Γεννήθηκε σε μια οικογένεια γεμάτη μουσική και πάθη, στην Colonia Roma, μια γειτονιά της μεσαίας τάξης της πόλης του Mexico. Τη μικρή Μάρτα, λίγους μήνες μετά, μαζί με τη Leonora, τη μεσαία αδελφή της, την έστειλαν στον παππού και τη γιαγιά, στη La Piedad της πολιτείας της Michoacán, 480 χιλιόμετρα μακριά από την πρωτεύουσα, μια ώρα μόνο από την Guadalajara, την πόλη των mariachis.
Η μητέρα, καθηγήτρια της φιλοσοφίας και της κλασικής λογοτεχνίας, μια ενεργά διανοούμενη γυναίκα, θέλησε να προστατέψει τα μικρά της από την πιθανή κρατική βία.
Τα παιδιά μεγάλωσαν κοντά στη Maria, μια Μεξικάνα Ινδιάνα νταντά, που τους έμαθε πολλά. Γι’ αυτήν έγραψε πρόσφατα η Martha το ακυκλοφόρητο «Λουλούδι της πορτοκαλιάς». Ένα τραγούδι αφιερωμένο στη Μaria.
Όταν ερχόταν εκεί η Νατάλια, η μεγάλη αδερφή, που εκείνη την εποχή σπούδαζε ιταλικά, μάθαινε στις μικρές αδελφές της παλιά ιταλικά τραγούδια. Δέκα ετών, στην Πόλη του Μεξικού πια, ο τραγουδιστής και μουσικός αδελφός της Αλφρέδο της μάθαινε τραγούδια και συχνά την έπαιρνε μαζί του στο μαγαζί που εμφανιζόταν.
Στο προαύλιο των φυλακών
Η αγάπη της μάνας της για την Ελλάδα οδήγησε όλους στην οικογένεια να τη βοηθούν στα φεστιβάλ με τίτλο «Η Ελλάδα χθες και σήμερα» που διοργάνωνε στο κολέγιο που εργαζόταν ως δασκάλα της κλασικής λογοτεχνίας. Εκεί η Μάρτα χόρευε ελληνικούς χορούς και τραγουδούσε ελληνικά τραγούδια, χωρίς να καταλαβαίνει τους στίχους.
Η Μάρτα ένιωθε περήφανη για τη μαμά της, για τη ζωή και τις χαρές που είχαν ζήσει μαζί. Γυρίζοντας, έξι ετών, στην πόλη του Mexico, πήγαινε συχνά με τη μαμά σε συναυλίες και σε άλλες μουσικές παραστάσεις. Αλλά και στις φυλακές ασφαλείας Lecumberri.
Εκεί, τα Σαββατοκύριακα, η μαμά επισκεπτόταν κάποιους διανοούμενους οικογενειακούς φίλους, που το καθεστώς είχε φυλακίσει για τα πολιτικά τους φρονήματα. Ανέμελη η μικρή Μάρτα έπαιζε με τα παιδιά των πολιτικών κρατούμενων, στο προαύλιο της φυλακής. Κι όμως! Αυτές ήταν κάποιες από τις πιο ευτυχισμένες στιγμές της ζωής της.
«Έρχονταν και τα παιδιά των άλλων φίλων. Εκεί παίζαμε και περνούσαμε θαυμάσια, με τις εικόνες του Che Guevara σε κάποιους τοίχους, το πιάνο και τα άλλα μουσικά όργανα των κρατουμένων, γνωστών προσωπικοτήτων του μεξικάνικου πολιτισμού. Η πνευματικότητα αυτών των ανθρώπων μάς σημάδεψε» - δανείζομαι τις μνήμες της αδελφής της Μάρτα, της Leonora Moreleón.
«Οι γονείς μας είχαν πολιτική συνείδηση, ήταν αριστεροί, ήταν αναπόφευκτο να περάσουν μέσα μας οι πολιτικές ανησυχίες του περιβάλλοντος μέσα στο οποίο μεγαλώσαμε. Ανάμεσα στους ανθρώπους που γνώρισαν, ήταν κάποιοι εξόριστοι του ισπανικού εμφυλίου πολέμου, οι οποίοι, στο τέλος του, έγιναν δεκτοί στο Μεξικό από τον πιο προοδευτικό Πρόεδρο που είχε ποτέ η χώρα, τον Lázaro Cárdenas.
