Κυκλοφορούμε όσοι απομείναμε στην ερημωμένη Αθήνα του Αυγούστου μουδιασμένοι από τα απανωτά πλήγματα που δεχτήκαμε επί τέσσερα χρόνια και λίγους μήνες. Στην «κανονικότητα» των νοσοκομείων χωρίς ΜΕΘ, των μετωπικά συγκρουόμενων τρένων χωρίς τηλεδιοίκηση και των αφημένων στο έλεος των εμπρηστών απροστάτευτων δασών. Ευάλωτοι απέναντι στις ορδές των Κροατών νεοναζί που, σε αντίθεση με τους αποδιοπομπαίους πρόσφυγες του ναυαγίου της Πύλου, μπήκαν στη χώρα ανενόχλητοι από τις Αρχές και άλωσαν μια προσφυγική γειτονιά με την ωμή, ανθρωποκτόνο βία τους. Και στην αναλγησία της διορισμένης υπουργού Πολιτισμού, που σφραγίζει σχεδόν ταυτόχρονα άλλον έναν πνεύμονα ελεύθερης έκφρασης, διώχνοντας τον ΣΕΑ από την πολυφωνική του έδρα στο Θησείο, παίρνοντας ως αφορμή την εκδήλωση για το εγκληματικό ναυάγιο που έλαβε χώρα στις θάλασσές μας.
Περπατούμε τα πεζοδρόμια με το βλέμμα χαμηλωμένο και άγρυπνο για να προλάβουμε την πτώση στο κενό των ρηγμάτων που ανοιγοκλείνει ο δήμαρχος της πόλης στο κέντρο της, μετατρέποντάς το σε ιδιωτικό σκάμμα, μεταφυτεύοντας καταδικασμένα σε γρήγορο θάνατο, ξεριζωμένα από τον τόπο τους δέντρα. Κόβοντας τα εδώδιμα και βάζοντας, αντί αυτών, «ταφόπλακες» στις πλατείες της.
Διαβαίνουμε τις γινόμενες ολοένα και πιο εχθρικές για τους μόνιμους κατοίκους της γειτονιές του κέντρου της Αθήνας, που μεταλλάσσεται εδώ και χρόνια σε ένα τσιμεντένιο καμίνι βραχύβιας μίσθωσης και κατανάλωσης.
Αναζητούμε τα εναπομείναντα κομμάτια του ιστού του άστεος που άλλοτε μας συνέδεαν ως κοινωνία με την πνοή και το πνεύμα τους, όπως άλλοτε τα πολύχρωμα βότσαλα στις ελεύθερες παραλίες για τη συλλογή της μνήμης του καλοκαιριού. Ενός καλοκαιριού σε μια πόλη που τώρα περιχαρακώνεται εμφανώς ταξικά από τα πράσινα προάστιά της με την ασφυκτική, τοξική ανάσα του καμένου περιαστικού δάσους και του κλεισίματος των τελευταίων δημόσιων χώρων στοχασμού.
«Ανθρώπων άστεα»
Γιατί των «ανθρώπων τα άστεα», όπως πολύ σοφά το περιέγραψε ο Όμηρος στο πυκνό προοίμιο της «Οδύσσειας», συγκροτούνται ως σύνολα από τον «νόον», τις επιθυμίες και τις σκέψεις των ανθρώπων που γνώρισε ο Οδυσσέας και τον βοήθησαν να σηκώσει το βάρος για τη δική του τη ζωή και των συντρόφων του στο ταξίδι του γυρισμού.
«Ανθρώπων άστεα» ονοματίζει και η ιστορικός Τέχνης και θεωρητικός του Πολιτισμού Αθηνά Σχινά την επίκαιρη όσο ποτέ ομαδική έκθεση που διοργανώνει για 29η χρονιά στο πλαίσιο του εικαστικού θεσμού «Πλόες», στο Ίδρυμα Κυδωνιαίως στην Άνδρο. Θέλοντας, όπως η ίδια επισημαίνει, μέσα από τα συγκεκριμένα έργα των 19 καλλιτεχνών που επέλεξε να δείξει τις πόλεις ως «αντικρίσματα νοοτροπιών και ανθρώπινων έργων που εκφράζουν τόσο το συλλογικό θυμικό όσο και το συλλογικό ασυνείδητο»
Το διαλεκτικό στήσιμό τους επιτρέπει τον λησμονημένο σήμερα διάλογο ανάμεσα σε διαφορετικές διατυπώσεις και ιδιώματα και γεννά στον επισκέπτη νέους προβληματισμούς, αναδεικνύει την ετερότητα ως αναπόσπαστο στοιχείο του όλου. Ο θεατής οδηγείται στο διττό σύμπαν της έκθεσης με τη γυριστή, σκουριασμένη σκάλα του Στέλιου Γαβαλά στην είσοδο. Που ανακαλεί μια εποχή όπου η αντιπαροχή δεν είχε κλείσει ακόμα τις διόδους των ανέμων και του ανοιχτού ορίζοντα. Με τα σύννεφα στις άκρες της να υποδηλώνουν την επικράτεια του ονείρου που κανείς δεν μπορεί να μας στερήσει.
