Συναντηθήκαμε με τον Μιχάλη Βαλάσογλου και τον Αυγουστίνο Κούμουλο στο Θέατρο Γκλόρια ανάμεσα στις τελικές πρόβες για την παράσταση «Προμηθέας» σε κείμενο και σκηνοθεσία Άρη Μπινιάρη, που μόλις ξεκίνησε το θεατρικό της ταξίδι κεντρίζοντας το ενδιαφέρον. Στα άδεια καθίσματα του θεάτρου, στο υπόφως και με τη συντροφιά των φωτογραφικών ήχων του Παύλου Παρασκευά, η κουβέντα ξεκίνησε από την παράσταση και το σύμπαν της για να φτάσει στη ζωή, στην καθημερινότητα, στο επάγγελμα του ηθοποιού με ανυπάκουη διάθεση και ανοιχτωσιά. Ο Μιχάλης Βαλάσογλου και ο Αυγουστίνος Κούμουλος είναι αποδεδειγμένα δύο ηθοποιοί διαρκώς παρόντες στη θεατρική πραγματικότητα αυτής της πόλης, με άποψη και πηγαίο ενθουσιασμό για τη δουλειά τους και για τη μέχρι τώρα διαδρομή τους. Μέσα στην κουβέντα μας ήταν εύκολο να διακρίνεις ένα φως και μια ελπίδα πως ο χώρος του θεάτρου μπορεί να βρει τους τρόπους να συγκρατήσει και να μαγνητίσει ανθρώπους που έχουν μια πιο συλλογική, ριζοσπαστική και απελευθερωτική άποψη για τον τρόπο που γίνονται τα πράγματα - ευτυχώς. Αυτός είναι ο Μιχάλης Βαλάσογλου. Αυτός είναι ο Αυγουστίνος Κούμουλος.
Συνέντευξη στον Χρήστο Τζίφα
Φωτογραφίες για την ΑΥΓΗ: Παύλος Παρασκευάς
Πώς είναι το θεατρικό σύμπαν αυτού του «Προμηθέα» που έγραψε ο Άρης Μπινιάρης;
Μιχάλης Βαλάσογλου: Είναι ένα σύγχρονο έργο. Πατάει πάνω στον μύθο του Προμηθέα, αλλά εστιάζουμε στο κομμάτι του Προμηθέα Δεσμώτη. Είναι ένας άνθρωπος έγκλειστος σε μια φυλακή υψίστης ασφαλείας. Αντί για τα Τάρταρα, τον οδηγούμε στην ηλεκτρική καρέκλα και τον επισκέπτονται άνθρωποι με σκοπό να τον μεταπείσουν. Έχουμε δύο εκπροσώπους του νόμου, το κράτος και τη βία, έναν εισαγγελέα και μια ψυχίατρο που αναλαμβάνουν να τον νουθετήσουν, να τον πείσουν να ομολογήσει, να μετανοήσει.
Αυγουστίνος Κούμουλος: Και να αποδεχτεί τη φροντίδα τους, τον σωφρονισμό που του προτείνουν.
Μ.Β.: Από την άλλη, έχουμε τους γονείς του που τον επισκέπτονται και κατά κάποιον τρόπο αντιπροσωπεύουν την άποψη του Ωκεανού. Δύο άνθρωποι που κάποτε ήταν επαναστάτες έχουν συμβιβαστεί και τώρα έχουν συνθηκολογήσει. Έρχονται να του προτείνουν την πορεία τους ως την ενδεδειγμένη.
Α.Κ.: Του λένε ότι έχουν δοκιμάσει αυτό που έχει κάνει κι εκείνος και ότι πια ξέρουν τα οφέλη του συμβιβασμού και του ζητούν να τους ακούσει. Υπάρχει άλλος ένας χαρακτήρας, μια συγκρατούμενη του Προμηθέα, που έχει προηγηθεί χρονικά, έχει ήδη περάσει κάποιες από τις δοκιμασίες και οι σωφρονιστικοί υπάλληλοι του τη φέρουν ως παράδειγμα.
