H παράσταση του Γιάννη Νταλιάνη «Ταρτούφος», που ενθουσίασε κοινό και κριτικούς, επιστρέφει στη σκηνή του Θεάτρου Σταθμός για δεύτερη χρονιά 400 χρόνια μετά τη γέννηση του Μολιέρου. Κάπου εκεί, ανάμεσα στις παραστάσεις, συνομιλήσαμε με τους συντελεστές του «Ταρτούφου» για όλα όσα συμβαίνουν στη σκηνή αλλά και μέσα τους με αφορμή την παράσταση
Γιάννης Νταλιάνης (σκηνοθέτης)
Η λογική και το γέλιο είναι τα δύο όπλα του Μολιέρου
Η λογική και το γέλιο είναι τα μέσα που χρησιμοποιεί ο κορυφαίος Γάλλος κωμωδιογράφος για να αντισταθεί στον παραλογισμό, στον φανατισμό και στην υπερβολή. Θα τα αξιοποιήσουμε και τα δύο.
Θυμίζω ότι ο Μολιέρος με τα έργα του προκαλούσε συχνά το μίσος και την οργή ανθρώπων που ένιωθαν ότι ήταν το αντικείμενο της σάτιράς του. Έβλεπαν τους «εαυτούς τους» πάνω στη σκηνή να προκαλούν με τα καμώματά τους το λυτρωτικό γέλιο του κοινού. Θα είχε, νομίζω, νόημα στην παράστασή μας να μην διστάσουμε να κάνουμε έμμεσες πλην σαφείς αναφορές σε πρόσωπα και καταστάσεις του σήμερα, καθώς υπάρχουν πραγματικά απίστευτες αντιστοιχίες. Η κατάχρηση εξουσίας, οι σεξουαλικές παρενοχλήσεις, ο συντηρητισμός και η ατιμωρησία δεν θα έλεγα ότι αποτελούν αποκλειστικά φαινόμενα του 17ου αιώνα…
Θέλω να αξιοποιήσουμε στο έπακρο τα δύο αυτά στοιχεία, τη λογική και το γέλιο, οδηγώντας στο αδιέξοδο τη σύγκρουση ανάμεσα στους ταρτουφιστές και στους αντι-ταρτουφιστές του έργου.
Ολα αυτά τα στοιχεία όμως θα πρέπει να κινηθούν γύρω από τον κεντρικό άξονα της παράστασής μας: τη σχέση υποκρισίας και πίστης. Μιας υποκρισίας όχι μόνο του Ταρτούφου, αλλά και μιας ολόκληρης κοινωνίας που τον περιβάλλει. Και μιας πίστης με την έννοια της ανάγκης μας να πιστέψουμε σε κάτι, σε μια αμόλυντη αξία. Μια ανάγκη που μας καθιστά ευάλωτους στην εκμετάλλευση από τους κάθε λογής απατεώνες και υποκριτές…
Θωμάς Σιέκας (Ακάκιος)
Ο κομμένος χαρακτήρας
Ο Ακάκιος, ο πιστός ακόλουθος του Ταρτούφου δηλαδή, είναι ο πιο «μικρός» ρόλος του έργου, που ταυτόχρονα όμως προκαλεί και τη μεγαλύτερη έκπληξη. Ένας χαρακτήρας ο οποίος συνήθως «κόβεται» από τις παραστάσεις, γιατί πιθανόν κάποιος να μην του βρίσκει λόγο ύπαρξης. Κι όμως, ο Μολιέρος τον δημιούργησε και η ανάγνωση του κύριου Νταλιάνη του δίνει τεράστιο λόγο ύπαρξης. Για μένα, η ιδέα που είχε γι’ αυτόν τον άνθρωπο είναι πραγματικά ιδιοφυής και δεν θα μπορούσα να με φανταστώ και ειλικρινά ούτε θα ήθελα να παίζω κάποιον άλλον.
