Γράφουν στην ΑΥΓΗ της Κυριακής για τη Μυρσίνη Ζορμπά: Κώστας Ακρίβος, Σία Αναγνωστοπούλου, Μαρία Βλαζάκη, Μάρω Δούκα, Βαγγέλης Καραμανωλάκης, Πέτρος Μάρκαρης, Μαρία Παπαγιάννη, Ελευθερία Ράπτου, Σίσυ Χατζηστεφάνου-Βαφέα.
Να γίνει δημόσιος φορέας βιβλίου «Μυρσίνη Ζορμπά»
Του Κώστα Ακριβού
Η ΠΟΙΟΤΗΤΑ, το ήθος και το δημοκρατικό πνεύμα της Μυρσίνης Ζορμπά τη χαρακτήριζαν σε όλη της την πορεία. Εκείνο που θέλω να τονίσω από τη μεριά μου είναι η διορατικότητά της τα χρόνια που διηύθυνε το ΕΚΕΒΙ, καθώς ήθελε ένα Κέντρο Βιβλίου εξακτινωμένο σε όλη την Ελλάδα. Για τον λόγο αυτό μία από τις προτεραιότητές της ήταν να ενεργοποιήσει τους συγγραφείς της περιφέρειας, να ακούσει από κοντά τις απόψεις τους, τα προβλήματα, αλλά και το πώς θα γίνει ώστε οι δράσεις του βιβλίου να μην περιορίζονται μόνο στο αθηναϊκό κέντρο, αλλά να διακτινίζονται σε όλη τη χώρα και όπου χτυπάει η καρδιά της κοινωνίας. Με αυτόν τον σκοπό διοργάνωσε μια πολύ μεγάλη διημερίδα, όπου προσκληθήκαμε λογοτέχνες της περιφέρειας, π.χ. ο Δημήτρης Πετσετίδης από τη Σπάρτη και ο Αργύρης Χιόνης, που τότε ζούσε στο Θροφαρί Κορινθίας, και σε αυτή τη συνάντηση για πρώτη φορά γνωριστήκαμε μεταξύ μας, αλλά κυρίως ακούστηκαν οι απόψεις για το πώς μπορεί να πολλαπλασιαστεί η φιλαναγνωσία στην περιφέρεια. Νομίζω πως αυτός ήταν ο αρχικός σπόρος για τον θεσμό των λεσχών ανάγνωσης που υλοποιήθηκε λίγα χρόνια αργότερα. Πέρα όμως απ’ όλα αυτά, η Μυρσίνη Ζορμπά ήταν ένας σπάνιος άνθρωπος, που αφήνει ανεξίτηλο το στίγμα της και στις τωρινές γενιές των ανθρώπων του βιβλίου, αλλά πιστεύω και στις επόμενες. Πολύ, δε, θα χαιρόμουν αν κάποιος δημόσιος φορέας βιβλίου, ένα επόμενο ΕΚΕΒΙ, θα ονομαζόταν «Μυρσίνη Ζορμπά». * Ο Κώστας Ακρίβος είναι συγγραφέας
Με ένα βιβλίο φύλακα άγγελο
Της ΜΑΡΙΑΣ ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΗ*
Η ΜΥΡΣΙΝΗ ΖΟΡΜΠΑ, μια σπάνια δυναμική γυναίκα, μια μεγάλη οραματίστρια που αγαπούσε, δούλευε με πάθος και πίστευε πως ο πολιτισμός είναι πολιτική και η πολιτική πολιτισμός. Μαζί με τον Θάνο πίστεψαν πως τον κόσμο τον αλλάζουν και τα βιβλία και μοιράστηκαν τον ενθουσιασμό τους για μια εθνική πολιτική βιβλίου που θα έβαζε την ανάγνωση στην καθημερινή μας ζωή. Η ανάγνωση δικαίωμα όλων των ανθρώπων και των πιο ευάλωτων ομάδων. Να έχουν όλοι την ίδια δυνατότητα πρόσβασης σε ιδέες, στα γράμματα και στις τέχνες. Τους θυμάμαι να μιλάνε για τα βιβλία και για μια δυναμική πολιτική στον Πολιτισμό ακόμα κι όταν σκαρφαλώναμε σε βουνά. Το μυαλό τους δεν ησύχαζε ποτέ. Πάντα γεμάτοι ιδέες, ήταν ακόμα εποχές που πίστευαν πως μπορούν και οφείλουν να αλλάξουνε τον κόσμο. Τα βιβλία έπρεπε να ταξιδέψουν στις φυλακές, σε απομονωμένες περιοχές, σε νοσοκομεία, σε στρατιωτικές μονάδες, παντού. Και κυρίως να γίνουν