Της αρέσουν τα ξενοδοχεία. Δωμάτια άδεια από κάθε τι προσωπικό, της ξεκουράζουν το μυαλό. Από μικρή ονειρεύεται ταξίδια. Μια ζωή με ένα σακίδιο στον ώμο, σε μέρη διαφορετικά, να γνωρίζει τους όπου γης ανθρώπους και τις μουσικές τους. Σε μεγάλο βαθμό το έχει καταφέρει. Δεν ξέρω αν έφτασε τελικά στην Ινδία ή την Ιαπωνία, πολιτισμούς που χρειάζεσαι καιρό να ανακαλύψεις, να τους ζήσεις. Της το εύχομαι όμως.
Ήταν μόλις δεκατριών όταν έκανε φωνητικά σε έναν δίσκο 45 στροφών του Ηρακλή Τριανταφυλλίδη και της «Λερναίας Ύδρας», τότε που ήταν μαζί τους στην «5η Εποχή» η μεγάλη της αδελφή, η συγγραφέας Σοφία Γιαννάτου, που σπούδαζε στην οδοντιατρική. Και από κοντά τους, ο Θανάσης Γκαϊφύλλιας, ο Νικόλας Άσιμος, η Λήδα και ο Σπύρος.
Από τα χρόνια της εφηβείας της η Σαβίνα μάθαινε κλασική κιθάρα. Συχνά παραμελούσε τα μαθήματα του σχολείου, ποτέ όμως δεν άκουσε «διάβασε, διάβασε!». Είχε την υποστήριξη της μητέρας της, που ήθελε δύο κόρες ανεξάρτητες, αδέσμευτες από κυβερνήσεις και καθεστώτα.
Η Απουσία
Από το 1967 η μικρή Σαβίνα βίωσε την απουσία του πατέρα. Ήταν οκτώ όταν αυτός έφυγε για το Λονδίνο. Στη διάρκεια της επταετίας της χούντας των συνταγματαρχών, τον συνάντησε εκεί μόνο δύο φορές. Ήταν άτυχος. Επιστρέφοντας, μετά την πτώση της δικτατορίας, αρρώστησε σοβαρά. Η Σαβίνα τον έχασε για δεύτερη φορά. Οριστικά.
Στον πατέρα της αφιέρωσε το «Πρωινό σε ξένη πόλη», στους στίχους της αδερφής της. Πηγαίνοντας στο Λονδίνο να τον βρουν, εντυπωσιάστηκαν από την εικόνα των νεαρών χίπηδων με τις κιθάρες, στους σταθμούς του μετρό. «Μπροστά τους, κέρματα πέφτουν στο καπέλο, στην λίμνη που ρίχνεις μια ευχή, με μια δραχμή. Μοναχικός μετανάστης ελπίδας και ανάγκης ο πατέρας, ρίχνει την ευχή του στο καπέλο, κάθε πρωί».
Στο δωμάτιό του υπήρχε η αφίσα του Τσε Γκεβάρα. Είχε ξεμείνει από έναν φοιτητή που έμενε πριν εκεί. Κάθε χρόνο καρφίτσωνε πάνω της μια χάρτινη παπαρούνα, από αυτές που μοίραζαν στις γιορτές μνήμης για τον Α' Παγκόσμιο Πόλεμο, στον δρόμο. Κάθε παπαρούνα συμβόλιζε έναν χρόνο που πέρναγε μακριά, σύμβολο της επιθυμίας του για επιστροφή.
Μαθήματα κιθάρας, παιδική χορωδία Νούσια, σπουδές φωνητικής με τον Σπύρο Σακκά, σπουδές στο Guildhall School of Music and Drama του Λονδίνου και, από το 1981, Μάνος και «Λιλιπούπολη», προσωπικοί δίσκοι, συμμετοχές σε πολλούς άλλους. Του Μαμαγκάκη, του Μαραγκόπουλου, αλλά και σ’ έναν από τους πιο σημαντικούς δίσκους της νέας ελληνικής δισκογραφίας. Εκεί όπου τραγουδούσε τη «Γαλάζια κιθάρα», την «Πτήση 201» και άλλα υπέροχα. Το «Σαμποτάζ» της Λένας Πλάτωνος και της Μαριανίνας Κριεζή ήταν μόνο η αρχή των όσων θα έρχονταν στη ζωή της.
Η Σαβίνα ίσως να μην είχε ασχοληθεί επαγγελματικά με το τραγούδι, αν δεν της το είχε ζητήσει. Η Λένα την έβγαλε στο «κλαρί». Μαζί της πήγε στη Lyra κι ένιωθε υπέροχα να βρίσκεται δίπλα σε έναν συνθέτη, να «ανοίγεται» μαζί του σε κάτι πρωτοποριακό, κάτι καινοτόμο.
