Ήταν μια ενδιαφέρουσα, απ' όλες τις απόψεις, συνεδρίαση του ΚΑΣ την Τρίτη. Πάνω από έξι ώρες τα μέλη του εξέταζαν μια υπόθεση που έχει απασχολήσει την κοινή γνώμη, τους Θεσσαλονικείς πρωτίστως, πολίτες και φορείς της πόλης, την αρχαιολογική αλλά και την ευρύτερη επιστημονική κοινότητα.
Η περίφημη βυζαντινή "Μέση Οδός", το εξαιρετικό αρχιτεκτονικό και πολεοδομικό σύνολο που έφερε στο φως η αρχαιολογική σκαπάνη το 2012, κατά τις διεργασίες διάνοιξης του σταθμού Βενιζέλου στο μετρό Θεσσαλονίκης, μετά την κατά πλειοψηφία γνωμοδότηση των μελών του ΚΑΣ υπέρ της πρότασης του Δήμου Θεσσαλονίκης για την κατά χώραν διατήρηση και ανάδειξή του, τελικά βρήκε την οδό της σωτηρίας της.
Το μνημειακό σύνολο, μοναδικό παγκόσμια μνημείο της παγκοσμίως πολιτιστικής κληρονομιάς όπως επισήμαναν τα περισσότερα μέλη του ΚΑΣ, θα διατηρηθεί στον φυσικό του χώρο, με προοπτική να αναδειχτεί και να ενταχθεί στην καθημερινότητα της πόλης, όπως άλλωστε προβλέπει η πρόταση του Δήμου Θεσσαλονίκης που στάθηκε αφορμή για την ιστορικής σημασίας προχθεσινή απόφαση.
Ο Γιάννης Μπουτάρης, μεταφέροντας ουσιαστικά τη βούληση της πόλης του στο ΚΑΣ, έκανε σαφές σε κάθε τόνο προχθές ότι η πρόταση του Δήμου για την παραμονή και ανάδειξη των αρχαιοτήτων στο σταθμού Βενιζέλου, πρέπει "να αποσυνδεθεί από το μετρό Θεσσαλονίκης". Η πρόταση του Δήμου "δεν εμποδίζει την κατασκευή του σταθμού στο μέλλον" είπε, εξηγώντας ότι αυτό προβλέπει η μελέτη υπό την καθηγήτρια Αρχιτεκτονικής του ΑΠΘ Αλέκα Αλεξοπούλου, η όποια διατηρεί τις ηλεκτρομηχανολογικές εγκαταστάσεις και τις εξόδους διαφυγής, έτσι που αν χρειαστεί μελλοντικά μπορεί να λειτουργήσει ο σταθμός.
"Δεν έχουμε καμιά αντίρρηση να γίνει ο σταθμός Βενιζέλου παρ' ότι απέχει από τον σταθμό Αγ. Σοφίας 300 μέτρα και από το Βαρδάρη 700 μ." τόνισε προσθέτοντας ότι εκτός από τον πρώην αν. υπουργό Πολιτισμού Ν. Ξυδάκη είχε συμφωνήσει και ο πρώην αν. υπουργός Υποδομών Χρ. Σπίρτζης "γιατί η πρότασή μας απελευθερώνει τις αρχαιότητες από το μετρό και τις καθυστερήσεις".
Και ο ίδιος συμφώνησε ότι η πρόταση του Δήμου χρήζει τεχνικών βελτιώσεων, όπως άλλωστε γνωμοδότησε το ΚΑΣ απορρίπτοντας την πρόταση του Δήμου σε ότι αφορά την ανάδειξη του μνημειακού συνόλου καλώντας τον να συντάξει νέα αρχιτεκτονική μελέτη με τη συνεργασία του υπουργείου Πολιτισμού και της Αττικό Μετρό. Δεσμεύτηκε μάλιστα ο κ. Μπουτάρης ότι θα βρει χρηματοδότηση ο Δήμος προκειμένου να υλοποιηθεί η μελέτη.
Η πρόταση του Δήμου που τελικά απορρίφθηκε προέβλεπε τη διασύνδεση της πλατείας Αλκαζάρ με το Μπεζεστένι και την πλατεία Καπνεργατών με σταδιακή ταπείνωση και από τις δύο πλευρές, μέσω ενός πλατιού δρόμου που θα περνάει πάνω από το μνημειακό σύνολο, 6 μέτρα κάτω από την Εγνατία. Παράλληλα την ύπαρξη περιμετρικού διαδρόμου σε όλο το decumanus maximus στο οποίο θα μπορούν να περπατούν οι πολίτες καθώς και μικρά ανοίγματα περιμετρικά της Εγνατίας απ' όπου επίσης οι πολίτες θα μπορούν να βλέπουν το μνημειακό σύνολο.
"Το δίλημμα ή αρχαία ή μετρό δεν είναι αληθές, ουδέποτε είχαμε πει ή το ένα ή το άλλο" τόνισε η Αναστασία Τούρτα, διευθύντρια του Ευρωπαϊκού Κέντρου Βυζαντινών και Μεταβυζαντινών Μνημείων, επίτιμη διευθύντρια του Μουσείου Βυζαντινού Πολιτισμού, εξηγώντας ότι "αποστολή του ΚΑΣ είναι να εισηγείται για τη σημαντικότητα ενός αρχαίου. Εδώ καλούμαστε να σώσουμε την ίδια την πολεοδομία της πόλης".
