Για τα πνευματικά και συγγενικά δικαιώματα των Ελλήνων δημιουργών και ερμηνευτών η ενσωμάτωση της τελευταίας Οδηγίας αποτελεί εθνική υποχρέωση που θα έπρεπε να είχε υλοποιηθεί έως τον Απρίλιο 2016. Η ενσωμάτωση μπορούσε να πραγματοποιηθεί με δύο τρόπους: Είτε αυτούσια, χωρίς να θιγούν οι διατάξεις του Ν. 2121/93, είτε να τροποποιηθεί ο ως άνω νόμος, ώστε να είναι συμβατός με αυτήν.
Με βάση το κείμενο του νομοσχεδίου, προκύπτει ότι το αρμόδιο υπουργείο επέλεξε μία τρίτη εκδοχή, τη σύνταξη ενός νόμου, που ενσωματώνει την Οδηγία και ταυτόχρονα τροποποιεί πολλές διατάξεις του Ν. 2121/93, χωρίς ωστόσο να καταργεί τις υπόλοιπες. Δηλαδή, μια μέθοδο τεχνικώς ανορθόδοξη. Παρά, δε, το γεγονός ότι οι συντάκτες της αρχικής μορφής του νόμου έκαναν πολύ φιλότιμη προσπάθεια να είναι τεχνικώς άρτιος, η πίεση διαφόρων φορέων, η εξ αυτής προσθαφαίρεση διατάξεων, αλλά κυρίως η ενασχόληση με το ζήτημα ατόμων που έχουν ελάχιστη γνώση του πολύ ειδικού θέματος και ελαχιστότατη δικαστική εμπειρία (καθώς η επιτυχία ενός νόμου, που περιλαμβάνει διατάξεις για επίλυση διαφορών, εκεί δοκιμάζεται και κρίνεται) αποδεικνύουν ότι η επιλογή αυτή δεν ήταν ορθή.
Ο Ν. 2121/93 είναι ένας καλοδουλεμένος νόμος, ένα επιτυχημένο νομοθέτημα, πρωτοποριακό για την εποχή που ψηφίστηκε. Η ανάγκη ορισμένων τεχνικών βελτιώσεων, ώστε να ανταποκρίνεται στα νέα τεχνολογικά δεδομένα και η επαναφορά ορισμένων διατάξεων που υπήρχαν στο αρχικό κείμενο και καταργήθηκαν κατ’ εντολή ορισμένων κύκλων, θα αρκούσαν. Δεν είναι τυχαίο, ότι κατ’ επανάληψη οι χρήστες προσπάθησαν να τροποποιήσουν τον νόμο. Η πρόθεσή τους αυτή, απορρέει από την επιθυμία τους να μην καταβάλλουν δικαιώματα. Προβάλλεται, δε, υπό τον μανδύα της επίλυσης ορισμένων σημαντικών και όντως υπαρκτών προβλημάτων που έχουν με ορισμένους ΟΣΔ, για τα οποία ωστόσο, ο Ν. 2121/93 παρέχει λύσεις, την ενεργοποίηση των οποίων ουδέποτε ζήτησε κανείς!
Το περίεργο είναι ότι στο αίτημα των χρηστών για κεντρική επίλυση των όποιων διαφορών μεταξύ χρηστών και ΟΣΔ, εσχάτως συνηγορούν και ορισμένοι δικαιούχοι.
Ενεργούν αφελώς; Από άγνοια; Μήπως από συμφέρον για το πλασάρισμά τους σε μια «αγορά» που αλλάζει μορφή; Στο μέλλον θα φανεί.
Ορισμένοι, δε, εξ αυτών, δεν χρειάστηκε ποτέ να προσφύγουν στη Δικαιοσύνη για τη διεκδίκηση των δικαιωμάτων τους και όταν μέσω των δικών διαμορφώθηκαν καταστάσεις (ΟΣΔ «Διόνυσος» πάνω από 1.650 δίκες στα τέσσερα τελευταία χρόνια) εμφανίσθηκαν ως γνώστες και κριτές. Στην πραγματικότητα είναι μαθητευόμενοι μάγοι. Με ισχυρισμούς, όμοιους με αυτούς των χρηστών, ότι η κεντρική επίλυση ισχύει σε ορισμένες χώρες της Ευρώπης. Ισχυρισμός αστείος, διότι παραλείπεται να αναφερθεί ότι σε αυτές τις χώρες όταν υπάρχει δικαστική απόφαση, η συμμόρφωση όλων είναι άμεση και δεδομένη.