Υποδεχθήκαμε όλους αυτούς τους ανθρώπους δείχνοντάς τους την ενεργό συμπαράσταση και αλληλεγγύη μας. Ήταν άνθρωποι των γραμμάτων και της επιστήμης, οι οποίοι, όταν πια ήρθαν στο Μεξικό, αφομοιώθηκαν και ίδρυσαν πολιτιστικούς συλλόγους και σχολεία. Σ’ αυτά σπουδάσαμε τ’ αδέλφια μου κι εγώ».
Η δεσποινίδα Luz
Μια γεροντοκόρη, καθηγήτρια του πιάνου, ανέλαβε τη μουσική επιμόρφωσή της. Το μόνο που θυμάται από τα μαθήματα αυτά είναι τα... κουλουράκια με επικάλυψη σοκολάτας που η μαμά αγόραζε απ’ τον εβραϊκό φούρνο της γειτονιάς, για να τρατάρει -μαζί μ’ ένα τσαγάκι- την ώριμη δεσποινίδα Luz Diaz Barriga, που πάντα άφηνε κάποια αφάγωτα στο πιατάκι!
Στο Αμερικάνικο Κολλέγιο Emerson, όπου την έστειλαν οι γονείς της, η Martha Moreleón -ένα παιδί με ειδικές ανάγκες, που έζησε το bullying δασκάλων και συμμαθητών- δυστύχησε. Ώσπου στο Ινστιτούτο Luis Vives, ένα ισπανικό σχολειό που ίδρυσαν οι φυγάδες του ισπανικού εμφύλιου πολέμου και της δικτατορίας του φασίστα στρατηγού Φράνκο, επιτέλους ένιωσε ελεύθερη.
Martha, η θεατρίνα
Το πιάνο το μίσησε, ώσπου στα έντεκα είπε στον πατέρα της: «μη χαλάς άλλα λεφτά, εγώ δεν θα γίνω μουσικός, ηθοποιός θέλω να γίνω!». Ένα χρόνο μετά, φοιτούσε στο παράρτημα της Σχολής Καλών Τεχνών με δάσκαλο τον Ελληνογάλλο κολλητό του αδελφού της, τον Pierre Brachet, που δίδασκε θεατρικές τεχνικές. Δάσκαλός της και στο γυμνάσιο ο Pierre, μαζί του ανέβασαν μεξικάνικα έργα, έργα του Μπρεχτ (“Μάνα κουράγιο”, “Ο κύκλος με την κιμωλία”) και ένα έργο του Oscar Wilde.
Στην 5η Δημοτικού, η δασκάλα την επέλεξε να παίξει τον ρόλο της μητέρας, στο ισπανικό έργο «El Paso de las Aceitunas». Παρά το ότι η Μάρτα δυσκολευόταν να αποστηθίσει το κείμενο, τελικά ένιωσε σαν το σπίτι της, προσηλωμένη στον ρόλο της, ξεχνώντας τον κόσμο που την παρακολουθούσε.
Πιο μεγάλη πια, μετά τα μαθήματά της με τον Pierre Brachet, η Martha έκανε θέατρο του δρόμου με τις κοπέλες τής La Rueca. Ενός θιάσου έρευνας, με έντονη σωματική δουλειά. Ανάμεσα στα θέματά τους ήταν λαϊκοί θεραπευτές, ξόρκια, βότανα, μάγισσες σκοτεινές, αλληλέγγυες θεραπεύτριες.
«Οικογενειακή υπόθεση»
Στο μεταξύ, το 1969, η Natalia, η μεγάλη της αδελφή, είχε πάρει το πτυχίο της κλασικής φιλολογίας και δίδασκε ήδη αρχαία ελληνικά, ενώ ήξερε καλά και τα νέα. Δύο Ελληνίδες καθηγήτριές της στο λύκειο, η Σύλβα Πάντου και η Ιφιγένεια Φράγκου, την είχαν μυήσει στην ελληνική φιλολογία. Κέρδισε υποτροφία για το μεταπτυχιακό.
Η Νατάλια ήθελε από μικρή να πάρει απάντηση στη μεγάλη της απορία: πήγε μια μέρα κλαίγοντας στη μαμά, κρατώντας ένα βιβλίο, και τη ρώτησε «πώς μπόρεσε η Μήδεια να σκοτώσει τα παιδιά της;». Η Μήδεια και τα πάθη της την είχαν συγκλονίσει. Έπρεπε να μάθει την αλήθεια.
Έτσι έφτασε στην Αθήνα το πρώτο «κλιμάκιο» της οικογένειας Moreleón! Οι προοδευτικοί γονείς τούς είχαν συμβουλέψει: «κάντε ταξίδια, πηγαίνετε παντού!».
