Το "ουδείς αναντικατάστατος" στην περίπτωση της απώλειας της Μάρης Θεοδοσοπούλου δεν βρίσκει υπόσταση. Με τον θάνατό της στις 9 Αυγούστου, στη διάρκεια των διακοπών της, δεν έκλεισε μόνο η προσωπική της λαμπρή διαδρομή στην κριτική, αλλά μένει ένα ευανάγνωστο κενό στη μεγάλη παράδοση της κριτικής της λογοτεχνίας, στην κριτική της τέχνης εν γένει, την οποία υπηρέτησαν εξίσου σπουδαίες μορφές όπως η Νόρα Αναγνωστάκη.
Το θλιβερό μαντάτο έφτασε μόλις την Κυριακή το πρωί με την κυκλοφορία της εφημερίδας "Εποχή", που στην πρώτη της σελίδα μας πληροφορούσε ότι η Μάρη δεν έδωσε το "παρών" στο ραντεβού του Σεπτεμβρίου για την επανακυκλοφορία της εφημερίδας μετά τις καλοκαιρινές διακοπές. "H Mάρη Θεοδοσοπούλου, η ψυχή της στήλης Ex-libris πάνω από δυόμισι δεκαετίες, δεν δήλωσε παρούσα. Αυτή τη φορά δεν ήταν από κάποια ασυνεννοησία ή ασυμφωνία. Φαίνεται πως τις εξάντλησε τις επτά ψυχές της αθόρυβα. Οι αναγνώστες της στήλης της στην 'Εποχή' ξέρουν πως ζούσε μέσα από τα γραπτά της και όχι από αυτά". Η είδηση έφτασε στην εφημερίδα την περασμένη Παρασκευή, από τον σύντροφο της Μάρης, Κωστή Λιόντη, μαζί με το τελευταίο της κείμενο. Ξαφνικός και αδόκητος θάνατος μιας σημαντικής γυναίκας, στην οποία η λογοτεχνική κοινότητα, η φιλολογική έρευνα, οι αναγνώστες της οφείλουμε πολλά.
Η Μάρη Θεοδοσοπούλου δεν μιλούσε ποτέ για την ίδια, δεν μιλούσε για τα κείμενά της, μιλούσε μέσα από τα κείμενά της. Τέτοιας κοπής άνθρωπος ήταν. Μια λόγια σε μια άλογη, άτσαλη και δίχως πνευματικότητα εποχή.
Μέσα από τα κείμενά της σκιαγράφησε ακόμα και τις πιο αφανείς πτυχές της σύγχρονης λογοτεχνίας μας, ασχολήθηκε με πεδία ανεξερεύνητα αλλά και με φωνές αφανείς. Με πάθος, σεβασμό και γνώση στοιχειοθετούσε κάθε της λέξη, κάθε της σκέψη. Κι ας μην γινόταν αρεστή σε πολλούς, δεν παρεξέκλινε του ηθικού κανόνα, της δεοντολογίας και του αξιακού της κώδικα, στοιχείων ζητούμενων στην εποχή μας.
Μόνη και όρθια έφυγε από τη ζωή. Μοναχική ήταν πάντα, όμως ευγενής και αγωνιζόμενη για όσα με σεβασμό, γνώση και πάθος ασχολήθηκε. Αντισυμβατική, αποφασισμένη και αφιερωμένη αποκλειστικά στη λογοτεχνία. Δεν είναι τυχαίο ότι για χάρη της λογοτεχνικής κριτικής εγκατέλειψε μια εξίσου λαμπρή σταδιοδρομία που ανοιγόταν μπροστά της ως φυσικού. Δεν δέχτηκε προτάσεις οι οποίες θα την αποσπούσαν ή θα τη δέσμευαν απέναντι στη δυνατότητα και τη διάθεσή της να γράφει μόνο κριτική λογοτεχνίας, γνωρίζοντας το τίμημα της απόφασής της.
Διατήρησε ωστόσο την ελευθερία της να γράφει την άποψή της. Από νωρίς αντιλήφθηκε τη σπουδαιότητα του διαδικτύου και δημιούργησε ένα αξιοπρόσεκτο blog δίνοντάς του το όνομα της στήλης της στην "Εποχή". Στο "Ex-libris" η τελευταία ανάρτηση στις 2 Ιουνίου αφορά στο βιβλίο του Ηλία Χ. Παπαδημητρακόπουλου "Υποκείμενα".
"Ο κριτικός πρέπει, κατ' αρχάς, να διαβάζει το βιβλίο, που σημαίνει όχι να το διατρέχει, αλλά να το μελετά. Πρέπει, επίσης, να έχει γενικότερη εποπτεία του πεδίου αναφοράς του βιβλίου, που σημαίνει να διαθέτει τις απαιτούμενες ιστορικές, τεχνικές ή άλλες γνώσεις, ώστε να μπορεί να εκφέρει γνώμη για τις μυθοπλαστικές επινοήσεις" σημείωνε μεταξύ άλλων η Μάρη Θεοδοσοπούλου για τον «Δεκάλογο του κριτικού» στην έρευνα της Χρύσας Σπυροπούλου ("Ελευθεροτυπία", «Βιβλιοθήκη» 28.5.2001), καταθέτοντας τη σκέψη της για τον ρόλο του κρίνοντος.
