια αφοπλιστική άνεση που γεννάει τους ρόλους στη σκηνή και στο γυαλί. Η εμπειρία του και τα χρόνια στη δουλειά θα απαιτούσαν στην πραγματικότητα πολλές σελίδες και πολλές ερωτήσεις για να σκιαγραφήσει κανείς με ακρίβεια αυτή την ποικιλόμορφη διαδρομή του, αλλά και μέσα σε δύο σελίδες είναι αδύνατο να μην είναι κάτι παραπάνω από εμφανές ένα γερό αξιακό σύστημα που δεν τρίζει στα σημεία. Με ειλικρίνεια και το θάρρος της γνώμης του και με διαρκώς παρούσα την ολοζώντανη αγάπη του για τη δουλειά του, με αυτοκριτική διάθεση και μια αίσθηση ευθύνης γι’ αυτή τη δουλειά που φτάνει στον κόσμο, μας άνοιξε διάπλατα αυτό που είναι, για να τον γνωρίσουμε λίγο καλύτερα τόσο καλλιτεχνικά όσο και προσωπικά. Αυτός είναι ο Γιάννης Μπέζος.
Συνέντευξη στον Χρήστο Τζίφα
Φωτογραφίες για την ΑΥΓΗ: Παύλος Παρασκευάς
Η νέα σειρά που θα σας δούμε καταπιάνεται με ένα πολύ δύσκολο θέμα.
Το Κυπριακό είναι ένα θέμα εθνικό υπό την ευρεία έννοια. Είναι πάντα κάτι ανοιχτό. Εδώ και 80 χρόνια. Επειδή ακριβώς η Κύπρος είναι μακριά μας και είναι ένα ανεξάρτητο κράτος το ξεχνάμε πολλές φορές. Είναι με έναν τρόπο ένα κοινό έθνος, μιλάμε την ίδια γλώσσα, έχουμε κοινές συνήθειες, κοινή Ιστορία. Υπάρχει αυτό το θέμα της κατοχής και του ψευδοκράτους, ένα θέμα που είναι ακόμα ματωμένο. Έχουν περάσει 50 χρόνια και με αυτή την αφορμή γίνεται αυτή η σειρά. Υπάρχουν άνθρωποι που δεν τα έχουν ζήσει, αλλά το εμπεριέχουν με έναν τρόπο. Από την οικογένεια ή που βλέπουν τη σημαία εκεί απέναντι στο βουνό. Είναι ένα ενσωματωμένο βίωμα. Η σειρά στηρίζεται μεν σε ντοκουμέντα, αλλά κινείται πιο πολύ στον χώρο της μυθοπλασίας και έχει να κάνει με το θέμα των αγνοουμένων. Στο κέντρο είναι ένας αγνοούμενος ο οποίος επανέρχεται από τη Μεγάλη Βρετανία χωρίς να ξέρει την καταγωγή του και ξεκινάει η ιστορία.
Πιστεύετε ότι έχει επιχειρηθεί και μια διαδικασία λήθης γύρω από το Κυπριακό;
Η σειρά προσπαθεί να θυμίσει, αλλά δεν νομίζω ότι έχει επιχειρηθεί λήθη, όπως λέτε. Ας μην κάνουμε συνωμοσιολογίες. Υπάρχει η συνήθεια. Συνηθίζω να ζω με κάτι. Γνωρίζω ότι η ελληνοκυπριακή πλευρά έχει επαφές με την άλλη πλευρά, και εμπορικές. Δεν είναι ένα κλειστό σύνορο. Είναι φυσικό, λοιπόν, αυτά λίγο να αμβλύνονται με τον καιρό. Δεν θα έλεγα ότι είναι σε ύφεση. Απλώς οι άνθρωποι συνηθίζουν με έναν τρόπο. Δεν ξέρω αν αυτό είναι καλό ή κακό. Προσωπικά δεν το θεωρώ κακό υποχρεωτικά. Γιατί και η τουρκική πλευρά ήταν εκεί πάντα. Από διηγήσεις των παλαιοτέρων μια χαρά ζούσαν οι άνθρωποι μεταξύ τους. Τα πολιτικά παιχνίδια, όμως, και οι πολιτικοί αποφασίζουν αλλιώς. Το αποτέλεσμα ήταν η προδοσία της Κύπρου. Έδωσαν το πάτημα στην Τουρκία να κάνει την επέμβαση και την κατάληψη εκτός ελέγχου και εκτός νομικού πλαισίου. Είναι ένα ζοφερό θέμα. Στη σειρά, όμως, μας ενδιαφέρει το ανθρώπινο στοιχείο. Η πλευρά που έχει χάσει ανθρώπους. Ο Ανδρέας Γεωργίου το κάνει πολύ έξυπνα γιατί έχει διηγήσεις ανθρώπων μέσα και υπάρχουν στοιχεία ντοκιμαντέρ στη σειρά. Και βλέπουμε ότι δεν είναι καθόλου απλά τα πράγματα.
