Πώς αλλοιώνεται ο άνθρωπος μέσα σε ένα ολοκληρωτικό καθεστώς; Έτσι ώστε να απολέσει σταδιακά όλα εκείνα τα στοιχεία που συγκροτούν την ανθρώπινη ταυτότητά του και πυκνώνονται στην ενσυναίσθησή του; Στην ικανότητά του, δηλαδή, να αναγνωρίσει και να νιώσει τη δυστυχία και τον πόνο του άλλου, να τον συντρέξει όταν αυτός πεινά, βασανίζεται, πόσο μάλλον όταν αυτός κινδυνεύει να χάσει τη ζωή του. Να τον αντιμετωπίσει όχι ως κοινωνικό εχθρό, αλλά ως συνάνθρωπό του, ανεξάρτητα από το χρώμα δέρματός του, την εθνοτική ή εθνική καταγωγή, τις θρησκευτικές του πεποιθήσεις, το φύλο του, την οικονομική του κατάσταση.
Το μεγάλο ναυάγιο στην Πύλο έδειξε με τον πλέον κατάφωρο τρόπο την προσπάθεια μετάλλαξής μας σε κυνικούς και αναίσθητους υποστηρικτές της έωλης ασφάλειας της Ευρώπης των γραφειοκρατών του Δουβλίνου 2 και της Ελλάδας του φράχτη που αναγκάζουν τους κατατρεγμένους από την ένδεια και τους πολέμους να αναζητήσουν τη διαχρονική και παράτολμη διέξοδο φυγής στη θάλασσα. Που επιχειρείται από τον προπαγανδιστικό μηχανισμό αυτών των πολιτικών και βύθισε για ακόμα μία φορά τον δημόσιο λόγο για το μεταναστευτικό και το προσφυγικό σε φληναφήματα περί «διεθνών υδάτων και αδυναμίας επέμβασης του Λιμενικού, απρόσκλητων πολιτών τρίτων χωρών που θέλουν να εισβάλουν στη χώρα, να μας πάρουν τις δουλειές μας και να χρησιμοποιούν τα νοσοκομεία και τα οχήματα του ΕΚΑΒ, των άθλιων διακινητών που τους φέρνουν εδώ και ευθύνονται για την τραγωδία».
Παρακάμπτοντας έτσι για ακόμα μια φορά όχι μόνο τις διεθνείς συμβάσεις για το δικαιώματα των προσφύγων και το δίκαιο της ασφάλειας ζωής στη θάλασσα, αλλά κυρίως το αυτονόητο για μια ανθρώπινη οντότητα, που εξέφρασε σε μία και μόνη φράση ο Αλέξης Τσίπρας: «Κάθε ζωή έχει αξία».
«Η Φάρμα των Ζώων»
Η «Φάρμα των Ζώων» γράφτηκε από τον Τζορτζ Όργουελ στα τέλη του 1943 ως μια καυστική κριτική μέσα από τον συμβολισμό των ζώων όχι μόνο του σταλινισμού, αλλά και κάθε μορφής ολοκληρωτισμού. Η μεταπολεμική της έκδοση Γ προσέκρουσε στη λογοκρισία των ισορροπιών των πολιτικών σκοπιμοτήτων. Γιατί ακολουθούσε, σύμφωνα με τον ίδιο τον συγγραφέα, «τους γνωστούς κανόνες της αρχαίας ελευθερίας», της βαθιά ριζωμένης «παράδοσης της πνευματικής ελευθερίας, χωρίς την οποία ο δυτικός πολιτισμός μας θα ήταν αμφίβολο αν θα μπορούσε να υπάρξει».
Αποτέλεσε για τον ζωγράφο Γιάννη Ψυχοπαίδη το έναυσμα για να σχεδιάσει, κόντρα στο ανελεύθερο πνεύμα των καιρών, μια ομώνυμη ομαδική έκθεση όπου συμμετέχει και ο ίδιος με τα έργα του στο φιλόξενο βιβλιοπωλείο Μωβ Σκίουρος στην πλατεία Καρύτση.
