της Θάλειας Καραμολέγκου
Όσο βαθαίνει η κρίση και σκοτεινιάζει ο ορίζοντας, τόσο πιο επιτακτική προβάλλει η ανάγκη να ζωντανέψουμε τα χρώματα που ξεθωριάζουν στο δίχτυ ασφαλείας της ανθρώπινης ψυχής: τον πολιτισμό. Ιστορικά υπήρξε ο πιο αδύναμος κρίκος σε όλες τις κρίσεις και τις ανακατατάξεις γενικότερα. Ακριβώς αυτός είναι και ο λόγος που οφείλουμε να ενδυναμώσουμε ό,τι λειτουργεί ως αντιστάθμισμα στην συνολικά απαξίωση του ανθρώπου. Κι αν δεν έχει σημείο εκκίνησης την παιδική ηλικία, τότε μάλλον έχουμε ήδη συνθηκολογήσει για το τέλος του πολιτισμού.
Παγκόσμια ημέρα παιδικού βιβλίου η σημερινή, με αφορμή τα γενέθλια του ανυπέβλητου Δανού παραμυθά, Χανς Κρίστιαν Άντερσεν. Καθιερώθηκε ως τέτοια το 1966, από τον Διεθνή Οργανισμό Βιβλίου, για τη Νεότητα. Σκοπός, να εμπνεύσει στα παιδιά την αγάπη για το διάβασμα, αλλά και να προσελκύσει το ενδιαφέρον των ενήλικων περισσότερο στο παιδικό βιβλίο. Από τότε που καθιερώθηκε η επέτειος και κάθε χρόνο, ένα διαφορετικό εθνικό τμήμα του Οργανισμού ετοιμάζει ένα μήνυμα και μια αφίσα που διανέμεται σ' ολόκληρο το κόσμο, ώστε να ενισχυθεί η αξία της ανάγνωσης, ταυτόχρονα όμως και οι διεθνείς συνεργασίες.
Αυτή τη χρονιά, υπεύθυνο για το υλικό του εορτασμού είναι το τμήμα των ΗΠΑ, καθώς το μήνυμα έγραψε η πολυβραβευμένη ποιήτρια Πατ Μόρα και την αφίσα φιλοτέχνησε ο Άσλεϊ Μπράιαν. Στη χώρα μας βέβαια μπορεί να «τρέχουν» τα σχολικά προγράμματα φιλαναγνωσίας, όμως στο κλείσιμο των σχολικών βιβλιοθηκών, που προηγήθηκε, τώρα έχει προστεθεί και το λουκέτο στο Εθνικό Κέντρο Βιβλίου.
Ωστόσο η εκδοτική άνθιση που γνωρίζει το παιδικό βιβλίο τα τελευταία χρόνια συνεχίζεται. Παλιότεροι καταξιωμένοι συγγραφείς συνεχίζουν να δημιουργούν, νεώτεροι εμφανίζονται, αλλά και αρκετοί σημαντικοί ξένοι μεταφράζονται. Οι εικονογράφοι δε προσφέρουν αληθινή αισθητική απόλαυση σε μικρούς και μεγάλους, έχοντας παρακάμψει προ πολλού τα στερεότυπα της παιδικής εικονογραφίας.
Αν λοιπόν έχετε έναν καινούργιο λόγο να ξαναδιαβάσετε ένα από τα κλασικότερα παραμύθια όλων των εποχών, την «Αλίκη στη Χώρα των Θαυμάτων» του Λιούις Κάρολ, είναι ακριβώς αυτός: η εικονογράφηση της Ρεμπέκα Ντοτρέμερ. Μπορεί να έγραψε και να εικονογράφησε πολλά παιδικά βιβλία και κόμικς, όμως η τόσο ξεχωριστή εικονογράφηση για το συγκεκριμένο κλασικό έργο αποτέλεσε αντικείμενο έκθεσης στο Μουσείο Μοντέρνας Τέχνης στη Μαδρίτη το 2011 (μετάφραση Κλαίρ Νεβέ, Εύη Στούγγαρη, εκδ. Μεταίχμιο, σελ. 144, τιμή 17.70 ευρώ)
.Μια αντι-κοκκινοσκουφίτσα που τα κάνει όλα άνω-κάτω στο ειδυλλιακό νησί της Ύδρας, προκαλώντας πανικό στα ζώα και στη φύση του νησιού αλλά και στον χορτοφάγο λύκο, συναντάμε στο βιβλίο των Αγγελικής Στρουμπούλη-Σωτήρη Ηλιάδη «Ρεντ, Μπελάς στο δάσος» (εικονογράφηση Δημήτρης Φουσέκης, εκδ. Καστανιώτης, σελ. 54, τιμή14.90 ευρώ), όπου οι ρόλοι αντιστρέφονται προκειμένου να περάσει το οικολογικό μήνυμα με πολύ χιούμορ, είναι αλήθεια, και όχι με στυγνό διδακτισμό.