Πώς πηγαίνετε από τη μία δουλειά στην άλλη;
Είναι θέμα διάθεσης. Δεν με ενδιαφέρει να κάνω ένα πράγμα συνέχεια. Με ενδιαφέρει να καταπιάνομαι με πράγματα που έχουν ενδιαφέρον. Αν θα είναι κωμωδία, δράμα, ελαφρύ, βαρύ, στην Επίδαυρο ή σε ένα θεατράκι μικρό, το ίδιο μου κάνει. Αρκεί να μου αποκαλύπτει κάτι. Θέλω να νιώθω χρήσιμος σε αυτή τη δουλειά. Όταν περνούν τα χρόνια, ξεχνάμε γιατί ξεκινήσαμε να κάνουμε αυτή τη δουλειά.
Γιατί ξεκινήσατε να κάνετε αυτή τη δουλειά;
Γιατί αντιλαμβάνεσαι τη ζωή με διαφορετικό τρόπο και προσπαθείς να δημιουργήσεις ζωή από το πουθενά. Στο θέατρο εκ του μηδενός γίνεσαι ποιητής ενός κόσμου. Ο οποίος ενσαρκώνεται, ζει και πεθαίνει μέσα σε ένα δίωρο. Μόνο το θέατρο το κάνει αυτό. Γι’ αυτό και είναι η πρώτη τέχνη, με την έννοια ότι το θέατρο δεν πρόκειται να εξαφανιστεί ποτέ. Είναι ανάγκη του ανθρώπου να μεταμορφώνεται και να δημιουργεί κάτι άλλο, να φοράει ένα προσωπείο. Όπως κάνει ο κόσμος τις Απόκριες. Γι’ αυτό και εμείς οι ηθοποιοί δεν συμπαθούμε ιδιαίτερα τις Απόκριες (γέλια). Δεν μου αρέσουν καθόλου.
Ξεχάσατε εσείς σε αυτή τη διαδρομή τον λόγο που ξεκινήσατε να κάνετε θέατρο;
Δεν τον ξέχασα, αλλά πολλές φορές μπαίνει σε δεύτερη μοίρα. Σε βάζει από κάτω η δουλειά. Τα τελευταία χρόνια έχω ξαναβρεί τον βηματισμό μου. Προσπαθώ να κάνω πράγματα απέναντι στα οποία να αισθάνομαι πιο αμήχανος παρά σίγουρος. Η σιγουριά στη δική μας δουλειά είναι καταστροφική. Πρέπει να υπάρχει πάντα μια αμηχανία και ένα ερώτημα. Η δουλειά της Τέχνης είναι να ανησυχεί, που έλεγε ο Νταλί. Δεν πρέπει τίποτα να είναι δεδομένο, κανένα στερεότυπο. Χρειάζεται ανοιχτός ορίζοντας και να δοκιμάζουμε συνέχεια. Γι’ αυτό και εκτιμώ πολύ τις κινήσεις των νεότερων ανθρώπων.
Με τόσες επιτυχίες νιώσατε ποτέ να καβαλάτε το καλάμι που λέμε;
Όχι. Η διαδρομή η δική μου ήταν λίγο διαφορετική. Όταν ξεκινούσα, η ιδιωτική τηλεόραση ήταν ανύπαρκτη. Υπήρχε μόνο η δημόσια, που ήταν πολύ περιορισμένη. Δεν είχα εκεί δραστηριότητα. Στο θέατρο, όμως, είχα. Στις αρχές του ’90, λοιπόν, που μπήκαμε δυνατά στην ιδιωτική τηλεόραση ήμουν πια πρωταγωνιστής στο θέατρο. Επομένως, ήξερα ακριβώς τι με περιμένει. Δεν είχα ποτέ απωθημένα και τρέλα με τη δημοσιότητα. Δεν την κυνηγούσα. Το ότι είναι κάποιος γνωστός δεν σημαίνει ότι τον ακολουθείς κιόλας. Απλώς τον γνωρίζεις. Για να σε ακολουθήσει ο θεατής στο θέατρο και να πληρώσει το εισιτήριό του πρέπει να έχεις μια άλλου είδους ρίζα μαζί του, και κυρίως να έχεις κερδίσει την εμπιστοσύνη και την εκτίμησή του. Άλλο ξέρω κάποιον και άλλο τον εκτιμώ και τον ακολουθώ.