Ο θεατής της έχει την ευκαιρία να παρακολουθήσει μέσα από τις μεταλλάξεις των ζώων της επαναστατημένης ενάντια στον κάτοχό της «φάρμας» την αλλοτρίωση που επιφέρει η εξουσία κυρίως στους ηγέτες της, τα γουρούνια, αλλά και στα υπόλοιπα ζώα που τα πρώτα χειραγωγούν και εκμεταλλεύονται με μόνο στόχο την κράτηση της εξουσίας και των προνομίων τους. Έτσι ώστε στο τέλος να εξομοιωθούν με τον δυνάστη- άνθρωπο: «Τα ζώα απέξω κοίταζαν από γουρούνι σε άνθρωπο κι από άνθρωπο σε γουρούνι και πάλι από γουρούνι σε άνθρωπο, αλλά ήταν αδύνατον να ξεχωρίσουν ποιος είναι ποιος».
Αντικρίζει τα πρόσωπα των γουρουνιών στις ανηρτημένες, πλασμένες με μαύρο λάστιχο, τρομακτικές μάσκες και στα μορφωμένα με κάρβουνο και αδρές γραμμές, παρατεταγμένα δίπλα- δίπλα, σαν στριμωγμένα μέσα σε βαγόνια που επαναφέρουν στη μνήμη τόσο τα τρένα των ναζί όσο κι εκείνα των Τεμπών. Τις όρθιες, αλαζονικές φιγούρες τους να επιβάλλονται με το κρυμμένο ρόπαλο στον πετεινό που κραυγάζει ενάντια στους «-ισμούς».
Τα βλέπει πληγιασμένα με το σύμβολο της πατριαρχίας, τον φαλλό, να εξέχει σαν εξόγκωμα. Ή πλασμένα σε αντιπαράθεση με το ρεαλιστικά διατυπωμένο ανθρώπινο πρόσωπο και τα χέρια που διαρρηγνύουν το τελάρο.
Διεισδύει σε τοπία αυστηρά δομημένα σαν πολιτείες ρεαλιστικά σοσιαλιστικές, παραμυθένια, όπως εκείνα του Σαγκάλ, φτιαγμένα με ρευστές πινελιές όπου παραμονεύει η εφιαλτική φιγούρα του ανθρώπου-δυνάστη. Και σε τοπία λυρικά, φτιαγμένα με έμφαση στη λεπτομέρεια, σαν κεντήματα, από όπου αναδύονται στιλπνοί αρουραίοι.
Ερχεται αντιμέτωπος με εξπρεσιονιστικά πλασμένες μορφές, γονατισμένες, που φορούν τραγικά προσωπεία ζώων. Παρασύρεται μέσα στον κυκεώνα των μεταμορφώσεων των ζωγραφικών κολάζ του ανθρώπινου προσώπου σε συμπαθή σκύλο ή σε πανούργο γουρουνάκι δίπλα στις «καρτ ποστάλ» της βιομηχανικής ρύπανσης ή της αναγεννησιακής ομορφιάς και τον αχνά σχεδιασμένο σκελετό. Και στη δίνη των μεταλλάξεων του σώματός του, την ψηφιακά γραμμένη με περιπεπλεγμένες γλυπτικές φόρμες ή τη λιτά χαραγμένη πάνω στον χαλκό και τυπωμένη πάνω στη λεία λευκή επιφάνεια του ξύλου.
Ανακαλύπτει σ’ αυτήν την «εικαστική ζωολογία» τη ζοφερή ανθρώπινη συνθήκη που σήμερα βιώνουμε, αλλά και την πρόθεση των καλλιτεχνών μέσα από τους αέναους πειραματισμούς τους «να καταστρέψουν όλα όσα μας εξαπατούν».
Info:
«Η Φάρμα των Ζώων», Μια εικαστική ζωολογία, ομαδική έκθεση σε επιμ. Γιάννη Ψυχοπαίδη
Ο Μωβ Σκίουρος, Πλατεία Καρύτση 4
Διάρκεια έκθεσης: 17 Μαΐου-24 Ιουνίου 2023
