Άνοιξη, Απρίλιος μήνας, κομμένα φρεζάκια απ' τη γιαγιά στο ποτηράκι, να μοσχοβολάει όλο το σπίτι. Κι απ’ έξω ν’ ακούς το μελίσσι να βοσκάει.
Χαράματα στο διχτυάρικο του Βενετή. Νυχτερινά ψαρέματα «ατενίζοντας τον άνω βυθό», όπως έγραφε ο Παπαδιαμάντης στα «Ρόδινα ακρογιάλια» του, με το γρι-γρι του ψαροκαπετάνιου Γιώργου Γρίβα. Η αγάπη του για τα πουλιά, τον σπίνο, τον καλόγερο, τον τσιροβάκο. Η μυρωδιά από τα φρεζάκια, τα αγριομπίζελα, τις γαζίες. Αυτά αναζητάει ο Νίκος παίζοντας μουσική σ’ ένα κομμάτι ξύλο, ένα ταμπούρο, ένα σετ τύμπανα. Αυτά αποτυπώνει και στα δικά του «αφηγήματα»
Το ευλογημένο φως
Ευχάριστες έως και συγκινητικές στιγμές έχει ζήσει πολλές. Τη γνωριμία με τη γυναίκα του, μια ζεστή αγκαλιά από τα παιδιά του. Γεννήθηκε μια πρωταπριλιά στο κλεινόν άστυ με το ευλογημένο φως. Το βλέπει πάντα να διαθλάται μέσα από την κουρτίνα του παραθύρου του, στα Εξάρχεια και μετά στη Νέα Σμύρνη.
Πήγε στα ωδεία, έμαθε αρμονία, αντίστιξη και κρουστά. Όλα αυτά μαζί χωρούν στο εκφραστικό, εκτελεστικό και διδακτικό οπλοστάσιό του και σε μύριες συναυλίες και ηχογραφήσεις.
Ο Νίκος και ο αδελφός του μάθανε πολλά από τον παππού, τον συνταγματάρχη πυροβολικού Νικόλαο Καστανά απ’ το Ρεγκίνι της Λοκρίδας, που έγινε επιτελάρχης της δέκατης μεραρχίας του ΕΛΑΣ. Πήγε στο αντάρτικο γιατί σεβόταν και τιμούσε την πατρίδα του κι εμπιστευόταν τον Άρη Βελουχιώτη. Και ας μην ήταν αριστερός. Ποτέ του όμως δε μιλούσε για τον εαυτό του.
Ο πατέρας, Ζακυνθινός δικηγόρος, ολιγαρκής και τίμιος. Η μητέρα, δυναμική και δοτική. Τον έκανε να καταλάβει από νωρίς την αξία της ζωής όταν έζησε την αγωνία του θανάτου, βλέποντάς την στο οδόστρωμα της οδού Καλλιδρομίου, χτυπημένη από ένα αυτοκίνητο. Η κυρία Μαίρη έζησε και έφυγε πρόσφατα, πλήρης ημερών, στα 90 της χρόνια.
«Who’s Next»
Το ολόφρεσκο «Who’s Next» της περίφημης μπάντας από το Λίβερπουλ έφερε αγορασμένο από τη «Στροφή» του Μανάκου ο Πάνος, ο μεγάλος αδελφός, όταν ο Νίκος ήταν στην πέμπτη Δημοτικού. Με το που μπήκε ο Keith Moon, μετά την εισαγωγή, το αποφάσισε: «Αυτό θέλω στη ζωή μου!». Μέχρι και το τέλος του σχολείου, άκουγε πολλή μουσική. Το ροκ που γεννιέται μέσα απ’ τα blues, τα folk-rock γκρουπ της εποχής.
Άρχισε να παίζει ντραμς στον πλαστικό κουβά της μητέρας του. Οι συμμαθητές του βάλανε «ρεφενέ» κι αγόρασαν το πρώτο του πιατίνι. Του το χάρισαν στη γιορτή του και ο Νίκος το ’δε ξαφνικά να λάμπει στη μέση του σαλονιού κι αγαλλίασε.
Στα δεκαεννιά του, ο Νίκος συναντά τον κιθαρίστα Μιχάλη Βερναρδάκη. Μαζί σχημάτισαν τους «Οία» (από το «οιάζω», που σημαίνει ταξιδεύω στο πέλαγος, «οιάκιον», το διάκι, το πηδάλιο των καϊκιών).
