Πριν από πολύ καιρό μού ζήτησε ο Γιώργος Δαρδανός να προλογίσω στο Μέγαρο Μουσικής το νέο βιβλίο του για το μέλλον του βιβλίου και της ανάγνωσης σε μια εποχή που οι ψηφιακές εκδόσεις ανταγωνίζονται τον έντυπο λόγο. Σκέφτηκα να αρχίσω την ομιλία μου με την "Παναγία των Παρισίων" του Βίκτωρος Ουγκώ, ένα βιβλίο που το ξέρουν άπαντες αλλά λίγοι έχουν διαβάσει στην αναλυτική του μορφή, στο οποίο ο Ουγκώ αφιερώνει περίπου 50 σελίδες σε θέματα θεωρίας, φιλοσοφίας, κοινωνίας και μέλλοντος. Τραγική συγκυρία, σκέφτηκα.
Το ενδιαφέρον είναι ότι ο Ουγκώ σ' αυτό το έργο, στην πραγματικότητα, υμνεί την Παναγία των Παρισίων ως επίτευγμα της αρχιτεκτονικής, του πνεύματος αλλά και ως έκφραση ενός κοινοτικού πνεύματος το οποίο υπήρξε ώστε η τοπική κοινωνία συντεταγμένη να προβεί στην κατασκευή ενός τόσο τεράστιου έργου. Υμνεί την πρωτοτυπία, την ελευθερία.
Είναι μια περίοδος που η αρχιτεκτονική δεν έχει περάσει ακόμα στην εποχή των μιμήσεων, και όλα αυτά είναι αρετές της παλιάς καλής γοτθικής αρχιτεκτονικής. Η Παναγία των Παρισίων, χωρίς να είναι το μεγαλύτερο κτήριο του είδους του, είναι ωστόσο πολύ σημαντική για την κλασική γραμμή και ανήκει στα παλαιότερα. Είναι κατά κάποιο τρόπο ο Παρθενώνας της γαλλικής αρχιτεκτονικής παράδοσης. Καταστράφηκε η στέγη της. Η στέγη είναι από μόνη της είναι ένα μεγάλο αντικείμενο. Σκεφτείτε ότι έχει περίπου 15 μέτρα ύψος, έχει δηλαδή ύψος πενταώροφου κτηρίου. Ένα μέρος της στέγης είναι αυθεντικό, άλλο μέρος ήταν από παλιές διαδοχικές επισκευές. Επομένως αυτή η καταστροφή ήταν τεράστια. Θυμίζει άλλες καταστροφές που έχουν γίνει, όπως στον Άγιο Παύλο, εκτός των τειχών της Ρώμης, γύρω στο 1820, και η φωτιά προήλθε από ατύχημα, ή στο Τέμενος Βαγιαζήτ στο Διδυμότειχο. Έργα τέτοια καίγονται όταν υπάρχει εργατικό προσωπικό, συντηρητές, και επομένως υπάρχουν κοντά ηλεκτρικά εργαλεία, σβουράκια και ηλεκτροσυγκολλήσεις, που εκτοξεύουν σπινθήρες και αν υπάρχουν ροκανίδια κοντά, αυτά κινδυνεύουν, ή αν υπάρχουν πτητικά υλικά που χρησιμοποιούν οι συντηρητές ως διαλύτες ή επίσης κάποιοι που καπνίζουν έστω και κοντά σε ροκανίδια.
Μια πιο απίθανη περίπτωση είναι να είναι δολιοφθορά. Όταν υπάρχουν σκαλωσιές, σε μια εποχή που στο Παρίσι υπάρχουν διάφορες κοινωνικές ή θρησκευτικές συγκρούσεις, θα μπορούσε κανείς να εκμεταλλευτεί τη συνθήκη της προσπελασιμότητας του εργοταξίου μέσα από τις σκάλες. Πρέπει να περιμένουμε τα πορίσματα, που δεν θα είναι εύκολα, διότι μετά από μία πυρκαγιά είναι πολύ δύσκολο να βγουν πορίσματα. Στο Διδυμότειχο η πυρκαγιά προέκυψε χωρίς δόλο, από απερισκεψία. Οι περισσότερες πυρκαγιές έχουν εκδηλωθεί σε ιστορικά κτήρια στα οποία υπάρχουν σκαλωσιές και συνεργεία συντηρητών, μηχανικών και λοιπών επιστημόνων για τη συντήρηση, έχουμε συχνότητα πυρκαγιάς από απερισκεψία.
Όμως αυτό που μένει ως αποτέλεσμα είναι τελείως τραγικό. Ένα μνημείο - σύμβολο, όχι μόνο της Γαλλίας αλλά παγκόσμιο, που βρίσκεται στο κέντρο του Παρισιού, στο ιλ ντε λα Σιτέ, απ' όπου ξεκίνησε η ζωή αυτής της πολύ σημαντικής πόλης των Φώτων, είναι η καρδιά της καρδιάς της πόλης, όπως στην Αθήνα είναι κορώνα ο Παρθενώνας. Επομένως είναι μεγάλη η θλίψη και το πένθος γι' αυτό που έγινε.