Τι δεν σας αρέσει σε αυτή τη δουλειά;
Δεν μου αρέσει το δήθεν σε αυτή τη δουλειά. Δεν μου αρέσουν αυτοί που είναι μονίμως κρατικοδίαιτοι και βρίζουν την Πολιτεία. Δεν μου αρέσει ο λαϊκισμός. Η κολακεία του κοινού. Και πάνω από όλα δεν μου αρέσει που δουλευόμαστε μεταξύ μας. Ενώ γνωριζόμαστε, ειδικά με τους παλαιότερους, δεν αντέχω να ακούω βλακείες. Και επειδή τα λέω και τα ξεστομίζω με κοιτάνε και περίεργα, αλλά δεν με ενδιαφέρει καθόλου. Δεν κάνω αυτή τη δουλειά για να ικανοποιώ τις προθέσεις των άλλων. Δεν μπορώ να συμπεριφέρομαι σαν να είμαι υπόλογος σε κάτι. Είναι μια απαιτητική δουλειά με ρίσκο. Είσαι εκτεθειμένος συνέχεια στη χλεύη. Και στη δόξα, φυσικά. Θέλει προσπάθεια, γνώση, υπομονή και κυρίως θάρρος. Με ενοχλούν οι δειλοί άνθρωποι στη δουλειά μας. Αυτό δεν σημαίνει ότι βρήκα εμπόδια. Δεν βρήκα κανένα. Ξεκίνησα πάρα πολύ χαμηλά και δεν αισθάνθηκα ποτέ κάποιον να μου κόβει τον δρόμο. Και κανείς δεν με προώθησε ή με βοήθησε πέρα από αυτούς που πίστεψαν σ’ εμένα κάποια στιγμή, όπως κάνω και εγώ με τους νεότερους. Όταν πιστεύεις κάποιον, έχεις την υποχρέωση να τον βοηθήσεις.
Σας έχουν αποδοθεί επίθετα, όπως σκληρός, αυστηρός, απόμακρος. Τα επιβεβαιώνετε;
Σκληρός, όχι. Αυστηρός στη δουλειά μου, ναι. Δύσκολος στην προσέγγιση, ναι, το επιβεβαιώνω και είναι βαθιά μου επιθυμία. Δεν θέλω να με προσεγγίζουν όλοι. Θέλω να επιλέγω εγώ. Αυτό δεν σημαίνει ότι σνομπάρω. Δεν θέλω να μου αποσπούν ένα κομμάτι από την οικειότητά μου.
Ως δάσκαλος και σκηνοθέτης που φέρουν μια εξουσία πώς είστε;
Ως δάσκαλος είμαι πιο πολύ συνοδοιπόρος των παιδιών γιατί η υποκριτική στην πραγματικότητα δεν μαθαίνεται. Είναι κάτι βιωματικό. Στο θέατρο χωρίς σκηνοθέτη κάνεις. Χωρίς τον ηθοποιό δεν κάνεις. Χωρίς τον ηθοποιό θέατρο δεν υπάρχει. Αιώνες ήταν χωρίς σκηνοθέτη το θέατρο. Αυτό δεν σημαίνει ότι θα πετάξουμε τον σκηνοθέτη στα σκουπίδια. Όμως δεν πρέπει να θεωρούμε ότι ο σκηνοθέτης είναι ο βασιλιάς. Έχει απλώς αναλάβει τον συντονισμό της παράστασης. Όταν εκμεταλλεύεσαι τη θέση σου παίζοντας με τις ελπίδες ενός νέου ανθρώπου για το μεροκάματό του, είναι χυδαίο. Ελπίζω να έχουν σταματήσει όλα αυτά. Δεν είμαι τόσο σίγουρος και αισιόδοξος γιατί αυτά είναι μέσα στη φύση του ανθρώπου. Χρειάζεται επαγρύπνηση και από τους παραγωγούς και από τον δικό σας χώρο. Και, βεβαίως, να μην φοβούνται οι συνάδελφοι. Είτε είναι γυναίκες είτε άντρες. Σε αυτή τη δουλειά πρέπει να είμαστε ίσοι στη σκηνή. Όχι ίδιοι. Αλλά ίσοι. Όλοι έχουμε δικαίωμα στη σκηνή και στη δουλειά.
Εσείς σε αντίστοιχες περιπτώσεις έχετε μιλήσει;
Βεβαίως. Πολλές φορές κάποιος έχει μια πιο επιθετική συμπεριφορά στη δουλειά και είναι πιο έντονος, και αυτό δεν είναι υποχρεωτικά κακό. Η δουλειά μας δεν είναι παιδική χαρά. Η υπερβολή τους και η διαστροφή τους οδηγεί σε αυτά που ζήσαμε. Κακοποιητικές συμπεριφορές και σεξουαλικές παρενοχλήσεις δεν έγιναν ποτέ μπροστά μου. Αυτά δεν γίνονται στο φως.