Αγγελική Μαρίνου (Ντορίν)
Ο Μολιέρος σήμερα
«“Ταρτούφος” του Μολιέρου! Μα δεν το έχεις διαβάσει; Είναι ένα τόσο κλασικό έργο» μου είπε στην πρώτη μας συνάντηση ο Γ. Νταλιάνης! Πώς να του έλεγα ότι δεν μου αρέσει πολύ ο Μολιέρος; Αλλά δεν με ένοιαζε, γιατί ήμουν πολύ χαρούμενη που θα συνεργαζόμασταν! Ευτυχώς, δεν του το είπα, γιατί, μέσα από τις πρόβες, τη μετάφραση και τον τρόπο που το είδε και θέλησε να το αποδώσει, άλλαξα γνώμη και αναγνώρισα την αξία και τη διαχρονικότητά του. Εξηγήσαμε τι ήθελε να καυτηριάσει ο Μολιέρος με το έργο αυτό στην εποχή του, τι παραμένει επίκαιρο και τι μας αφορά σήμερα. Μου άρεσε πολύ ότι προστέθηκαν στίχοι που θίγουν σημερινές καταστάσεις και μιλούν για θέματα που μας αγγίζουν όλους στο τώρα χωρίς να αλλοιώνουν το έργο - αντίθετα, ενισχύουν την ουσία του. Απολαμβάνω την Ντορίν, έναν ρόλο κωμικό, αλλά συγχρόνως δυναμικό, που παλεύει για την αλήθεια και το δίκιο, και νιώθω ευτυχής που είμαι σε έναν θίασο υπέροχων ηθοποιών και συντελεστών!
Χρήστος Παπαδόπουλος (Δάμις)
Διακωμώδηση και φάρσα
Στη σκηνοθεσία του Γ. Νταλιάνη έχω τη χαρά να αντικαθιστώ αυτή τη δεύτερη σεζόν έναν εξαιρετικά ταλαντούχο συνάδελφο, τον Κωνσταντίνο Ζωγράφο, στον ρόλο του Δάμι. Ο Δάμις, οπλισμένος με τη φόρα της νιότης και τη βιάση της επαναφοράς στην αυθόρμητη αθωότητα που θέτει τους δικούς της όρους, μακριά από τα θεία, δρα παρορμητικά και ορμητικά, χωρίς να λογαριάζει εκ των προτέρων τον αντίκτυπο των πράξεών του. Τον οδηγούν η καρδιά και το θυμικό. Δυσκολεύεται να κινηθεί ένα βήμα τη φορά, γι’ αυτό και ο διασκελισμός του είναι περισσότερο τσουνάμι -κατά τα δικά του λεγόμενα-, παρά κυματισμός στο νερό της ιστορίας. Έτσι, κατά κάποιον τρόπο, επηρεάζοντας όλους ανεξαιρέτως τους χαρακτήρες με λόγια και έργα, προωθεί τον μύθο γρηγορότερα ίσως απ’ ό,τι οι υπόλοιποι θα επιθυμούσαν! Αυτή η εναλλαγή του τέμπο από ήρωα σε ήρωα συνθέτει τελικά ένα μουσικό κομμάτι ανταλλαγής επιχειρημάτων και αλληλοεπιρροής πάνω στη σκηνή, που ναι μεν έχει πλάκα, καλεί δε ταυτόχρονα, σαν παιδί, να το πάρουμε στα σοβαρά.
Θανάσης Βλαβιανός (Οργκόν)
Έρμαιο των εμμονών και της... πίστης
Συνήθως ο Οργκόν παίζεται σαν ένας αφελής άνθρωπος που παρασύρεται από τον Ταρτούφο. Μέσα, δηλαδή, από την αφέλειά του δομούνται οι κωμικές καταστάσεις και οι ανατροπές του έργου. Εμένα δεν μου αρκούσε αυτό. Δεν μπορούσα μέσα από την αφέλεια να δικαιολογήσω όλα αυτά που συμβαίνουν. Έτσι λοιπόν, μαζί βεβαίως με τον Γιάννη, οδηγήθηκα σε έναν άλλον δρόμο. Ο άνθρωπος, σε όλες τις περιόδους της Ιστορίας -και στην εποχή του Μολιέρου, και στην αρχαιότητα, και τώρα-, έχει ανάγκη να πιστέψει σε κάτι, κάπου να ακουμπήσει την ψυχή του, να εμπνευστεί από κάτι ή, ακόμα καλύτερα, από κάποιον. Στην περίπτωση του Οργκόν, η θρησκευτική πίστη μέσα από ένα πρόσωπο που εκφράζει και ενσαρκώνει αυτή την πίστη -όπως ακριβώς το έχει φανταστεί ο φίλος μας ο Οργκόν- έχει ολέθρια αποτελέσματα. Γιατί όλο αυτό συνδυάζεται με τον χαρακτήρα του ήρωά μας. Ο Οργκόν άγεται και φέρεται από τις εμμονές του, τον φανατισμό και την παρορμητικότητά του. Αδυνατώντας να ελέγξει τις ηφαιστειώδεις, θα μπορούσαμε να πούμε, παρορμήσεις του και τον φανατισμό του, οδηγείται σε ακραίες συμπεριφορές, παίρνει τις πιο λάθος αποφάσεις γι’ αυτόν και την οικογένειά του, πάντα προς όφελος του Ταρτούφου. Κι όταν ξυπνάει από όλη αυτή την τρέλα που ο ίδιος δημιούργησε, προσπαθεί να μαζέψει τα αμάζευτα. Βεβαίως, ευτυχώς ή δυστυχώς, πάντα οι πράξεις μας έχουν και τις συνέπειές τους, θετικές ή αρνητικές. Ένα είναι σίγουρο: ο φανατισμός, ο φονταμενταλισμός, απ’ όπου κι αν προέρχονται, θα γεννούν Ταρτούφους και Οργκόν, Κρέοντες και Αντιγόνες, βία και θάνατο.