Η πικρή αλήθεια είναι ότι η προτεινόμενη εναλλακτική μορφή επίλυσης, στην ουσία οδηγεί στην κατάργηση του ίδιου του δικαιώματος, το οποίο «στα χαρτιά» θα αναγνωρίζεται, αλλά ποτέ δεν θα εισπράττεται. Δεν χρειάζονται ειδικές νομικές γνώσεις ή ιδιαίτερη οξυδέρκεια, για να αντιληφθεί κανείς ότι το θέμα της δημόσιας εκτέλεσης που αφορά χιλιάδες και διαφορετικές μεταξύ τους επιχειρήσεις, σε κάθε μέρος της χώρας, δεν μπορεί να επιλυθεί από ένα και μόνο δικαστήριο. Είναι τόσα πολλά τα δεδομένα και οι διαφοροποιήσεις μεταξύ της ιδίας κατηγορίας χρηστών, που καθιστά το ανωτέρω αυταπόδεικτο. Είναι, δε, προσβλητικό για τη νοημοσύνη κάθε καλλιτέχνη το να ορίζεται στον νόμο, ότι θα υπάρχει μια σύνθετη, χρονοβόρα, δαπανηρή διαδικασία, από την οποία στο τέλος θα προκύπτει μια δικαστική απόφαση, που θα ορίζει μεν το ποια είναι η αμοιβή που ο ίδιος δικαιούται να αξιώσει, αλλά θα εναπόκειται σε κάθε χρήστη το εάν θα την καταβάλει. Θα δεσμεύει τον καλλιτέχνη για το τι δικαιούται, αλλά δεν θα δεσμεύει τον χρήστη για το τι υποχρεούται. Και τότε τι θα γίνεται;
Ο νόμος προβλέπει ότι οι δικαιούχοι θα αποταθούν εκ νέου στα δικαστήρια, ατομικώς κατά κάθε χρήστη. Και ως μέτρο σύγκρισης θα υπάρχει η χαμηλή αμοιβή που ορίστηκε με το δεδομένο του τεράστιου αριθμού χρηστών! Πάγιο αίτημα των φορέων των χρηστών, οι οποίοι αποκρύπτουν βέβαια, ότι δεν μπορούν να δεσμεύσουν τα μέλη τους και να τα υποχρεώσουν να συμμορφωθούν! Γιατί γνωρίζουν ότι η κεντρική επίλυση της διαφοράς θα προκαλεί συμπίεση των αμοιβών. Επιπροσθέτως, αδυναμία είσπραξης του ορισθέντος ποσού. Σε πολλές, δε, περιπτώσεις αδυναμία ακόμη και δικαστικής διεκδίκησης αυτού, αφού το αιτούμενο ποσό θα είναι μικρότερο των δικαστικών εξόδων.
Ενώ, λοιπόν, αυτές οι προτάσεις έπεφταν για χρόνια στο κενό, έρχεται ξαφνικά μια αριστερή κυβέρνηση να τις υλοποιήσει. Όχι γιατί αποτελεί απαίτηση της Οδηγίας, όχι γιατί το απαιτεί κάποιο Μνημόνιο, αλλά πιθανά για να θεραπεύσει καταχρηστικές συμπεριφορές ορισμένων ΟΣΔ, θέτοντας όμως σε απόλυτο κίνδυνο την είσπραξη των δικαιωμάτων.
Είναι άγνοια; Αδιαφορία; Κεντρική κυβερνητική θέση ή επιθυμία ορισμένων; Άγνωστο. Η κυβέρνηση πάντως δεν μπορεί να ισχυρισθεί ότι οφείλεται σε ελλιπή ενημέρωση. Όλα τα ανωτέρω, έχουν τεθεί υπ’ όψιν των αρμοδίων οργάνων. Έχουν εξηγηθεί, έχουν αναλυθεί, έχουν δοθεί πολύ συγκεκριμένα παραδείγματα για τα προβλήματα που θα επιφέρουν οι συγκεκριμένες διατάξεις.
Το ίδιο και για τις δύο άλλες επίμαχες διατάξεις που αφορούν το Διαδίκτυο / πειρατεία και την εύλογη αμοιβή στους υπολογιστές. Αναφορικά με το ζήτημα της πειρατείας, θα πρέπει να τονιστεί ότι είναι άλλο πράγμα η ελευθερία έκφρασης, η ελευθερία διακίνησης ιδεών και άλλο πράγμα η κλοπή του έργου, του μόχθου κάποιων και η παράνομη εμπορία του προς όφελος επιτηδείων σε βάρος ακόμη και του Δημοσίου.
Κάθε μορφή αγώνα, ακόμη και η πιο ακραία κρίνεται εν πολλοίς από τους στόχους της. Εδώ δεν μιλάμε για επανάσταση, για διάδοση ιδεών, για ελεύθερη διακίνηση σκέψης, αλλά για παραεμπόριο, άφθονο μαύρο χρήμα, με ελάχιστο κόπο, από λίγους εις βάρος πολλών. Όσον δε αφορά το θέμα του 2% επί της αξίας εισαγωγής των υπολογιστών, αρκεί να αναφερθεί ότι ως διάταξη υπήρχε, και φυσικά ισχύει σε πολλά ευρωπαϊκά κράτη. Καταργήθηκε εν μια νυκτί από το ΠΑΣΟΚ και τον κ. Χριστοδουλάκη, κατ’ απαίτηση συγκεκριμένων κύκλων. Αυτά δεν πρέπει να ξεχνιούνται, αλλά να αποτελούν οδηγό στις ενέργειες της κυβέρνησης προς αποκατάσταση διαφόρων -πολλών και ποικίλων- αδικιών που έχουν τελεστεί σε αυτήν τη χώρα.
Βρισκόμαστε ενώπιον μιας πολύ μεγάλης ευκαιρίας να δημιουργηθούν κατάλληλες συνθήκες για τη βελτιστοποίηση της καλλιτεχνικής παραγωγής. Για την διαμόρφωση ενός διαφανούς, δίκαιου (για χρήστες και δικαιούχους) πλαισίου, που θα μπορεί να συμβάλει σημαντικά όχι μόνο στα δημόσια έσοδα, αλλά γενικότερα στην οικονομία της χώρας. Θα ήταν κρίμα να χαθεί, είτε από πρόθεση είτε από ασχετοσύνη.
* Ο Ρήγας Αξελός είναι γενικός γραμματέας του “Διόνυσος” (Οργανισμός Διαχείρισης Δικαιωμάτων Ερμηνευτών Οπτικοακουστικών Έργων), μέλος της AEPO ARTIS (Ευρωπαϊκός Οργανισμός Προστασίας των Ερμηνευτών)
