Φωτεινό και αέρινο, όπως οι μέρες του προηγούμενου σαββατοκύριακου στην "ανεμόεσσα" Άνδρο, αναδείχθηκε το έργο του ανανεωτή της νεότερης γλυπτικής μας, του Γιώργου Ζογγολόπουλου, μέσα από την αναδρομική έκθεση που εγκαινιάστηκε το βράδυ του Σαββάτου στο Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης του Ιδρύματος Γουλανδρή.
Μέσα από την περιεκτική αφήγηση της καλλιτεχνικής του πορείας, που υλοποιήθηκε χάρη στη συμβολή του Ιδρύματος που φέρει το όνομά του, ο καλοσυνάτος γέροντας που έχουμε συνηθίσει να αναγνωρίζουμε φωτογραφημένο μπροστά στις ομπρέλες, το σήμα κατατεθέν της ύστερης δημιουργικής του περιόδου, εμφανίζεται σαν μια ανήσυχη και αντισυμβατική φύση. Όπως σημείωσε ο διευθυντής του μουσείου Κυριάκος Κουτσομάλλης, ο Ζογγολόπουλος "δεν έμπαινε σε νόρμες", αλλά ακολουθούσε ό,τι μπορούσε να ικανοποιήσει την "ακόρεστη περιέργειά του".
Αυτή την ατίθαση φύση του ακολούθησε από μικρό παιδί, όταν το έσκασε από το σπίτι του προκειμένου να μείνει μόνος και να δοκιμάσει τις δυνάμεις του στην Αίγινα ή όταν αποβλήθηκε δύο φορές από τη Σχολή Καλών Τεχνών γιατί άσκησε κριτική στον ακαδημαϊσμό που κυριαρχούσε.
Περιδιαβαίνοντας την έκθεση στην Άνδρο, ο επισκέπτης κατανοεί ότι ο Ζογγολόπουλος, παρά τη διεθνή, σήμερα, αναγνώριση, πλήρωσε το αντισυμβατικό του πνεύμα. Το αποδεικνύουν τα έργα που παρουσιάζονται σε μικρογραφίες αλλά, μολονότι πρώτευσαν σε διαγωνισμούς, δεν υλοποιήθηκαν ποτέ στο δημόσιο χώρο: το Μνημείο Εθνικής Αντίστασης για τον Γοργοπόταμο (1983), μια μνημειακής κλίμακας διάφανη σφαίρα από πλέγμα σωλήνων, με σήμαντρα στο κέντρο της, ή το Μνημείο για τη Μάχη της Κρήτης (1991), όπου οι συνθέσεις με τις ομπρέλες στην ακμή του υπάρχουν για να θυμίζουν τους Γερμανούς αλεξιπτωτιστές... Κανένα από αυτά τα έργα δεν κόσμησε τον δημόσιο χώρο σε μια εποχή που απαιτούσε αγωνιστικές μελοδραματικές αναπαραστάσεις.
Η περιπέτεια της αφαίρεσης, στην οποία ρίχτηκε με όλο και μεγαλύτερη ορμή ο Ζογγολόπουλος, δεν παραμέριζε τις κοινωνικές και πολιτικές ανησυχίες από το έργο του. Ιδιαίτερα η εμπειρία της Κατοχής, όπου, όπως μας είπε ο διευθυντής του Ιδρύματος Ζογγολόπουλου Άγγελος Μωρέτης, ο γλύπτης πούλησε και τις βέρες του γάμου του για να επιβιώσει, επανέρχεται σαν υπόμνηση ακόμη και στα πιο παιγνιώδη έργα του. Τα Καμένα βιβλία, που τοποθετεί πίσω από μεγεθυντικούς φακούς, είναι τίτλοι που οι ναζί πέταξαν στη φωτιά. Το παιγνιώδες Μπαλέτο της Δικαιοσύνης καταλήγει σε ένα βαρέλι που πάνω του έχει γραμμένο το φοβερό όνομα: Zyclon B... Ακόμη και το φως, λοιπόν, κρύβει σκοτεινές κηλίδες.