Αναγνωρίζει στην επιτοίχια σύνθεση της Χρυσούλας Σκεπετζή τους τόπους της καθημερινής συναναστροφής του, τους πλασμένους ζωγραφικά και γλυπτικά σαν μια θεατρική σκηνή, όπου η καλλιτέχνης εγγράφει στο αποτύπωμά του με λεπτομέρεια την έκφραση και τη στάση «της αδέξιας μόνωσής» του.
Στέκεται μπροστά στις σμιλεμένες «Βάρκες» της Καλλιόπης Λαιμού. Τις τοποθετημένες κατακόρυφα, η μία δίπλα στην άλλη, και βαμμένες εξωτερικά μαύρες, που δημιουργούν έτσι έναν χώρο πένθους που αναλογεί στους αδικοπνιγμένους του Αιγαίου. Με το μικρό, αισθησιακό άνοιγμά τους να αφήνουν το λευκό ξύλο να μιλήσει για τη συνέχεια της ζωής.
Παρασύρεται από την ορμή των μεταμορφωμένων με ξυλομπογιές σε οργισμένες ή υπομονετικές δρυάδες της Αμαλίας Σταυρουλάκη αλλά και από τη γραμμένη με σινική μελάνη και αίμα απελπισμένη φυγή από έναν κατεστραμμένο χώρο «Κυνηγημένης» της Φιλιππίνας Λιβιτσάνου.
Ερχεται αντιμέτωπος με το άδολο, ρεαλιστικά ζωγραφισμένο μπροστά από κομμένες σε χαρτί πομπές καταδιωγμένων βλέμμα του μικρού προσφυγόπουλου της Ισμήνης Μπονάτσου. Και δίπλα τους, με τη γυναικεία, απαρτιζόμενη από λεπτά μεταλλικά φύλλα, σαν βραχώδης σχηματισμός, σκεπτική μορφή της Χριστίνας Δουζένη.
Συλλαμβάνει την πολλαπλότητα και τη ρευστότητα της έκφρασης στα αισθαντικά πρόσωπα του Ανδρέα Σινόπουλου και τη σοφή καρτερία της βιωμένης πράξης στα ρυτιδιασμένα, αναδυόμενα μέσα από φουστάνια «ανοιξιάτικα» ή «φθινοπωρινά» χέρια της Στρατηγούλας Γιαννικοπούλου.
Βυθίζεται στο αδρό παρελθόν των παρατημένων «σπιτιών του χωριού» του Βασίλη Παπανικολάου και στις ατμοσφαιρικές τονικότητες των ουρανών του Χρήστου Παλλαντζά.
Εισδύει μέσα στην εκτυφλωτική λάμψη του βιομηχανικού φωτός του Ανδρέα Δεβετζή και στο φευγαλέο παρόν των ορθογωνισμένων, γραμμένων με μια γραφή χειρονομιακή, τοπίων του Κώστα Παππά.
Προσπαθεί να βρει μια διέξοδο από τις δαιδαλώδεις Μητροπόλεις της Ιωάννας Καζάκη και τον φαντασμαγορικό, ψυχρό κόσμο της ανθρώπινης επινόησης του Ηλία Καφούρου. Ιχνηλατεί τα διατυπωμένα σαν αερογραφίες άγονα νησιά της εξορίας του μετεμφυλιακού κράτους της Δεξιάς του Κώστα Χριστόπουλου και τα προβαλλόμενα μέσα από αλλεπάλληλους σχεδιασμούς στοιχεία της κατοίκησης της Κατερίνας Ζαφειροπούλου.
Πετυχαίνει, τέλος, να ανασυνθέσει την «αόρατη», αλλά αισθητή «τάξη» του χαραγμένου από τη Βίκυ Τσαλαματά με οξέα σαν αραχνοΰφαντου ιστού της πόλης μέσα στις διαφορετικές συχνότητες των διαφορετικών ανθρώπων της.
Info
«Ανθρώπων άστεα»
Ιδρυμα Κυδωνιαίως, Άνδρος
Διάρκεια έκθεσης: 20 Ιουλίου-1 Οκτωβρίου 2023
Ωρες λειτουργίας: Καθημερινά, εκτός Τρίτης, 10.30 π.μ.-2.30 μ.μ. και 6.30 μ.μ.-9.30 μ.μ.