Έχετε κάνει συνδέσεις του έργου με το τώρα μας;
Α.Κ.: Φαίνεται και από τον μύθο εξαρχής, αλλά και από τη συγκεκριμένη απόδοση που έχει κάνει ο Άρης και έρχεται να κουμπώσει στο εδώ και στο τώρα, που ενδεχομένως έχουμε μια ευκολία, μια ταχύτητα στα πράγματα, ότι μπορούμε να διεκδικήσουμε πέντε πράγματα χωρίς ιδιαίτερο κόπο και ιδιαίτερες επιπτώσεις ή απαιτώντας αποτελέσματα γι’ αυτό που κάνουμε. Ένα μεγάλο κομμάτι του έργου έχει να κάνει με το γεγονός ότι θα έχουν επιπτώσεις οι επιλογές μας. Θα έχει και πόνο, κυριολεκτικό και μεταφορικό, και αξίζει να παλέψω για κάτι ακόμα κι αν δεν δω στο εδώ και στο τώρα τα αποτελέσματά του. Ή μπορεί να αργήσω να τα δω, αλλά να αφήσω μια παρακαταθήκη για κάτι που θα πάει παρακάτω τις επόμενες γενιές. Και είναι όμορφο αυτό. Δεν είναι ανάγκη να κάνω κάτι στο εδώ και στο τώρα για να έρθει απευθείας το αποτέλεσμα.
Μ.Β.: Είναι και ένα ζήτημα αποδοχής του τραύματος. Πρέπει να αποδεχόμαστε τα τραύματά μας, με τα οποία έχουμε έρθει αντιμέτωποι. Να μην τα βάζουμε κάτω από το χαλί. Να δούμε τον βαθμό συμμετοχής μας και τι μπορούμε να κάνουμε γι’ αυτό. Και να αποδεχτούμε φυσικά τις συνέπειές του και το κόστος που πάντα πρέπει να πληρώσουμε. Δυστυχώς ή ευτυχώς, τίποτα δεν είναι ανέξοδο και χωρίς κόστος. Το να πληρώνεις το κόστος των επιλογών σου είναι μια πράξη αντίστασης και θάρρους.
Α.Κ.: Η αποτυχία, η αναγνώρισή της και η αντιμετώπισή της μπορεί να μην λειτουργούν σαν φρένο, όπως μας λένε οι γονείς του ήρωα. Μπορεί να είναι όπλο και εφαλτήριο για να συνεχίσεις να παλεύεις ακόμα περισσότερο. Να δεις την αποτυχία, να την αναγνωρίσεις και να τη χρησιμοποιήσεις σαν κάτι κεκτημένο.
Το έργο στα μάτια σας έχει αισιόδοξη ή απαισιόδοξη θέση στα πράγματα;
Α.Κ.: Για μένα δεν παίρνει θέση κι αυτό είναι και το ζητούμενο. Δεν θα ήθελα να συμμετέχω σε κάποιο διδακτικό έργο, που προτείνει κάποια στάση. Η παράσταση λειτουργεί ως ερέθισμα και ο καθένας είναι υπεύθυνος να δει λίγο μέσα του και να οδηγηθεί σε κάποιες απαντήσεις. Είναι μια προσωπική διαδρομή. Το έργο δεν έχει μια δομημένη απάντηση να προτάξει.
Μ.Β.: Η Τέχνη θέτει ερωτήσεις, δεν είναι υπεύθυνη για απαντήσεις.
Στη ζωή οι αντιστάσεις έχουν πια νόημα;
Μ.Β.: Ναι, ρε γαμώτο. Όταν είναι τόσο απανωτά όλα αυτά με τα οποία ερχόμαστε αντιμέτωποι και επηρεάζουν τις ζωές μας, έχουν νόημα. Εμείς ως παιδιά γεμίσαμε με ένα θάμβος, έναν φόβο για το τι μας περιμένει. Μετά ξεκινάνε μια οικονομική κρίση και κακά μαντάτα. Και, από την άλλη, έχεις το Διαδίκτυο, που η γνώση είναι προσβάσιμη, αρχίζουν να θολώνουν λίγο τα όρια ανάμεσα στο τι είναι γνώση και τι είναι πληροφορία, αρχίζουμε κι εμείς οι ίδιοι ως υποκείμενα να αντιλαμβανόμαστε τα όριά μας για το πόση γνώση και πληροφορία μπορούμε να απορροφήσουμε και να μεταβολίσουμε. «Τσουλάμε» πληροφορία ο ένας στον άλλον και τα σόσιαλ μίντια ευνοούν πολύ αυτή τη διαδικασία. Επομένως, αντίσταση είναι και το να πω ότι μέχρι εδώ μπορώ να μεταβολίσω, μέχρι εδώ μπορώ να επεξεργαστώ και να κάνω κάτι για μένα που θα κάνει τη ζωή μου λίγο καλύτερη. Είναι πολύ εύκολο να πάψεις να ασχολείσαι με ό,τι συμβαίνει γύρω σου και να αναζητάς μόνο το κέφι.