φτερά για μελλοντικούς αναγνώστες. Μεγάλα οράματα, μικρά πετραδάκια, η δημιουργία της γαλάζιας γραμμής και το πρόγραμμα «Μ’ ένα βιβλίο πετάω». Της προτείναμε να γίνει η νονά του πρώτου μας παιδιού και έφτασε μέσα στην νύχτα στο μαιευτήριο κρατώντας ένα βιβλίο, τον «Μόγλη». Δεν τη ρώτησα γιατί το συγκεκριμένο βιβλίο, αλλά είμαι σίγουρη πως το πιο σημαντικό γι’ αυτήν ήταν να ακουμπήσει στην κούνια της νεογέννητης Αλεξάνδρας μια ιστορία για να έχει να ονειρεύεται ταξίδια στον μεγάλο κόσμο ή να τη μυρώσει με ένα βιβλίο φύλακα άγγελο για όλη τη ζωή της.
* Η Μαρία Παπαγιάννη είναι συγγραφέας
Για τη Μυρσίνη που είναι πάντα παρούσα
Της ΕΛΕΥΘΕΡΙΑΣ ΡΑΠΤΟΥ*
ΣΥΝΑΝΤΗΘΗΚΑΜΕ στο γραφείο της. Μιλήσαμε λίγο, αλλά ουσιαστικά. Με κοίταξε βαθιά στα μάτια και χαιρετηθήκαμε. Πήρα το αεροπλάνο για Σάμο, λόγω ανειλημμένων επαγγελματικών υποχρεώσεων. Πριν καλά-καλά προσγειωθούμε στο νησί, χτύπησε το τηλέφωνο. Ήταν εκείνη. «Έλα. Σε περιμένω. Να μπορέσουμε να κάνουμε το καλύτερο δυνατό, στον σύντομο πολιτικό χρόνο που υπάρχει». Γύρισα πίσω αμέσως. Από την επόμενη μέρα και για έναν περίπου χρόνο ήμαστε μαζί κάθε μέρα. Έντονη διοικητική δουλειά, να μπορέσει να «καθαρίσει» ο ορίζοντας του σύγχρονου Πολιτισμού, ώστε να μπουν σε εφαρμογή προγράμματα με όραμα και διαδικασίες με στρατηγικό βάθος, με δημοκρατική και συμπεριληπτική λογική. Κοινοβουλευτικός έλεγχος, νομοθετικές πρωτοβουλίες, πολυδιάστατες πολιτιστικές πρωτοβουλίες, κινήσεις που αποδίδουν σε βάθος χρόνου. Η περισσότερη δουλειά, εξάλλου, σε ένα υπουργείο δεν είναι θεαματική. Αυτό πολλές φορές μπερδεύει τους συνήθως ανυπόμονους εξωτερικούς παρατηρητές. Η Μυρσίνη είχε όραμα, είχε διοικητικό ταλέντο και πείσμα. Ετοιμάσαμε, μεταξύ άλλων, τρία σπουδαία νομοσχέδια για τον σύγχρονο πολιτισμό, για το βιβλίο, για πολιτιστικές δομές που ακόμα δεν έχουν βρει τον δρόμο τους και δεν λειτουργούν. Δυστυχώς, ο βραχύς πολιτικός χρόνος δεν επέτρεψε την ψήφισή τους. Και έκτοτε ο σύγχρονος πολιτισμός στην Ελλάδα βρίσκεται σε παρατεταμένη εκκρεμότητα. Ίσως μπορέσουμε να πραγματοποιήσουμε το όραμά της... Η Μυρσίνη εμπιστευόταν τους συνεργάτες της. Ήθελε έργο, αποτελεσματικότητα, γρήγορα αντανακλαστικά, καθαρή κρίση, αντοχή. Αναζητούσε στον άλλο τις δικές της σπάνιες αρετές και αντάμειβε με την εμπιστοσύνη της και την εκτίμησή της. Εμαθα πολλά, μου δίδαξε άλλα τόσα. Στις συνεχείς συνομιλίες μας, στις καθημερινές συναντήσεις, στα ταξίδια εργασίας, στις διαδρομές, ξεκλέβαμε χρόνο για συζήτηση ουσιαστική. Όλα με ένταση, πυκνότητα, στοχοθεσία, αποτελεσματικότητα και καθαρή ματιά. Αυτά μου δίδαξε η Μυρσίνη. Αυτά και τόσα πολλά άλλα είναι η Μυρσίνη. Κοφτερή ματιά, τρυφερή καρδιά, προσεκτικά φυλαγμένη. Θα είναι για πάντα μαζί μου. Μέχρι την επόμενη συνάντηση.
