Του Κυριάκου Π. Λουκάκου
Είχαμε επισημάνει από ετών την παραλληλία ανάμεσα στον τενόρο Jon Vickers και τη Μαρία Κάλλας στο πλαίσιο ειδικού αφιερώματος στον Καναδό καλλιτέχνη από τη συχνότητα του Γ’ Προγράμματος της Ελληνικής Ραδιοφωνίας. Αν και η Ελληνοαμερικανίδα assoluta στάθηκε πλάι σε παρτεναίρ, όπως ο Μάριο Ντελ Μόνακο, ο Φράνκο Κορέλλι ή ο Τζουζέππε Ντι Στέφανο, η μόνη περίσταση, κατά την οποία αντιμετώπισε επί σκηνής το μουσικοδραματικό alter ego της, ήταν οι παραστάσεις της «Μήδειας» του Λουίτζι Κερουμπίνι, που η ίδια αποκατέστησε στο ρεπερτόριο. Στο μέρος του Ιάσονος ένας πραγματικός πολέμαρχος, πιστευτός εραστής αλλά και δυνάστης, σκληρός και τρωτός στο ίδιο επίπεδο παραφοράς με Εκείνη, με δυο λέξεις τραγικός με όσην ακριβώς είναι η χωρητικότητα του όρου στο αρχετυπικό πλαίσιο του αρχαίου δράματος και της πιο λαμπρής ιστορικής του επέκτασης, του μελοδράματος.
Με επιβλητική και χονδροειδή φυσιογνωμία Ρωμαϊκής κοπής, καθώς και ταιριαστή ροπή στη βίαιη εκτόνωση μιας διηνεκούς εσωτερικής αγωνίας, ο ανθύπατος Πολλιόνε του Βίκερς παρέμεινε ανυπέρβλητο οπτικοακουστικό προνόμιο για τη «Νόρμα» της νεαρής Μοντσερράτ Καμπαγιέ στην ταιριαστή ρωμαϊκή Αρένα της γαλλικής Οράγγης. Όταν ο κύκλος της ζωής αυτού του μεγάλου ερμηνευτή ολοκληρώθηκε άδοξα μέσα στη δίνη της άνοιας, στις 10 Ιουλίου του 2015, ο συγγραφέας και κριτικός Rupert Christiansen δεν δίστασε να συνοψίσει με τα ακόλουθα λόγια τον Βίκερς στη νεκρολογία του αεί έγκυρου περιοδικού Opera: «Όπως κανένας άλλος τραγουδιστής της μεταπολεμικής περιόδου -η Κάλλας ήταν ίσως η μόνη ανταγωνίστριά του- είχε τη δυνατότητα να αδράχνει μια φράση και να την κάνει να καίει με ένταση στο καμίνι της ψυχής του».
Όπως και η Κάλλας, έτσι και ο Βίκερς έζησε παιδικά και νεανικά χρόνια που σημαδεύτηκαν σκληρά από την οικονομική κρίση του 1928: με αδιάκοπη εργασία τού ιδίου κοντά στον μικρομέτοχο δάσκαλο πατέρα του και με όριο της φιλοδοξίας τους την απλή επιβίωση, με έλλειψη στοιχειωδών πόρων για σπουδές στην Ιατρική που επιθυμούσε, αλλά και με το κραυγαλέο δώρο μιας ανοικονόμητα ισχυρής φωνής στις λειτουργίες της εκκλησίας Βαπτιστών, όπου διέπρεπε ως άκαμπτος ιεροκήρυκας ο πατέρας. Έτσι σφυρηλατήθηκε ο προσγειωμένος επαγγελματίας που ουδέποτε περιφρόνησε την οικονομική πτυχή της καλλιτεχνικής του σταδιοδρομίας, που διεκδίκησε υψηλές αμοιβές ήδη από το πρώτο συμβόλαιό του με τη Βασιλική Όπερα Κόβεντ-Γκάρντεν του Λονδίνου και που αγωνίσθηκε με πείσμα, επί 1/4 του αιώνα, για πνευματικά δικαιώματα αναμεταδόσεων του BBC, ενώ επιδόθηκε σοβαρά και στην αγορά ακινήτων. Όταν μάλιστα αυτός ο δις σύζυγος και πατέρας 5 παιδιών εγκατέλειψε την πατρίδα του για φορολογικούς λόγους υπέρ των Βερμούδων, πώλησε στον Σίλβιο Μπερλουσκόνι το κύριο καναδικό ακίνητό του για 4.000.000 δολάρια!
Πάνω από όλα όμως ο Βίκερς υπήρξε ένας φανατικός, δυσάρεστος ασφαλώς στις επιθετικά ομοφοβικές του διακηρύξεις, αλλά και ακραία συνεπής στις καλλιτεχνικές του πεποιθήσεις, τις οποίες εξάλλου θεωρούσε επαρκή λόγο ώστε, φερειπείν, να διαρρήξει τις προσωπικές του σχέσεις με ένα μαέστρο, όπως ο Γκέοργκ Σόλτι, τα αυστηρά τέμπι του οποίου περιόριζαν υπερβολικά το ομοίως υπερβολικά ελεύθερο ρουμπάτο της δικής του εκφοράς. Μιας εκφοράς με πολλά προβλήματα, όπως και στην περίπτωση της Κάλλας, αλλά και με εκείνη την κοινή τους αρετή, των μεγάλων, που μετατρέπει κάθε ελάττωμα σε απαράλλαχτη πινελιά προσωπικού ύφους. Τι κι αν ο ίδιος ο Μπρίττεν τον αντιπαθούσε και περιφρονούσε την άποψή του για τον «Πήτερ Γκράιμς» του; Η προσωπογραφία του αγροίκου ψαρά που συνθλίβεται από τον ασφυκτικό κοινωνικό αποκλεισμό παραμένει η πιο συγκλονιστική πλάι σ’ εκείνην του πρώτου διδάξαντος Πήτερ Πήαρς. Όπως μοναδικοί αναδεικνύονται ο παραληρηματικός του Τριστάνος, ο νεανικός, τρυφερός του Ζήγκμουντ, ο λαβωμένος από την πληγή τού Αμφόρτας Πάρσιφαλ, ο κατάκοπος πολιτικός κρατούμενος Φλορεστάν, οι ολέθρια βίαιοι Δον Χοσέ και Κάνιο, άπαντες συναυτουργοί συντριπτικών πεπρωμένων. Προορισμένος για τη στόφα των ηρώων, ο Βίκερς τούς ακολουθεί και τούς ψυχαναλύει φωνητικά στην πορεία από τον θρίαμβο στην πτώση: Οθέλλος, Σαμψών, Αινείας, Ρανταμές!. Ακόμη και ο αμλετικά αναποτελεσματικός Δον Κάρλο, που τον είχε καθιερώσει μεμιάς στα 1958 υπό την καθοδήγηση ενός Βισκόντι, παραμένει αξεπέραστος για την ηχοχρωματική λαχτάρα μιας ουτοπίας, που ίσως δεν έπαψε να τον καταδιώκει και στη ζωή. Μια ζωή σαν το μέχρις απελπισίας αιρετικό «Χειμωνιάτικο ταξείδι» του Σούμπερτ που ο Βίκερς μάς κληροδότησε ως βασανιστική άκανθα ενσυναίσθησης όσων ίσως επέλεξε μέχρι τέλους να αγνοεί...