Α.Κ.: Γιατί είναι θεμιτό και ανθρώπινο να αναζητάς και λίγο το κέφι και τη χαρά. Γιατί μπουκώνεις. Γιατί αρχίζουν και λίγο και γίνονται δυσδιάκριτα και τα όρια μεταξύ πληροφορίας και θέσης.
Το MeToo ήταν μια μορφή αντίστασης;
Μ.Β.: Νομίζω πως έχουμε κάνει ένα μεγάλο βήμα, κι ας υπάρχει και μια απαισιοδοξία. Νομίζω πως έχουμε γίνει λίγο πιο συνειδητοί μπαίνοντας στη δουλειά, από όποια θέση κι αν βρισκόμαστε. Από τον παραγωγό μέχρι τον σκηνοθέτη, φροντιστή, τεχνικό, ηθοποιό, έχουμε μπει σε μια άλλη θέση πια, με λίγη περισσότερη έγνοια και λίγη περισσότερη εγρήγορση και φροντίδα για όσους συναναστρεφόμαστε στον χώρο. Όμως υπάρχει και ο κίνδυνος ξαφνικά να αρχίσουμε να διολισθαίνουμε προς έναν ψευδοπουριτανισμό, και δεν θέλω να συμβεί. Η δουλειά μας έχει σάλια, αγγίγματα, βλέμματα, ένταση, θερμοκρασία. Για να μην αρχίσει να αφυδατώνεται η δουλειά μας από τους χυμούς της, πρέπει να παραμείνουμε κι εμείς σε εγρήγορση για να μην θυσιάσουμε ένα ζωτικό κομμάτι της δουλειάς μας. Εννοείται ότι το παλιό μοντέλο δεν λειτουργούσε γιατί ήταν βίαιο και τραυμάτιζε. Από την άλλη, δεν πρέπει για χάρη της πολιτικής ορθότητας να εγκλωβιστούμε.
Α.Κ.: Σ’ αυτές τις κομβικές θέσεις όπου έχουν βρεθεί στο παρελθόν διάφοροι άνθρωποι έχουν δει περισσότερο την πλευρά της εξουσίας, την οποία έχουν εκμεταλλευτεί, και τώρα με έναν τρόπο έχω δει μια κάποια αλλαγή γιατί έχουν έρθει αντιμέτωποι και με το κομμάτι της ευθύνης που έχει η δουλειά επιτέλους. Η πολιτική ορθότητα είναι χρήσιμο εργαλείο γιατί αν κάποιον άνθρωπο τον ενοχλεί κάτι που λέω ή κάνω, είναι χρήσιμο να μην τον κάνω πια να νιώθει άσχημα. Νιώθω πως επειδή έχουν υπάρξει πάρα πολλά χρόνια πολύ μεγάλης καταπίεσης από τη μία πλευρά, τώρα εκ των πραγμάτων τείνει λίγο το πράγμα να φορτιστεί από την άλλη πλευρά. Είναι μια φυσική διαδρομή, θα παλαντζάρει λίγο μέχρι να ευθυγραμμιστεί. Υπάρχουν στιγμές που νιώθω πως βιώνουμε μια «υπερδιόρθωση». Προσπαθώ να το εκλογικεύσω γιατί είναι φυσιολογικό στάδιο, αρκεί να βρούμε στην πορεία την ισορροπία. Να μην θίγω κανέναν, να μην νιώθουν κανένας και καμία άσχημα για κάτι που είπα ή έκανα, να μπορώ να δουλέψω, να μην υπάρχει και κάποιος συνεχώς με το δάχτυλο στη γωνία.
Η εξουσία του σκηνοθέτη είναι ακόμα παρούσα;
Α.Κ.: Έχω την αίσθηση πως σε οποιονδήποτε άνθρωπο έρχεται αντιμέτωπος με μιας μορφής εξουσία δοκιμάζονται το ποιόν του και ο χαρακτήρας του. Δεν αλλάξανε οι άνθρωποι. Ίσως έχει μπει σε ανθρώπους που προϋπήρχαν με μια συγκεκριμένη νοοτροπία στον χώρο ένας μπαμπούλας ο οποίος τους φρενάρει, και καλώς. Βλέπω ελπιδοφόρα νέες γενιές, νέους ανθρώπους οι οποίοι έρχονται όχι με τον φόβο αυτού του μπαμπούλα, αλλά με κεκτημένα κριτήρια για το πώς συνυπάρχω με έναν άλλον άνθρωπο, ανεξαρτήτως θέσης και με κουλτούρα ομάδας. Και είναι υπέροχο.