* Η Ελευθερία Ράπτου είναι θεατρολόγος - εκπαιδευτικός, πρώην ειδική σύμβουλος ΥΠΠΟΑ
Αυτό που θεωρούμε σήμερα αυτονόητο ξεκίνησε με το ΕΚΕΒΙ
Της ΜΑΡΩΣ ΔΟΥΚΑ*
Τη Μυρσίνη, πριν από το ΕΚΕΒΙ, την είχα γνωρίσει από ένα γράμμα που μου είχε στείλει για ένα βιβλίο μου. Ήταν πολύ επαινετική και θυμάμαι ότι τελείωνε με τη φράση «εύχομαι να υπάρξουν κριτικοί που να αναδείξουν το βιβλίο σου». Μου έστειλε επίσης, μερικά βιβλία του Οδυσσέα, του εκδοτικού οίκου που είχε ιδρύσει μαζί με τον Τίτο Μυλωνόπουλο. Ένας σπουδαίος εκδοτικός οίκος που εκείνα τα χρόνια μας σύστησε αριστουργήματα της παγκόσμιας λογοτεχνίας αλλά και πρωτοπόρους συγγραφείς της εποχής. Η Μυρσίνη ήταν αεικίνητη και την ίδια στιγμή είχες την αίσθηση ότι διαπνέεται από γαλήνη και σιγουριά. Ίδρυσε εκ του μηδενός μαζί με τον Θάνο Μικρούτσικο το ΕΚΕΒΙ, όπου για πρώτη φορά αισθανθήκαμε οι συγγραφείς αλλά και όλοι οι άνθρωποι του βιβλίου ότι υπάρχει έγνοια, πρόνοια και ενδιαφέρον από την πλευρά της Πολιτείας για το βιβλίο. Αυτό που θεωρούμε σήμερα αυτονόητο, οι λέσχες ανάγνωσης, οι εκδηλώσεις φιλαναγνωσίας, οι δημόσιες ανοιχτές δράσεις για το βιβλίο, έχουν την απαρχή τους στην πολιτική που εφάρμοσε στο ΕΚΕΒΙ η Μυρσίνη. Είχε πολλές ιδέες, ήταν αποφασιστική σε αυτό που λέμε πολιτική του Πολιτισμού. Η πρώτη έγνοια της Μυρσίνης στο ΕΚΕΒΙ ήταν να αγκαλιάσει την περιφέρεια, και έτσι ξεκίνησε από τον Έβρο. Το σύνθημά μας θυμάμαι ήταν «Από το Ορμένιο ως τη Γαύδο». Είχαμε κάνει πολλές εκδηλώσεις και στην Αλεξανδρούπολη και στην Ορεστιάδα, είχαμε επισκεφθεί δημοτικές βιβλιοθήκες στο Διδυμότειχο, στο Σουφλί, στις Καστανιές. Με λίγα λόγια, η δράση του ΕΚΕΒΙ ήταν πολύ έντονη και ευεργετική με την παρουσία της Μυρσίνης Ζορμπά. Αυτό που τη χαρακτήριζε και με συγκινούσε πολύ ήταν το ωραίο, ενθαρρυντικό χαμόγελό της, που σε ενθάρρυνε να πεις τη γνώμη σου χωρίς τη σκέψη ότι αυτή η γνώμη μπορεί να μην έχει ουσία. Την αγαπούσα και τη θαύμαζα τη Μυρσίνη.