Χριστίνα Θεοδωροπούλου (κυρία Περνέλ)
Ένα σύμβολο οπισθοδρόμησης
Η παράσταση στηρίζεται σε μια ευρηματική σκηνοθετική προσέγγιση που δείχνει πόσο επίκαιρο μπορεί να είναι ένα μεγάλο κλασικό έργο. Αναδεικνύεται η κριτική για την εξουσία, για την οπισθοδρόμηση, για την επιβολή της συντηρητικής άποψης, για τον έλεγχο της κοινωνίας με μέσα που μέχρι και σήμερα χρησιμοποιούνται. Ένα έργο του σήμερα και του πάντα. Μια αμφισβήτηση του «πρέπει», των νόμων που έχουν στόχο τον έλεγχο των πολιτών μόνο και μόνο για τη διευκόλυνση της εξουσίας να επιβάλλεται όσο διεφθαρμένη κι αν είναι. Το πώς οι νέοι άνθρωποι, με φρέσκιες ιδέες, με τη χαρά τη ζωής, με το βλέμμα στο μέλλον, αμφισβητούν όλα εκείνα τα στερεότυπα που τους κρατάνε πίσω, πώς είναι έτοιμοι να εναντιωθούν σε οτιδήποτε παλιό, σε ένα κατεστημένο σάπιο. Ο δικός μου ρόλος είναι ένα σύμβολο της οπισθοδρόμησης. Μια γυναίκα χωρίς φύλο. Ένα σύμβολο του ό,τι πιο παλιού ή αντιδραστικού σε έναν κόσμο που επιθυμεί να πάει μπροστά.
Μάνος Καρατζογιάννης (Ταρτούφος)
Η υποκριτική παύει την υποκρισία
Είναι μεγάλος ο μύθος. Του Ταρτούφου. Του Μολιέρου. Του «ταρτουφισμού». Ποτέ μου όμως δεν πεθύμησα το κλασικό ρεπερτόριο. Ίσως γιατί, όπως έλεγε και ο Όσκαρ Ουάιλντ, «οι κλασικοί χρησιμοποιούνται σαν ρόπαλο στην ελεύθερη έκφραση». Κι έτσι συχνά ανεβαίνουν κάπως σαν χωρίς αίμα, χωρίς ανάσα. Χάρη, βέβαια, στον πολύπειρο Γ. Νταλιάνη, αναπνέουμε και οι εννέα μας στη σκηνή του Θεάτρου Σταθμός όσο κι αν σφίγγει ο κλασικός κορσές. Εγώ δε, που έχω παίξει κυρίως ψυχές πεπλανημένες, τώρα που «ραδιουργώ» επιτέλους στη σκηνή, αισθάνομαι διπλά ευγνώμων στον σκηνοθέτη που με σκέφτηκε. Κάτι καινούργιο, αν και κάτι τόσο παλιό, κάτι φρέσκο, αν και βαθιά ριζωμένο, με θυμήθηκε.
Και φως στη σκηνή… Κι έτσι που γελά ο κόσμος, μπορεί να φτάσει και το μήνυμα: «Φτάνουν η υποκρισία και το ψέμα». Και έρχεται η υποκριτική να μας το θυμίσει αυτό. Γι’ αυτό μάλλον αγάπησα τόσο αυτό το έργο, γιατί μου θυμίζει τη σχέση μου με το θέατρο. Να μην ξεχνάω πόσο αληθινή θέλω να είναι. Πόσο λοξή. Και πόσο ποιητική. Πόσο ανυπόκριτη. Κι έρχεται η στιγμή που αυτό είτε συμβαίνει είτε όχι. «Its’ now or never», που τραγουδούσε κι ο «βασιλιάς». Και μέσα απ’ την αλήθεια του προσπερνούσε τη λήθη. Άλλωστε, στη δουλειά μας το ξέρουμε καλά: το βινύλιο δεν παίζει για πάντα.