Primavera en Salonico
Από την αρχή, ήταν φανερή η διάθεσή τους να μοιραστούν την έμπνευσή τους. Ο Βόμβολος, ο Γκουβέντας, ο Σιγανίδης, ο Θεοδώρου, ο Λαμπράκης, ο Αλεξανδρής, συνεισφέρουν συλλογικά δίπλα στη Σαβίνα, σε τραγούδια παραδοσιακά από τη Μεσόγειο και τα Βαλκάνια.
Μέλος για χρόνια του «Εργαστηρίου Παλιάς Μουσικής», ερμηνεύοντας τραγούδια του Μεσαίωνα και της Αναγέννησης, η Σαβίνα παράλληλα ανακαλύπτει τη free jazz, γράφει μουσική για θεατρικές παραστάσεις, τραγούδια δικά της για το «Ζει ο Βασιλιάς Αλέξανδρος», το «Rosa das Rosas» και τη «Μουσική Δωματίων» σε στίχους δικούς της, της αδερφής της και σε ποιήματα του Γιώργου Κοροπούλη, του Σινόπουλου, του Παυλόπουλου ή του Λειβαδίτη. Μετά ήρθε η «Άνοιξη στη Σαλονίκη», τα «Τραγούδια της Μεσογείου», οι «Παναγιές του Κόσμου», τα άλμπουμ «Terra Nostra», «Sumiglia», «Songs of an Other» και το 2015 τα «Songs of Thessaloniki».
«Songs of Thessaloniki»
Εδώ όπου το απολυτίκιο του Αγίου Δημητρίου συνυπάρχει με τραγούδι των δερβίσηδων, το σκαμπρόζικο σεφαραδίτικο «A la Scola del Allianza», το ποντιακό «Την πατρίδα μου έχασα», το τούρκικο θρηνητικό «Calin Davullari», αγαπημένο τραγούδι του Κεμάλ Ατατούρκ για μια κοπελιά που έφυγε τρεις μέρες πριν τον γάμο της. Σεφαραδίτικο και το «La Cantiga del Fuego», για την πυρκαγιά του 1917 που κατέστρεψε τις γειτονιές της Θεσσαλονίκης, και το «Una muchacha en Selanica», για μια κόρη Σαλονικιά που έκαψε τα ντολμαδάκια της και η μάνα της θύμωσε πολύ και της έδωσε ένα χαστούκι. Το «Qele-qele», ένα αρμένικο ερωτικό για κάποιον που θέλει να πεθάνει για το «όμορφο φιλί της αγαπημένης του». Ακόμα, ένα ιρλανδέζικο από τον Α’ Παγκόσμιο για τους στρατιώτες που πολέμησαν στα μέτωπα του Αιγαίου και της Καλλίπολης. Το τραγούδι αυτό έχει μια παράπλευρη ιστορία:
Όταν το ανακάλυψε, πριν χρόνια, ένας Έλληνας που ζει και εργάζεται στην Ιρλανδία, συγκινημένος είπε στην ιδιοκτήτρια ενός δισκοπωλείου: «Δεν ξέρετε πόσο χαίρομαι που σε ένα δικό σας τραγούδι βρήκα την πατρίδα μου». «Και ποια είναι η πατρίδα σας;» τον ρώτησε εκείνη. «Η Θεσσαλονίκη». «Α, ώστε υπάρχει;» του απάντησε με έκπληξη αυτή!
Με τον Νίκο Μαμαγκάκη
Η Σαβίνα δεν ξεχνά τον Νίκο Μαμαγκάκη, που το 1985 την κάλεσε για την πρώτη της εμφάνιση σε μια όπερα. Με τον ρόλο της Αρετούσας στο «Ερωτόκριτος και Αρετούσα», η Σαβίνα έπεσε στα βαθιά. Ο Μαμαγκάκης, ένας άνθρωπος παθιασμένος με την τέχνη και με τη ζωή, είχε έναν θαυμαστό τρόπο να συνδυάζει την κρητική με τη σύγχρονη μουσική. Να αντλεί από την ποίηση και τη λογοτεχνία. Δίπλα του έμαθε πολλά. Θα του οφείλει αιώνια την εμπιστοσύνη που της έδειξε.
Άλλοι λένε ότι η Σαβίνα τραγουδάει αποστασιοποιημένα. Για κάποιους πάλι, πολύ... θερμά! Αυτή όμως ξέρει να συγκρατεί το συναίσθημα, της αρέσουν τα υπονοούμενα. Οι «απ’ έξω» τη θεωρούν σοβαρή, «κλειστή». Ίσως γιατί την έχουν συνδέσει με το «λόγιο», το δύσκολο τραγούδι.