Το παρελθόν, το μέλλον
Η Martha πρώτη φορά ήρθε στην Ελλάδα στα δεκαεπτά, γιατί ήθελε να ζήσει από κοντά αυτό που ονειρευόταν χρόνια. Μετά γύρισε στο Μεξικό, συνέχισε να σπουδάζει κλασικό τραγούδι με τον περίφημο τενόρο Jose Pulido στο Ανώτατο Εθνικό Ωδείο της πόλης του Mexico και δραματική τέχνη στο Actors Studio Dimitrios Sarras - παράρτημα του Αctοrs Studio της Νέας Υόρκης, από έναν Έλληνα συνεργάτη του Ηλία Καζάν. Το 1987 πια, έφτασε ξανά στην Ελλάδα για να δει την αδελφή της τη Leonora που ζούσε από τότε μόνιμα εδώ. Και... «κόλλησε»!
Ένας από τους πρώτους δάσκαλούς της ήτανε ο Pepe Frank, γνωστός συνθέτης παιδικών τραγουδιών. Αυτός την κάλεσε στο συγκρότημα Citlalli, που σημαίνει «λουλούδι» στα νάουατλ, τη γλώσσα των Αζτέκων. H Martha συμμετείχε ακόμα στα παραδοσιακά συγκροτήματα Los Folkloristas, ένα σύνολο πολύ σημαντικό για τη Λατινική Αμερική, τους Papalote (Χαρταετός) και τους Raza de Cobre (Φυλή του Χαλκού) -το συγκρότημα των τριών αδελφών Moreleón-, με τους οποίους έχει ηχογραφήσει δύο μεγάλους δίσκους βινυλίου.
Η Martha Moreleón έχει περιοδεύσει και τραγουδήσει σε φεστιβάλ στο Μεξικό, στο Πουέρτο Ρίκο, στην Κούβα, στη Δανία και την Κύπρο, αντιπροσωπεύοντας το Μεξικό, αλλά ζει μόνιμα στην Ελλάδα, την οποία θεωρεί δεύτερή της πατρίδα. Εδώ, έχει συνεργαστεί με πολλούς σημαντικούς καλλιτέχνες, ανάμεσά τους η Μαρία Φαραντούρη και ο Γιώργος Νταλάρας.
Συμμετείχε στον δίσκο με τίτλο «Latin» και στην παρουσίαση και ηχογράφηση της «Misa Criolla» του Αργεντινού συνθέτη Ariel Ramirez, υπό την διεύθυνση του Σταύρου Ξαρχάκου. Ένα σπουδαίο έργο, το οποίο παρουσιάστηκε στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών και στο Βερολίνο, με τη μεγάλη Χορωδία της Όπερας της πολυπολιτισμικής γερμανικής μητρόπολης.
Η λατινική κοινότητα
Οι Apurimac του Αργεντίνου Daniel Armando, οι Los del Sur του Χιλιανού Alejandro Diaz, του Περουβιάνου Pedro Fabian και του Βολιβιάνου Oscar Pozo Ramos αλλά και οι Αργεντίνοι Herman Mayr, Roman και Demian Gomez είναι κάποιες από τις πιο σταθερές μουσικές της σχέσεις. Η Μάρτα, παράλληλα, διδάσκει φωνητική έκφραση στο μοντέρνο τμήμα του Ωδείου Φίλιππος Νάκας.
H Martha Moreleón ενδιαφέρεται για την προώθηση της παραδοσιακής μουσικής της χώρας της και της nueva canción της Λατινικής Αμερικής, αλλά και για τη διάδοση του ελληνικού τραγουδιού στην πατρίδα της.
Παράλληλα, ασχολείται με την jazz, το tango, το bolero, τη salsa, την bossa-nova, ερμηνεύοντας τραγούδια από το Μεξικό, την Αργεντινή, τη Χιλή, το Περού, την Κούβα και τη Βραζιλία.
«Είμαι ευγνώμων που μου έχουν δοθεί οι ευκαιρίες να συνεργαστώ με μεγάλες ορχήστρες και μεγάλα ονόματα της ελληνικής, της jazz και της latin σκηνής, με τα οποία εμφανίστηκα σε μέρη όπως το Ηρώδειο και τα Μέγαρα Μουσικής Αθηνών και Θεσσαλονίκης», μου λέει συγκινημένη.
Στις ζωντανές εμφανίσεις της Μάρτα και των μόνιμων «Λατίνων» συνεργατών της, ο παλμός της Λατινικής Αμερικής συναντά το μεσογειακό ταμπεραμέντο και οι δονήσεις της μεξικάνικης μουσικής μπλέκονται με το πνεύμα της μεγάλης φιέστας, για αξέχαστες βραδιές, που -πού θα πάει;- έρχονται κι αυτές!