Mέγκι Σούλι (Μαριάννα)
Το χρέος του θεάτρου και της... Ελμίρας
Σ’ αυτή την παράσταση έχω τον ρόλο της Μαριάννας, της κόρης του Οργκόν, που είναι ένα κορίτσι ερωτευμένο με τη ζωή και τον Βαλέριο. Όμως ο πατέρας της σχεδιάζει να την παντρέψει με τον Ταρτούφο. Σ’ αυτό το σημείο προσπαθεί να ξεπεράσει τα όριά της και να αντιταχθεί στην απόφαση του πατέρα της. Κουβαλάει όλο τον αυθορμητισμό, την παιδικότητα και τις εκλάμψεις ωριμότητας μιας ερωτευμένης έφηβης κοπέλας. Έτσι προσπάθησα να τη δω και να την προσεγγίσω. Ο «Ταρτούφος» είναι ένα από τα αγαπημένα μου έργα του Μολιέρου, διότι πραγματεύεται την υποκρισία και την ευπιστία. Νιώθω πως όλοι οι άνθρωποι χρησιμοποιούμε την υποκρισία για να ξεγελάσουμε κάποιους γύρω μας, μα πρώτα απ’ όλα τον ίδιο μας τον εαυτό, κυρίως για να αποποιηθούμε την ευθύνη των συνεπειών των πράξεών μας.
Ελίζα Σκολίδη (Ελμίρα)
Το χρέος του θεάτρου είναι να στέλνει φως
Εχω την τύχη-ατυχία να υποδύομαι έναν πολύ σκληρό ρόλο, αυτόν της Ελμίρας, της γυναίκας που παίζει το δόλωμα για να αποκαλυφθεί η υποκρισία του Ταρτούφου. Η συνάντηση με τον ρόλο αυτό με έκανε να νιώσω στο πετσί μου ότι καλά είναι τα στρατηγικά σχέδια και οι παγίδες, αλλά όχι όταν συμπεριλαμβάνουν ως δολώματα ζωντανές ψυχές. Η Ελμίρα παίζει με τη φωτιά για να κάνει τον άντρα να πιστέψει ότι ο ίδιος έχει πέσει θύμα απάτης και τελικά φτάνει να πέφτει εκείνη στο σκοτάδι. Ο Ταρτούφος τη στριμώχνει σκληρά.
Οι καιροί είναι δύσκολοι και είναι τιμή μου να υποδύομαι την Ελμίρα για να τη δικαιώνω κάθε βράδυ. Όσο σκέφτομαι ότι αυτή η ταπείνωση και η παρεμβατικότητα που βιώνει η ίδια συνεχίζουν και συμβαίνουν κάθε στιγμή που μιλάμε σε κάθε Ελμίρα, πικραίνομαι πολύ, θίγομαι και θυμώνω. Η δικαίωση της γυναίκας ως αυτόβουλο ον είναι για άλλη μια φορά το χρέος μου σ’ αυτό το επάγγελμα. Αυτό, κατά τη γνώμη μου, είναι άλλωστε και το χρέος του θεάτρου: να στέλνει φως και όπου φτάσει...
Γιώργος Κορομπίλης (Κλεάνθης)
Η παγίδα της υποκρισίας
«Δεν κάνεις διάκριση καμία ανάμεσα σε ευσέβεια και υποκρισία;»
«Το πρόσωπο εξομοιώνεις με προσωπείο;»
«Το κάλπικο το νόμισμα σαν το αληθινό;»
Αυτά λέει ο Κλεάνθης στον Οργκόν, αλλά στην ουσία αυτά είναι τα λόγια που απευθύνει στο κοινό των Βερσαλλιών ο Μολιέρος, ο οποίος μέσα από τη θύελλα αντιδράσεων κατάφερε να καθρεφτίσει όλους τους αγοραίους θρήσκους, τους υποκριτές και τους θρησκόληπτους της εποχής. Το έργο του Μολιέρου, τότε, λειτούργησε σαν «παγίδα» για την υποκρισία. Τώρα;
Info
Θέατρο Σταθμός, Κάθε Δευτέρα και Τρίτη, στις 9 μ.μ.
