«Ο πολιτισμός ενός έθνους δεν πρέπει να θεωρείται ένας “θώρακας” που το προστατεύει αλλά μια “ραχοκοκκαλιά” που το στηρίζει στην επαφή του με άλλα έθνη»
Συνάντηση συγγραφέων και υπουργών Πολιτισμού της Ευρωπαϊκής Ένωσης, Houthem, Nederland 1997
Φέτος συμπληρώνονται ακριβώς σαράντα χρόνια από την έναρξη των μουσικών σπουδών μου. Ονειρευόμασταν τότε πολλά και ωραία.
Στην Ελλάδα άργησε, αν κατακτήθηκε ποτέ, να θεωρηθεί η ενασχόληση με την τέχνη εργασία και όχι πάρεργο, ιδιορρυθμία ή και μειονέκτημα. Έτσι, ένας καλλιτέχνης που δεν έχει δουλειά ή που αναγκάζεται να στηρίξει τον βιοπορισμό του κάνοντας άλλες δουλειές δεν αποτελεί παρά «φυσικό» επακόλουθο της «ιδιαιτερότητάς» του. Αυτή η νοοτροπία είναι η αιτία που η καλλιτεχνική ιδιότητα δεν έχει διαβαθμισμένες σπουδές μετά από 140 χρόνια, που το πρόγραμμα σπουδών στις δομές καλλιτεχνικής εκπαίδευσης είναι σχεδόν το ίδιο με τον 19ο αιώνα, που τα καλλιτεχνικά μαθήματα διδάσκονται ακόμα, πολλές φορές, στα σχολεία από μαθηματικούς και φιλόλογους, που τα καλλιτεχνικά αντικείμενα, τέλος, παύουν να διδάσκονται όταν τα παιδιά πρέπει να «σοβαρευτούν και να κοιτάξουν το μέλλον τους».
Παρ’ όλα αυτά, το σύνταγμα επιτάσσει την ανάγκη δωρεάν Παιδείας σε όλες τις βαθμίδες (άρθρο 16). Η καλλιτεχνική εκπαίδευση προσχηματικά μόνο έχει τις ανάλογες δημόσιες δομές, όπως οι Δραματικές Σχολές του Εθνικού Θεάτρου και του ΚΘΒΕ, το Κρατικό Ωδείο Θεσσαλονίκης, η Κρατική Σχολή Ορχηστικής Τέχνης. Οι δομές αυτές με απόφαση της κυβέρνησης χαρακτηρίζονται αδιαβάθμιστες, αναιρείται δηλαδή κάθε προσπάθεια που έγινε επί δεκαετίες για τη διαβάθμιση των παραστατικών τεχνών (μουσική, χορός, θέατρο, κινηματογράφος). Παραβλέπονται με αυτόν τον τρόπο η σημασία του σύγχρονου πολιτισμού για την οικονομία της χώρας αλλά και η σημασία του για την κοινωνία και τη Δημοκρατία.
Η ισχυρή, διαβαθμισμένη και προσβάσιμη σε όλους καλλιτεχνική εκπαίδευση είναι θεμελιακή για τη δημοκρατική κοινωνία. Τα μέσα που η παγκόσμια κοινότητα έχει χρησιμοποιήσει, χωρίς τοπική, οικονομική, εθνοτική, θρησκευτική φυλετική ή οποιαδήποτε άλλη διάκριση για να δηλώσει την συνάφεια των μελών της σε μικρότερη ή μεγαλύτερη κλίμακα είναι ο χορός, το θέατρο, η μουσική, η ζωγραφική και ο κινηματογράφος. Αυτά τα μέσα είναι ο πολιτισμός της κάθε κοινότητας.
Είναι η κοινωνική λειτουργία αυτοπροσδιορισμού της κοινότητας που παράγει τον πολιτισμό και μέσω αυτού θεμελιώνεται το δικαίωμα του ανήκειν στην κοινότητα.
Είναι η λειτουργία μέσα από την οποία, με διάφορους τρόπους, αποκτάται και παρέχεται εμπιστοσύνη στον έτερο-εταίρο στο κοινωνικό παιχνίδι.
Ο πολιτισμός είναι δικαίωμα όλων. Κάθε πολίτης πρέπει να έχει πρόσβαση σε όλες τις μορφές πολιτισμού ισόρροπα και με κανόνες ελευθερίας επιλογής και έκφρασης. Αν θέλουμε να γίνουμε ανάχωμα στη βαρβαρότητα και στην ήδη επιτιθέμενη κανονικοποίηση του τοξικού καπιταλισμού και της εναλλακτικής Δεξιάς, έχουμε ανάγκη τον ευαισθητοποιημένο πολίτη.
Ο πολιτισμός όμως είναι και αναπόσπαστο μέρος του παραγωγικού μοντέλου της χώρας. Οι καλλιτέχνες, δημιουργοί, τεχνικοί είναι εργαζόμενοι υψηλής εξειδίκευσης και μακρόχρονης εκπαίδευσης: δικαιούνται την αναγνώριση της θέσης τους, των σπουδών τους και της προσφοράς τους στην κοινότητα.
Άμεση διαβάθμιση σπουδών
Είναι αναγκαία η άμεση διαβάθμιση των καλλιτεχνικών σπουδών, καθώς θα λύσει πολλά από τα χρόνια προβλήματα, εργασιακά, ακαδημαϊκά και μισθολογικά, των καλλιτεχνών όλων των παραστατικών τεχνών. Τα προγράμματα σπουδών πρέπει να εκσυγχρονιστούν και να απευθύνονται σε σπουδαστές τού σήμερα.
Η ίδρυση ανώτατου εκπαιδευτικού ιδρύματος παραστατικών τεχνών στα πρότυπα της ΑΣΚΤ θα δώσει καλλιτέχνες με το εκπαιδευτικό υπόβαθρο που σήμερα αναζητούν και πληρώνουν οι νέοι στο εξωτερικό.
Οι δημόσιοι καλλιτεχνικοί οργανισμοί πρέπει να ενταχθούν σε μια ενιαία στρατηγική που θα διευρύνει την εμβέλεια της δράσης τους για να γίνουν βήμα έκφρασης για δημιουργούς και τόπος δουλειάς για περισσότερους καλλιτέχνες.
Η ισότιμη πρόσβαση όλων σε ισότιμα μερίδια πολιτισμού μπορεί να γίνει ο συνεκτικός ιστός μιας κοινωνίας που οι ρωγμές της είναι ήδη ορατές.
Αυτά που με έμαθαν να ονειρεύομαι πριν από σαράντα χρόνια και που με συντρόφεψαν σε ταξίδια μακρινά γίνονται σήμερα ένας εφιάλτης σε μορφή Π.Δ. Και τι να πω στους μαθητές μου...
Ο Βαγγέλης Χατζησίμος είναι λυρικός καλλιτέχνης