* Η Μάρω Δούκα είναι συγγραφέας
Το τελευταίο κείμενό της με συγκλόνισε με τη γενναιότητά του
Του ΒΑΓΓΕΛΗ ΚΑΡΑΜΑΝΩΛΑΚΗ*
ΟΤΑΝ ΚΑΠΟΤΕ γραφτεί μια πολιτισμική ιστορία της Μεταπολίτευσης, το όνομα της Μυρσίνης Ζορμπά θα βρει μια περίοπτη θέση στις σελίδες της. Και όχι άδικα. Η Ζορμπά υπηρέτησε όσο λίγες και λίγοι το όραμα μιας συγκροτημένης πολιτισμικής πολιτικής, ανέλαβε μια σειρά από πρωτοβουλίες και δράσεις που διατηρούν ακόμη ισχυρό το αποτύπωμά τους, ιδιαίτερα στον χώρο του βιβλίου. Παιδί της δικτατορίας, θέλησε να αλλάξει τον κόσμο έχοντας ένα σπάνιο χαρακτηριστικό: τον συνδυασμό θεωρίας και πράξης, η σύνδεση της δημόσιας δράσης με τον προσωπικό αναστοχασμό και την κριτική σκέψη. Στην προσωπική επαφή μας, στη σχέση της με τα ΑΣΚΙ, είχα τη δυνατότητα να διαπιστώσω πολλές φορές την καθαρότητα και την τόλμη της σκέψης της, την αυστηρότητα αλλά και τη γενναιοδωρία της. Το τελευταίο κείμενό της με συγκλόνισε με τη γενναιότητά του. Γιατί έδειξε πως η Μυρσίνη ακόμη και την πιο δύσκολη ώρα μπορούσε να διατηρεί την ορθή της σκέψη και να επιχειρεί να κατανοήσει με τα εργαλεία που υπερασπίστηκε σε όλη της ζωή της αυτό που είναι ακατανόητο και τόσο έξω από εμάς. Αν, τελικά, κάτι μένει από τη φθαρτή ζωή μας, δεν είναι τίποτε άλλο παρά, με τα δικά της λόγια, «η δύναμη των ιδεών που δεν σταματάει να υπάρχει και που καταφέρνει να εξακτινωθεί πέρα από χρόνο». Σε αυτή την κοινή πατρίδα θα εξακολουθούμε να πορευόμαστε μαζί της και να συνομιλούμε με τις ιδέες της.
* Ο Βαγγέλης Καραμανωλάκης είναι ιστορικός, καθηγητής ΕΚΠΑ, πρόεδρος των ΑΣΚΙ
Πρόσφερε με απόλυτη ειλικρίνεια και αυταπάρνηση
Του ΠΕΤΡΟΥ ΜΑΡΚΑΡΗ*
ΠΕΡΑΝ της μακρόχρονης φιλίας που με συνέδεε με τη Μυρσίνη Ζορμπά, είχα μαζί της και μια στενή συνεργασία όταν διεύθυνε το ΕΚΕΒΙ, το οποίο το οφείλουμε σε εκείνη, αλλά και όταν ήταν υπουργός Πολιτισμού. Αυτή η στενή φιλική και σχέση συνεργασίας μαζί της εμπέδωσαν μέσα μου έναν άνθρωπο, ο οποίος όχι μόνο ήταν βαθύς γνώστης του βιβλίου και του Πολιτισμού, αλλά και ένας άνθρωπος ο οποίος πραγματικά και με απόλυτη ειλικρίνεια, αυταπάρνηση θα έλεγα, προσπαθούσε και αγωνιζόταν να προσφέρει και στους δύο χώρους. Αυτή η αίσθηση που είχαν πολλοί για την αυστηρότητα της Μυρσίνης στο πεδίο των καθηκόντων της προέκυπτε από το πάθος της να ανοίξει διαύλους για τον Πολιτισμό και το βιβλίο, οι οποίοι θα αποτελούσαν στο μέλλον ορίζοντες για τον εμπλουτισμό των γραμμάτων και των τεχνών. Όλη αυτή όμως η αυστηρότητα δεν έκανε ποτέ τη Μυρσίνη να παραγκωνίσει τις δημοκρατικές της πεποιθήσεις και, το κυριότερο, να μην ξεφεύγει ποτέ από αυτές τις πεποιθήσεις όταν αξιολογούσε θέματα και προτάσεις. Αυτό όταν το λέμε σήμερα, μπορεί να ακούγεται εύκολο ή αυτονόητο, δεν ήταν όμως καθόλου εύκολο για μια γυναίκα η οποία επιχειρούσε διαρκώς να κάνει τομές στα πεδία της δράσης της. Διάβασα το τελευταίο της κείμενο και, πέραν της μεγάλης συγκίνησης που μου προκάλεσε, με έκανε να αισθανθώ ακόμα πιο βαθιά την απώλεια μιας γυναίκας και φίλης που είχε την ικανότητα και το ταλέντο να βλέπει τα πράγματα πέρα από το πρώτο επίπεδο, ακόμα και όταν αυτό το πρώτο επίπεδο ήταν συνυφασμένο με την προσωπική της τραγωδία.