Ένας ιδιαίτερα ευαίσθητος συγγραφέας παιδικών βιβλίων που τον απασχολεί η διαφορετικότητα και η αποδοχή του «άλλου» είναι ο Κώστας Μάγος. Ο οποίος μας δίνει μια εναλλακτική εκδοχή της ατμόσφαιρας του δάσους και της σχέσης τζίτζικα-γρύλου, μέρας-νύχτας, στο «Ο Τζικιτζίκ, ο Κρικικρίκ και η παράξενη χορωδία του δάσους», που συνοδεύεται από cd με μουσική και στίχους της Τατιάνας Ζωγράφου (από τις εξαιρετικές εκδόσεις Καλειδοσκόπιο, εικονογράφηση, Κατερίνα Χανδαλού, σελ. 44, τιμή 15.00 ευρώ).
Ένα λιοντάρι έχασε τον δρόμο του. Βρέθηκε έξω από τα λημέρια του, θέλοντας απλώς να αγοράσει ένα καπέλο, όμως κυνηγήθηκε ανελέητα από τους «φοβισμένους» κατοίκους και, ω! του θαύματος, βρήκε καταφύγιο στη γενναιόδωρη αγκαλιά μιας πιτσιρίκας, ώσπου η ζωή να τα φέρει έτσι ώστε να γίνει... ο ήρωας της πόλης. Αυτό είναι το βιβλίο της Έλεν Στίβενς με τίτλο «Πως να κρύψεις ένα λιοντάρι» (εκδ. Ίκαρος, σελ. 32, τιμή 12.90 ευρώ).
Αν ψάχνετε έναν αλλιώτικο, φευγάτο δράκο, έναν μοναχικό ταξιδιώτη, θα τον βρείτε στο βιβλίο «Ο Κάρολος στο σχολείο των δράκων» του Άλεξ Κουσώ. Γιατί το δικαίωμα στη διαφορετικότητα και στη μαγεία ως επιλογή ζωής έξω από κάθε ρεαλιστική σύμβαση είναι μια πολύ παλιά ιστορία (εικονογράφηση: Φιλίπ-Ανρί Τουρέν, εκδ. Νεφέλη, σελ. 40, τιμή 19.80 ευρώ).
Καθώς η περιρρέουσα κοινωνική βία αναπαράγεται σε όλα τα επίπεδα της σύγχρονης ζωής, η σχολική κοινότητα δυστυχώς βιώνει απροστάτευτη από τη πολιτεία όλες τις συνέπειες της κρίσης. Έτσι τα κρούσματα του λεγόμενου «bulling», της σωματικής παρενόχλησης δηλαδή, αυξάνονται. Αντιμέτωποι με αυτά τα φαινόμενα έρχονται οι πιο αδύναμοι έφηβοι, αλλά και τα μικρότερα παιδιά, στο σχολικό και στο ευρύτερο κοινωνικό περιβάλλον. Στο παρόν βιβλίο, με τίτλο «Νταήδες, εξυπνάκηδες, δήθεν φίλοι κι εσύ», του Τζέι Αλεξάντερ, δίδονται κάποιες πρακτικές συμβουλές, με χιούμορ και εν συναίσθηση (μετάφραση: Άρτεμις Αργύρη, εκδ. Άγκυρα, σελ. 128, τιμή 10.70 ευρώ).
Η πρόσφατα βραβευμένη με -κρατικό βραβείο παιδικού λογοτεχνικού βιβλίου 2012- Χριστίνα Φραγκεσκάκη επανέρχεται μ' ένα ξεχωριστό βιβλίο: «Μαραλά, η μάνα των παραμυθιών». Ένα βιβλίο για την καταγωγή των παραμυθιών, που είναι σύμφυτη με την ιστορία του πολιτισμού, μα και του κόσμου ολόκληρου. Η Φρατζεσκάκη σμιλεύει το πρόσωπο της (σα)μάνας Μαραλά, δίχως ωραιοποιήσεις. Ακολουθώντας με φυσική ακρίβεια τον κύκλο της ζωής υφαίνει τη μαγεία της αφήγησης με μια διάθεση αναστοχασμού πάνω στην ιστορική διαδρομή του ανθρώπου (εικονογράφηση: Κατερίνα Χαδουλού, εκδ. Πατάκης, σελ. 32, τιμή 11.50 ευρώ).
Κλείνοντας ας πάρουμε μια ονειρική ιδέα από τη σειρά «μικρές καληνύχτες», όπερ και σημαίνει σύντομες ιστορίες για να κοιμούνται αυτοί καλά και εμείς καλύτερα, που έχει φιλοξενήσει πολλούς και και καταξιωμένους συγγραφείς παιδικών βιβλίων. Διαλέγουμε την Καλλιόπη Κύρδη, καθώς «Οι τρεις φίλοι του Γίγαντα» (εικονογράφηση, Ντανιέλα Σταματιάδη, εκδ. Μεταίχμιο, σελ. 27, τιμή 3.70 ευρώ), μπαίνουν στο ρουθούνι του, παραβαίνοντας τις απαγορεύσεις των μεγάλων για το επικίνδυνο σκαρφάλωμα στον λόφο των Τεράτων και των Φόβων. Ξύπνησε ο γίγαντας, ξύπνησε κι η πολιτεία ολόκληρη κι έμαθαν να ζουν μαζί. Αυτοί καλά, κι εμείς... άγρυπνοι, μα πότε στ' αλήθεια αφυπνισμένοι;