Μ.Β.: Αυτό το «αρχή άνδρα δείκνυσι» δεν πρόκειται να αλλάξει. Ισχύει κάποιες χιλιάδες χρόνια. Δεν έχω την ψευδαίσθηση ότι θα αλλάξει επειδή φούσκωσε ένα καλό ωραίο κύμα για δύο χρόνια. Πάντοτε όποιος είναι σε θέση εξουσίας θα αποδεικνύει το μέταλλο από το οποίο είναι φτιαγμένος και τίποτα δεν πρόκειται να το αναχαιτίσει αυτό. Όπως υπάρχουν άνθρωποι που μπαίνουν με αγάπη και πάθος όχι μόνο για το αντικείμενο, αλλά και για τους ανθρώπους αντίστοιχα, υπάρχουν κι αυτοί που βρίσκουν ευκαιρίες να επιβεβαιώσουν και κάποιο σύμπλεγμα. Το θέατρο δεν είναι δημοκρατικό πράγμα, ρε παιδί μου. Και δεν πρέπει να είναι κιόλας. Εμένα δεν μου χρειάζεται κιόλας.
Α.Κ.: Οφείλει όμως να μην είναι δυνάστης και να μην καταδυναστεύει.
Μ.Β.: Με ενδιαφέρει να προσπαθήσουμε να καλλιεργήσουμε την κριτική μας σκέψη απέναντι σε όλα και στον εαυτό μας. Θέλει διάβασμα, θέλει συζήτηση, να αφιερώσουμε χρόνο.
Τι θα λέγατε σε ανθρώπους που θέλουν να γίνουν ηθοποιοί;
Α.Κ.: Ήμουν και παραμένω της άποψης του «βρες τι είναι αυτό που σε καυλώνει και υποστήριξέ το μέχρι τέλους». Και νιώθω πως μόνο δικαιωμένος έχω βγει μέχρι στιγμής. Υπάρχουν 45.000 δυσκολίες στον κλάδο μας, έχει περάσει πολλά, με κορωνοϊούς, με οικονομικές κρίσεις, αλλά με βάση το γεγονός ότι μπορώ και έχω την ευτυχία μέχρι στιγμής να μην κάνω κάτι καταναγκαστικά, να συνεργάζομαι με ομάδες ανθρώπων που εκτιμώ και σέβομαι και με κάποια σύμπνοια, θα έλεγα σε έναν άνθρωπο που το θέλει να το τολμήσει χωρίς δεύτερες σκέψεις.
Μ.Β.: Είμαι υπέρ τού να ποντάρεις σ’ αυτό που σε ενθουσιάζει. Ένα από τα πράγματα που αντιλήφθηκα μέσα από τη διαδικασία της ψυχοθεραπείας είναι η πηγή τη χαράς. Πάντα ξέρεις πού είναι η χαρά. Ακόμα κι όταν νιώθω πως είμαι σε τέλμα, έχω μια ιδέα για να αρχίσω να τραβάω ένα νήμα. Επομένως, αν το νήμα της υποκριτικής για κάποιον είναι κάτι που τον ενθουσιάζει και του δίνει λόγους για να σηκώνεται από το κρεβάτι και να πηγαίνει σε μια δουλειά που δεν θα κοιτάζει το ρολόι, λέω ναι.
Ποια είναι η σχέση σας μ’ αυτή την πόλη;
Μ.Β.: Δεν μου αρέσει καθόλου αυτή η πόλη. Μου αρέσει μόνο το γεγονός ότι είναι εδώ οι άνθρωποί μου και οι ευκαιρίες για τη δουλειά μου. Είναι φορτωμένη με αναμνήσεις και βιώματα. Μας έδωσε απλώς τη δυνατότητα ως παρέα να μπορούμε να βολτάρουμε σε πλατείες με τα ποδήλατά μας, να κάνουμε σούζες, να πηγαίνουμε σινεμά, να βλέπουμε θέατρο και να έχουμε πρόσβαση σε βιβλιοπωλεία. Μου λείπουν πολύ το χώμα, τα δέντρα, το νερό και η γη.
Α.Κ.: Έχω ζήσει μόνο στο κέντρο, Κυψέλη, Εξάρχεια, Γκύζη. Καθόλου χώμα. Η μητέρα μου έχει καταγωγή από το Αίγιο και θυμάμαι να βλέπω τα παιδιά να κάνουν ποδήλατο χωρίς βοηθητικές κι εγώ να μην έχω κάνει καθόλου. Μου είχαν λείψει η αλάνα και το χώμα. Όμως αυτή η πόλη έχει γράψει μέσα μου. Είναι συνδεδεμένη με τους ανθρώπους μου. Είναι ανάμεικτα τα συναισθήματά μου.