* Ο Πέτρος Μάρκαρης είναι συγγραφέας
Αφησε πίσω της σπουδαίο έργο
Της ΣΙΑΣ ΑΝΑΓΝΩΣΤΟΠΟΥΛΟΥ*
ΠΕΝΘΟΥΜΕ για τη Μυρσίνη των βιβλίων, των αγώνων, των παιδιών, τη Μυρσίνη του Πολιτισμού. Πενθούμε για τη γυναίκα του «Οδυσσέα», τη γυναίκα μαχήτρια, την υπουργό Πολιτισμού με το όραμα της πολιτισμικής δημοκρατίας, που ανέκοψε η πιο εφιαλτική διαδοχή στην ηγεσία αυτού του υπουργείου. Μια οδυνηρή μετάβαση τον Πολιτισμό της επόμενης μέρας της Μυρσίνης, στον ακρωτηριασμένο Πολιτισμό που ψυχορραγεί από τη βαθιά περιφρόνηση των βαρβάρων της σημερινής εξουσίας.Ο βιογραφικός σχολιασμός της ζωής της Μυρσίνης θα μπορούσε να διατυπωθεί με έναν ωκεανό λέξεων. Κρατάμε όμως, σαν άσβεστη μνήμη, πως στην πολιτική της διαδρομή δεν οδηγήθηκε ποτέ σ’ αυτή τη μοιραία αποσύνδεση μεταξύ αυτών που υλοποιούν και εκείνων που σκέφτονται. Η Μυρσίνη ήταν πάντα παρούσα, ενεργή και σκεπτόμενη ταυτόχρονα. Άφησε πίσω της ένα σπουδαίο έργο και αυτό το συγκλονιστικό κείμενο, που θα ταράζει στο εξής τα νερά και της δικής μας ύπαρξης. Και ναι, «...πια δεν φοβάσαι», Μυρσίνη, γιατί διάβηκες με σεβασμό τη ζωή σου.
* Η Σία Αναγνωστοπούλου είναι τομεάρχης Πολιτισμού ΣΥΡΙΖΑ-Π.Σ.
Βαθύ αποτύπωμα στα γράμματα και στον Πολιτισμό
Της MΑΡΙΑΣ ΒΛΑΖΑΚΗ*
ΜΥΡΣΙΝΗ, δεν μας αφήνεις ξαφνικά, αλλά όσο και να μας είχες προετοιμάσει έναν-έναν και μία-μία ξεχωριστά, η θλίψη μας δεν μειώνεται ούτε περιορίζεται. Το κενό που αφήνεις με αυτό το πέρασμα στην ανυπαρξία, όπως εσύ είπες, είναι απέραντο και το αποτύπωμά σου στα γράμματα και στον πολιτισμό της χώρας βαθύ. Είχα την τύχη να συνεργαστώ στο υπουργείο Πολιτισμού με τη γεμάτη ιδέες και αποφασιστικότητα υπουργό Πολιτισμού Μυρσίνη Ζορμπά. Τούτες τις στιγμές δεν βρίσκει κανείς λόγια να περιγράψει τον άνθρωπο, την επιστήμονα, την πολιτικό, τη γυναίκα, τη φίλη, την αγωνίστρια, την οραματίστρια. Χωρίς ίχνος υπερβολής, στον έναν χρόνο που είχε τα ηνία του Πολιτισμού της χώρας, μου πρόσφερε περίσσευμα ψυχής, δύναμης και αισθημάτων και με πλούτισε πνευματικά, συναισθηματικά και πολιτικά. Λυπάμαι βαθιά που μας αφήνει σε αυτή τη δύσκολη ώρα για τον Πολιτισμό και τη Δημοκρατία. Όμως άφησε τόσο σπουδαίο πνευματικό και πολιτιστικό έργο ως παρακαταθήκη και πυξίδα για το αύριο. Δούλεψε από όλες τις θέσεις της για την άρση των κοινωνικών ανισοτήτων και για την πολιτισμική δημοκρατία και κατέθεσε τρία νομοσχέδια, έτοιμα από το 2019 για ψήφιση: α) «Περιφερειακή Πολιτική Σύγχρονου Πολιτισμού», β) «Ίδρυση Οργανισμού Βιβλίου και Πολιτισμού», γ) «Ίδρυση και οργάνωση του κέντρου σύγχρονης δημιουργίας του Ακροπόλ», σε συνδυασμό με τα δύο προηγούμενα. Με την επαναφορά του ΣΥΡΙΖΑ στην κυβέρνηση, η ψήφιση αυτών των νομοσχεδίων θα είναι μία ελάχιστη προσφορά στη μνήμη της.