Είναι πια εύκολο να σας σκηνοθετήσουν;
Ναι, είναι. Βεβαίως δεν είμαι διατεθειμένος να ακούω ανοησίες. Αλλά αν ακούσω πράγματα που με βοηθούν, θα τα ακολουθήσω. Δεν είμαι ανόητος.
Εδώ με τον Τσαφούλια και τον Δαδακαρίδη συνέβη αυτό;
Ακριβώς. Είμαστε και δύο στη σκηνή και είναι πιο εύκολη η δουλειά. Κάποια στιγμή γίνεται ανάσα. Όταν είναι δύο έμπειροι άνθρωποι στην σκηνή, τα βρίσκουν πολύ εύκολα. Δεν έχω πρόβλημα ούτε να συμφωνήσω ούτε να διαφωνήσω. Η διαφωνία είναι αιμοδότης στη δουλειά μας. Δεν θέλω να ακούω υπερβολές και μπούρδες και διάφορα βαρύγδουπα που συνήθως λένε άνθρωποι άσχετοι. Το έργο αυτό είναι ιδιαίτερο γιατί πραγματεύεται την ευαισθησία από την πλευρά των αντρών, που σπανίως βλέπουμε στο θέατρο. Το έργο μάς θυμίζει ότι οι άνθρωποι δεν μπορούμε να ζούμε μόνοι μας. Πρέπει να αναμετράται η ματιά σου με κάποιου άλλου. Η μοναξιά είναι πάντα μια ανοιχτή πληγή.
Όταν γυρίζετε πίσω, ποια είναι η δουλειά που κοιτάτε με χαμόγελο;
Όλες τις έκανα με πολλή χαρά. Δεν πήγα σε καμία αγγαρεία. Αλλά είναι παρελθόν. Είναι ένα πολύ βαθύ παρελθόν και δεν με ενδιαφέρει πια. Είναι σαν παλιό ρούχο. Γι’ αυτό και δεν κάνω παρέα με συνομήλικους. Πλήττω. Όταν αναπολούμε το παρελθόν, θεωρούμε αυτόματα ότι ήταν καλύτερο. Εγώ δεν θεωρώ ότι ήταν καλύτερο. Εγώ θεωρώ πως καλύτερο θα είναι το μέλλον. Και θεωρώ καλύτερο το τώρα. Αν υπήρχε η δυνατότητα, θα πατούσα ένα κουμπί να βρεθώ στο μέλλον. Τα αγαπώ όλα τα παλιά. Μέχρι εκεί όμως. Μου έχουν προτείνει πολλές φορές να κάνουμε ριμέικ σειρών. Είναι αστεία πράγματα αυτά. Σημαίνει ότι δεν έχουμε να πούμε τίποτα καινούργιο.
Το τέλος αυτής της δουλειάς το σκέφτεστε;
Δεν μου περνάει από το μυαλό. Μπορώ να ζήσω μακριά από το σανίδι, αλλά όχι μακριά από αυτή τη δουλειά. Και δεν μπορώ να φανταστώ τον εαυτό μου να μην κάνει τίποτα. Γι’ αυτό δεν έχω πάρει ακόμα σύνταξη.
Έχετε δεχτεί προτάσεις από κόμματα να κατέβετε στις εκλογές;
Ναι, αλλά το πιο πιθανό είναι να με έδιωχναν ή να με ανάγκαζαν να φύγω (γέλια). Έχω δεχτεί προτάσεις από όλο το φάσμα. Ευθέως και πλαγίως. Εκτιμώ ανθρώπους από όλα τα κόμματα, του δημοκρατικού τόξου φυσικά. Μου ζητήθηκε κάποτε από τη ΔΗΜ.ΑΡ. να βοηθήσω. Προσπάθησα και ήμουν εκεί, χωρίς να ζητήσω, φυσικά, τίποτα. Αλλά δεν είναι εύκολα πράγματα. Το πολιτικό σύστημα στην Ελλάδα είναι κλειστό. Πρέπει να γίνουμε πιο τολμηροί. Είδαμε και με την κυβέρνηση της Αριστεράς πόσο δύσκολα ήταν. Η Αριστερά έχει εκ των πραγμάτων έναν κινηματικό χαρακτήρα. Η αποστολή της είναι να διεκδικεί. Δεν είναι υποχρεωτικό να κυβερνήσει. Η αντιπολίτευση είναι ισχυρό και απαραίτητο στοιχείο του πολιτεύματος. Απορροφάει όλη την ενέργεια του κόσμου που θέλει να κάνει κάτι. Πολλές φορές οι αντιπολιτεύσεις έχουν μεγαλύτερο ενδιαφέρον και από τις κυβερνήσεις. Η πολιτική αντί να παγιδεύεται σε ιδεοληψίες, καλά θα κάνει να σκύψει πάνω από τα προβλήματα.