Οι αγαπημένες της φωνές ήταν απλές, χωρίς εξάρσεις, χωρίς βιμπράτο, χωρίς έντονο συναίσθημα. Χρόνια μετά, άρχισε να βλέπει διαφορετικά «τρόπους» τραγουδιστικούς, που κάποτε αρνιόταν.
Μια γλώσσα μαγική...
Η βροχή, η θάλασσα, τα ποτάμια, οι πηγές, οι νύμφες, οι σταγόνες, τα δάκρυα, το νερό στο σώμα, το σώμα στο νερό, ο ναυαγός, ο ναυτικός, ο μετανάστης, ο πνιγμένος...
«Watersong»
Όλα ξεκίνησαν από τον θάνατο μέσα στο νερό, στο τραγούδι του Ariel από την «Τρικυμία» του Σαίξπηρ. Τον Αύγουστο, στη Μικρή Επίδαυρο, κάποιοι τυχεροί πήραν μια γεύση από τα «Τραγούδια του νερού» με τη Σαβίνα, την Τυνήσια Lamia Bedioui και τους Primavera en Salonico.
Η μόλυνση των νερών, οι πάγοι που λιώνουν, οι φονικές πλημμύρες, πρωτοσέλιδα στις εφημερίδες και στα δελτία των οκτώ. Και το νερό, το αμίλητο νερό, το λάλον ύδωρ, το καθαγιασμένο, το απρόσιτο και σπάνιο, το ορμητικό κι επικίνδυνο, η Σαβίνα το τραγουδάει μεταφέροντας παραδόσεις και μύθους για το νερό σε σχέση με τη ζωή και τον θάνατο, την επιθυμία και τον εξαγνισμό, τη γονιμότητα, τη μαγεία.
Τραγούδια σε διαφορετικές γλώσσες, πάνω σε έθιμα παλιά ελληνικά και βαλκανικά για τη βάφτιση, την αναγέννηση μέσα απ’ το νερό, που στα τραγούδια συνδυάζεται με την αγάπη, τον έρωτα, τον γάμο.
«Ways οf Notseeing»
Η γνωριμία τους έγινε το 2015 στο «Big Bang Festival», στη Στέγη του Ιδρύματος Ωνάση. Η Πορτογαλίδα πιανίστα Joana Sa τής άρεσε πολύ. Δεν ήξερε η μία την άλλη, γιατί η μία κινείται στον χώρο της world music, ενώ η άλλη, της σύγχρονης μουσικής. Δυο κόσμους διαφορετικούς.
Η Σαβίνα αποφάσισε να κάνει ένα ταξίδι στην Πορτογαλία για να τη βρει. Ηχογράφησαν την πρώτη και μοναδική τους πρόβα, μια κι έξω. Έναν ελεύθερο αυτοσχεδιασμό για φωνή και προετοιμασμένο πιάνο. Η Σαβίνα φεύγει και η Joana την παίρνει ενθουσιασμένη: «Τι αριστούργημα... Να το βγάλουμε!». Η Σαβίνα ήθελε να το δουλέψει περισσότερο μαζί της, να βάλουν και οπτικό υλικό. Η Joana θεωρούσε ότι άξιζε να βγει ως είχε.
Τελικά έγινε η παραγωγή και το CD κυκλοφόρησε πρόσφατα. Τον ήχο που άκουσε η Σαβίνα, δεν τον περίμενε. Βγήκαν όλα ανάγλυφα. Ψίθυροι, αναπνοές...
Η Σαβίνα μιλάει συχνά μιαν «άλλη» γλώσσα, μια γλώσσα μαγική, με ακραίους φωνητικούς αυτοσχεδιασμούς. Κάποιοι κλείνουνε τ’ αυτιά σε αυτούς τους λαρυγγισμούς. Στο τέλος όμως, η Σαβίνα τους αφοπλίζει, τους κατακτά!
Όπως άλλωστε έκανε και στους σπουδαίους αυτοσχεδιαστικούς δίσκους «Μάσκο» με τον ντράμερ Νίκο Τουλιάτο και «Attikos» με τον Βρετανό free jazz κοντραμπασίστα Barry Guy. Κι ακόμα, με τη συμμετοχή της στο άλμπουμ «Vananda» του κιθαρίστα Ανδρέα Γεωργίου και στο «Songs for Kommeno» του εμβληματικού Γερμανού ντράμερ Gunther Baby Sommer. Δίσκοι αναφοράς, που αναδεικνύουν την «άλλη πλευρά» της. Αυτή της δεινής αυτοσχεδιάστριας, της καλλιτέχνιδας που λατρεύει τον ελεύθερο αυτοσχεδιασμό, την «επί τόπου δημιουργία».