Στο ρεπερτόριό τους, ο «Ήχος δίπλα στη Σιωπή». Ο ήχος της ECM της δεκαετίας του ’70 που και οι δυο άκουγαν με μανία από τους δίσκους του Eberhard Weber, του Kenny Wheeler ή του Jan Garbarek, όπου τον Νίκο γοήτευε το φίνο δημιουργικό παίξιμο του ντράμερ Jon Christensen. Συγχρόνως, ο Μιχάλης και ο Νίκος ήταν μέλη του art-new-wave συγκροτήματος των Morel του Γιώργου Κούκιου.
Οι συμφοιτητές
Σπουδαστής στο Ωδείο Αθηνών από το 1980, ο Νίκος είχε δάσκαλο στα κρουστά τον αείμνηστο και πολυαγαπημένο σαν άνθρωπο Νίκο Κορατζίνο. Σ' αυτόν οφείλει πολλά, την τεχνική του, την ποιότητα του ήχου του. Ανάμεσα στους συμφοιτητές στο Ωδείο, ξεχώρισε τον μετέπειτα αχώριστο φίλο του ντράμερ Σπύρο Παναγιωτόπουλο και τους ομότεχνούς του Μιχάλη Διακογιώργη, Δημήτρη Τζαφέστα, Κώστα Βορίση, Τάκη Μαρινάκη, Γιώργο Μεταλληνό, Αλέκο Χρηστίδη κ.ά.
Εκεί συνάντησε, σαν συμμαθητή του αρχικά, τον Γιάννη Φλώρο, που, μετά τις σπουδές του στο Berklee της Βοστώνης, έγινε ο δάσκαλός του. Ο Γιάννης «εγκαταστάθηκε» στο δεξί του χέρι και ο Κορατζίνος στο αριστερό!
Στα χρόνια του Ωδείου, ο Σπύρος τον παίρνει μαζί του να παίξει στην τελετή εγκαινίων του νέου Ολυμπιακού Σταδίου της Καλογρέζας που είχε αναλάβει ο Γιώργος Τρανταλίδης.
Ο ιστορικός ντράμερ των Socrates και ήδη, το 1981, ηγετική μορφή της ελληνικής τζαζ σκηνής, δίνει στον Νίκο έμπνευση, την ώθηση και την πνοή να ακολουθήσει έναν άλλο κόσμο μουσικό, μυθικό.
Στου Μπαράκου
Τον φέρνει για πρώτη φορά στο Τζαζ Κλαμπ του Μπαράκου. Εκεί ο Νίκος, έκπληκτος, συναντάει μουσικές από άλλους κόσμους να συμβαίνουν μπροστά του, σε απόσταση αναπνοής. Ο Γιώργος Μπαράκος με τα βινύλιά του και η Μαρία του, που κάθε μέρα γέμιζε τα βαζάκια φρέσκες ανεμώνες και μανουσάκια, έκαναν τις Μούσες μέσα του να ξυπνούν.
Αργότερα, τα «Praxis» Φεστιβάλ του Κώστα Γιαννουλόπουλου τού γνωρίζουν τη σύγχρονη σκηνή του αυτοσχεδιασμού: Οι Albert Mangelsdorff, Globe Unity Orchestra, Andrew Cyrille, Antony Braxton, John Tchikai, Don Moye, ο Paul Motian και ο Charlie Haden, του δώσανε πολλή αγάπη και έμπνευση.
Τα θέλω, τα μπορώ
«Υπάρχουν πράγματα που μπορούμε, αλλά δεν θέλουμε να τα κάνουμε. Και άλλα που θέλουμε, αλλά δεν μπορούμε να τα κάνουμε. Αυτά που θέλουμε, τις περισσότερες φορές, μας τα επιβάλει το trend, το περιβάλλον, η μόδα της εποχής, για να μπορέσουμε να γίνουμε αποδεκτοί». Τον αφήνω να συνεχίσει:
«Άνθρωποι σαν τον Charlie Haden και τον Paul Motian με βοήθησαν να εκτιμήσω αυτό που πραγματικά μπορώ, να μη ντρέπομαι γι' αυτό που κάνω. Να μη χρειαστεί να μιμηθώ κάτι ή κάποιον, να τιμάω αυτό που είμαι», μου λέει θυμίζοντάς μου το βράδυ της συναυλίας της Liberation Music Orchestra του Haden στον Λυκαβηττό. Την έκρηξη χαράς του ντράμερ Paul Motian στο φινάλε, όταν, μην έχοντας άλλο τρόπο να δείξει τον ενθουσιασμό του, πέταξε τις μπαγκέτες του στο κοινό και -σε μια απόλυτη έκφραση κορύφωσης- κλότσησε τα τύμπανά του, γκρεμίζοντάς τα από τη σκηνή.