* Η Mαρία Βλαζάκη είναι πρώην γενική γραμματέας ΥΠΠΟΑ, επίτιμη γενική διευθύντρια Αρχαιοτήτων και Πολιτιστικής Κληρονομιάς
Εμεινε συνεπής στο όραμα
Της ΣΙΣΥΣ ΧΑΤΖΗΣΤΕΦΑΝΟΥ-ΒΑΦΕΑ*
Η ΜΥΡΣΙΝΗ σημαίνει πολλά για μένα. Είμαστε από τη γενιά αριστερών που βιώνοντας τη δικτατορία χάσαμε την ανεμελιά της νιότης και ποτιστήκαμε με το χρέος να αλλάξουμε τον κόσμο. Κοινή μας πεποίθηση είναι ότι η συμμετοχή στον Πολιτισμό είναι πρωταρχικό δικαίωμα όλων των πολιτών και ότι με τον Πολιτισμό μπορείς να απελευθερώσεις τις άπειρες αλλά φυλακισμένες δημιουργικές δυνάμεις ανθρώπων που σ’ έναν κόσμο χωρίς κοινωνική δικαιοσύνη έχουν βρεθεί στο περιθώριο. Αυτή την πεποίθηση την υπερασπίστηκε μέχρι την τελευταία στιγμή. Η Μυρσίνη έκανε πραγματικότητα το όνειρο των πρώτων φεμινιστριών, να φέρουμε στην πολιτική τη θηλυκή λογική, που σήμαινε μια πιο συναισθηματική προσέγγιση με εμμονή στις ανθρωπιστικές αξίες. Παίρνοντας αξιώματα έμεινε συνεπής στο όραμα. Η πρώτη μας ουσιαστική συνάντηση ήταν όταν ως υπεύθυνη για το βιβλίο στο υπουργείο Πολιτισμού είχε οργανώσει μια ευφάνταστη καμπάνια με τίτλο «Μ’ ένα βιβλίο πετάω» και συμμετείχαμε με μια δράση που θα ενέπνεε την αγάπη για το βιβλίο. Αργότερα συμπλεύσαμε πολλές φορές σε κοινές δράσεις της «Σχεδίας» με το Δίκτυο για τα Δικαιώματα του Παιδιού, που εκείνη ίδρυσε και διηύθυνε για πολλά χρόνια. Αλλά και στο Ευρωκοινοβούλιο υπήρξε συμπαραστάτης στο ευρωπαϊκό μας αντιρατσιστικό δίκτυο. Με τη Μυρσίνη πάντα πετούσαμε ψηλά, για τα δικαιώματα των παιδιών, για την πολιτισμική δημοκρατία. Τώρα, 21 του Απρίλη, για μας απέραντη μοναξιά, για σένα, Μυρσίνη, καλό ταξίδι εκεί ψηλά!
* Η Σίσυ Χατζηστεφάνου-Βαφέα είναι διευθύντρια του Κέντρου Παιδαγωγικής και Καλλιτεχνικής Επιμόρφωσης «Σχεδία»