Κατέληγε μάλιστα παροτρύνοντας "ο κριτικός να μην λησμονεί ότι και οι κρίνοντες κρίνονται, αφού, έτσι κι αλλιώς, είναι αναγκασμένος να παραβαίνει την ευαγγελική ρήση: 'Μη κρίνετε, ίνα μη κριθήτε'".
Συνδεδεμένη με την εφημερίδα από τα πρώτα της κείμενα μέχρι το τέλος, συνεργάστηκε επίσης με το περιοδικό "Αντί", αλλά και τις εφημερίδες "Το Βήμα" και "Ελευθεροτυπία". Εξέδωσε τα βιβλία "Εποχικά" (1999) και "Μετ' έρωτος και στοργής" (2001).
«Η Μάρη ήταν η μόνη από τους κριτικούς των τελευταίων χρόνων που είχε τόσο εκτεταμένη γνώση γύρω από τη σύγχρονη ελληνική λογοτεχνία και του 19ου αιώνα και του 20ού. Με την απουσία της επανερχόμαστε την καθιερωμένη από χρόνια συμβατική κριτική, η οποία δεν στοχεύει στο βιβλίο αυτό καθ' αυτό αλλά στις προσδοκίες προσώπων. Η Μάρη ήταν από τους τελευταίους καθαρόαιμους κριτικούς λογοτεχνίας που διαθέταμε» μας λέει ο κριτικός της λογοτεχνίας Δημήτρης Δασκαλόπουλος.
Ο κριτικός λογοτεχνίας Αλέξης Ζήρας μας εξηγεί: "Αν ένα από τα θεμελιώδη χαρακτηριστικά της λογοτεχνικής κριτικής είναι η συχνότητα και συνέπεια στις δημόσιες εμφανίσεις της, έτσι ώστε να δημιουργήσει τον δικό της διάλογο και το δικό της κοινό και περιβάλλον, τότε η Μ. Θεοδοσοπούλου πρέπει να είναι η πρώτη λογοτεχνική κριτικός που εμφανίστηκε στα χρόνια της μεταπολίτευσης και που κάλυψε σχεδόν αδιάλειπτα ένα μεγάλο μέρος των σαράντα ετών που ακολούθησαν.
Η πρώτη γυναίκα κριτικός. Από την αρχή ξεχώρισε, διαθέτοντας στον λόγο της αυτό που μόνο η οργανική σχέση με το γράψιμο, το πάθος, η συναισθηματική συνάφεια μπορεί να δημιουργήσει: το ευδιάκριτο ύφος, η ιδιότυπη και ανεπανάληπτη συντακτική της ταυτότητα, η ποιητική της εν τέλει γλώσσα. Κι από κοντά είχε κι άλλα χαρίσματα, τα οποία συν τω χρόνω συνέβαλαν στο να αποτελεί κάθε ολοσέλιδο κείμενό της, όταν αποτραβήχτηκε πια στην Εποχή, και ένιωσε ελεύθερη από δεσμεύσεις και πειθαναγκασμούς, ένα αυτοτελές αφήγημα εις εαυτόν.
Αν θέλετε, ένα οδοιπορικό της περιπλάνησής της στο βιβλίο αλλά και στα παρακείμενα λημέρια και στα ξέφωτα όπου την έβγαζαν τα αυθόρμητα λοξοδρομίσματά της, τα οποία επιχειρούσε κάθε φορά με μεγάλη χαρά και απόλαυση. Παλαιότερα που μιλούσαμε αρκετά, μου έλεγε ότι ο μεγαλύτερος εφιάλτης της ήταν ο περιορισμός των κριτικών της κειμένων στις εφημερίδες: εκεί που πήγαινε να ζεσταθεί και να στρώσει η λαλιά της, ένιωθε τη σκιά της δαμόκλειας σπάθης των οκτακοσίων λέξεων του αρχισυντάκτη και απελπιζόταν. Είχε παρρησία πάντως. Όσο εύθραυστη φαινόταν τόσο ήταν αμετάπειστη και ανυποχώρητη σε θέματα του δικού της κανόνα ηθικής τάξεως. Ήξερε καλά ότι ο σκοτεινός ορίζοντας πλησιάζει με ταχύτητα. Θα μου λείψει".
Ο υπουργός Πολιτισμού Αριστείδης Μπαλτάς στη συλλυπητήρια δήλωσή του σημειώνει: "Ο θάνατος της κριτικού λογοτεχνίας Μάρης Θεοδοσοπούλου συνιστά δυσαναπλήρωτη απώλεια για τα πνευματικά πράγματα της χώρας. Η με γνώση, σπουδή και συστηματικότητα ενασχόλησή της με τη λογοτεχνία, επί σειρά ετών, συνέβαλε στην ανάδειξη ανεξερεύνητων πεδίων και πτυχών της, διατηρώντας πάντα μια τεκμηριωμένη και νηφάλια κριτική προσέγγιση που δεν στερείτο αιχμής".
"Η Μάρη Θεοδοσοπούλου, μια λόγια που επέλεξε να μιλά, με γνώση και πάθος, μονάχα μέσα από τα κείμενά της, θα μας λείψει πολύ, και σ’ αυτά τα κείμενα θα ανατρέχουμε όποτε αναζητάμε την ξεχωριστή φωνή της" υπογραμμίζει το Τμήμα Πολιτισμού του ΣΥΡΙΖΑ.