Στη φουρτούνα, καπετάνιος
Το 1992, μετά τον απρόοπτο θάνατο του Μιχάλη Βερναρδάκη σε ηλικία μόλις 27 ετών, ο Νίκος νιώθει εντελώς μόνος, σε μια φουρτούνα μουσικής. Έπρεπε να επιβιώσει. Έπαιξε με γνωστά ονόματα του έντεχνου τραγουδιού, απ’ τα οποία ξεχώρισε τρεις ανθρώπους.
Τον Νίκο Ξυδάκη, που οι μελωδίες του «κάνουν τον στίχο του Θοδωρή Γκόνη να μπει στην καρδιά μου, να γίνει ένα δάκρυ», την ανερχόμενη τότε Ελένη Τσαλιγοπούλου -την εποχή που έπαιζε με τον Πάππο, τον Απέργη, τον Φαραζή, τον Καρίπη και τον Κώστα Θεοδώρου- για τη χειμαρρώδη αγνότητά της και την εκφραστική Τάνια Τσανακλίδου για τη δοτικότητά της.
Το 1994 ξεκινάει μια σχέση που κρατά μέχρι και σήμερα. Φίλος και συνεργάτης με τον Αρμένιο Haig Yazdjian, έπαιζαν συνεχώς μαζί για δώδεκα χρόνια. Αξέχαστες οι νύχτες μου μαζί τους στο Café Asante της Δαμάρεως, όπου στο σύνολο διέκρινα για πρώτη φορά τον πιτσιρικά Χάρη Λαμπράκη, με το καλαμένιο ney του.
Παράλληλα, στα τέλη του περασμένου αιώνα, ο Νίκος συνεργάστηκε στα σχήματα του κιθαρίστα Γρηγόρη Ντάνη, της Λητώς Βογιατζόγλου, του Σύλβιου Σύρρου. Παίζοντας μαζί τους, έμαθε κι αγάπησε περισσότερο την αυτοσχεδιαζόμενη μουσική.
Haden
Το χθες, το σήμερα, το αύριο
«Είναι υπέροχο να είσαι ένας ωκεανός, μα να είσαι τόσο ταπεινός», μου λέει ο Νίκος για τον χαμηλών τόνων σπουδαίο μουσικό, συνθέτη και αρχηγό τού Harris Lambrakis Quartet. «Το κουαρτέτο αυτό, με τον Δημήτρη Θεοχάρη στο πιάνο και τον Δημήτρη Τσεκούρα στο μπάσο, είναι η μουσική οικογένειά μου».
Η ώρα περνάει γοργά, αλλά ο Νίκος θέλει να μου μιλήσει για τη συνεργασία του με τον Κρητικό λαουτιέρη Γιώργη Μανωλάκη, ο οποίος «παντρεύει την καθαρή δύναμη με την απόλυτη τρυφερότητα». «Αν οι άλλοι είναι αδέρφια μου, αυτός είναι ο δίδυμος αδελφός μου. Θα μπορούσα να περάσω τον ωκεανό μαζί του πάνω σε μια σανίδα!». Στο «Νέφαλο (σύννεφο) project» συμμετέχει και ο Ανδρέας Πολυζωγόπουλος με τα χάλκινα πνευστά του.
Βύθιση στην ευγένεια
Το τρίο «BYS», με τον Χρυσόστομο Μπουκάλη στο μεγάλο ακουστικό μπάσο και τον Κώστα Γιαξόγλου στο πιάνο, «είναι το πιο μεταφυσικό σχήμα που έχω παίξει ποτέ». Με έναυσμα τη μουσική του Charlie Haden, οι τρεις «μάγοι» σκορπούν αγάπη στους χώρους που φιλοξενούν την ευαισθησία τους.
Ο χώρος της κυριακάτικης ΑΥΓΗΣ δεν μου επιτρέπει να συνεχίσω, αλλά το «Τhe Depths Above» με οδηγεί στην αρχή. Ο Γιώργος Βαρουτάς, η Άννα Λινάρδου και το σύνολό τους, που περιλαμβάνει τον Ko Ishikawa που παίζει το γιαπωνέζικο sho αλλά και το ney του Χάρη Λαμπράκη, είναι μια «βύθιση στην ευγένεια». Σ’ ευχαριστώ, Νίκο!