Στη διαχρονία της πόλης αναφέρθηκε και η διευθύντρια της Εφορείας Αρχαιοτήτων Ημαθίας, Πέλλας και του νέου Μουσείου των Αιγών Αγγελική Κοτταρίδη τονίζοντας ότι το μνημειακό σύνολο "ενώνει τη Θεσσαλονίκη του Γαλέριου με τη Θεσσαλονίκη του Βενιζέλου". Επισήμανε μάλιστα ότι "θα ήταν καλό μια τέτοια πρόταση να τη φέρει στο ΚΑΣ η Αρχαιολογική Υπηρεσία. Καλό όμως είναι που τη φέρνει ο Δήμος" υπενθυμίζοντας ότι δεν μπορούμε "ούτε να καταστρέψουμε την αυθεντικότητα του μνημείου ούτε να το μεταφέρουμε σε κανένα στρατόπεδο Μελά" όπως προέβλεπαν οι δύο υπουργικές αποφάσεις Κ. Τζαβάρα και Π. Παναγιωτόπουλου, τις οποίες ακύρωσε η χθεσινή γνωμοδότηση.
Στο ίδιο κλίμα και η διευθύντρια του Αρχαιολογικού Μουσείου Θεσσαλονίκης Πολυξένη Βελένη, η οποία από την πρώτη στιγμή είχε ταχθεί υπέρ της διατήρησης του μνημείου στον φυσικό του χώρο. "Θα ήταν μεγάλη ντροπή μας να πάρουμε οποιαδήποτε αντίθετη απόφαση" είπε, ενώ αμφισβήτησε τις προθέσεις για επανατοποθέτηση των αρχαιοτήτων μετά την αποκοπή και μεταφορά τους. Παράλληλα όμως ανέφερε τις πληροφορίες της για τον σταθμό της Αγίας Σοφίας λέγοντας ότι "επειδή δεν χωρούσαν μέσα στα καλούπια εγκιβωτισμού των αρχαιοτήτων για μεταφορά και επανατοποθέτηση στον συγκεκριμένο σταθμό κόπηκε μέρος του πάχους των μαρμάρινων πλακών. Ας βγει κάποιος να το διαψεύσει" είπε χαρακτηριστικά. Τέλος έδωσε το παράδειγμα της Σόφιας, όπου "οι Βούλγαροι μετατόπισαν τρεις φορές το μετρό και έσωσαν τις αρχαιότητές τους".
Το αντίστοιχο παράδειγμα με το εύρημα του Λιμένος του Θεοδοσίου του σταθμού Γενί Καπί στο μετρό της Κωνσταντινούπολης έδωσε η κ. Δελαπόρτα. Ενός σταθμού "που θα εξυπηρετούσε 15 εκατομμύρια κατοίκους". Η ανασκαφή, είπε, "διήρκεσε 10 χρόνια, αλλά το εύρημα ανέδειξε όλη τη χώρα". Ο προϊστάμενος της Εφορείας Κυκλάδων Δημήτρης Αθανασούλης ανέδειξε τη "μοναδικότητα του μνημειακού συγκροτήματος στην υφήλιο" τονίζοντας ότι "το μείζον δημόσιο συμφέρον είναι η προστασία της μνήμης και αυτό καλούμαστε να υπερασπιστούμε σήμερα".
Υπερ του δημοσίου συμφέροντος άλλωστε γνωμοδότησαν τα μέλη του ΚΑΣ, όπως τονίστηκε στη συνεδρίαση. Δεν έκαναν δεκτό το αίτημα αναβολής της Αττικό Μετρό που επικαλέστηκε καθυστέρηση ενημέρωσης, διάβασε και τις επιστολές νεοδημοκρατών βουλευτών οι οποίοι ζητούσαν να αποσπαστούν οι αρχαιότητες από τον σταθμό. Υπέρ της πρότασης τάχθηκαν 14 μέλη του ΚΑΣ έναντι δύο. Μειοψήφησαν η γενική διευθύντρια Αναστήλωσης Ευγενία Γατοπούλου και η προϊσταμένη της Εφορείας Αρχαιοτήτων Αθηνών Ελένη Μπάνου παρ' ότι σημείωσαν ότι βρίσκεται προς τη σωστή κατεύθυνση και ζήτησαν αυτοψία του ΚΑΣ.
Την πάγια θέση του για τη διατήρηση των αρχαιοτήτων στον φυσικό τους χώρο επανέλαβε και ο Σύλλογος Ελλήνων Αρχαιολόγων διά της προέδρου του Όλγας Σακαλή. Σε χθεσινή ανακοίνωσή του άλλωστε ο ΣΕΑ χαιρετίζει "τη θετική γνωμοδότηση του ΚΑΣ για την κατά χώραν ανάδειξη των αρχαιοτήτων στον Σταθμό Βενιζέλου" τονίζοντας ότι "η πρόταση που εγκρίθηκε δίνει λύση στην προστασία των αρχαιοτήτων του σταθμού που φθείρονται σοβαρά από την έκθεση στο περιβάλλον του εργοταξίου και τα όμβρια ύδατα που εισβάλλουν συχνά σ' αυτό, αποκαθιστά την κανονική ζωή της πόλης που έχει αναστατωθεί επί μακρόν λόγω των εργοταξίων και δίδει ικανό χρόνο προκειμένου να εξευρεθεί η τεχνική λύση που θα επιτρέπει τη συνύπαρξη αρχαιοτήτων και επιβατικού σταθμού. Το σημαντικότερο όμως πλεονέκτημα της πρότασης είναι η δημιουργία ενός επιτόπιου ανοιχτού μουσείου, που ενσωματώνεται οργανικά στη διαχρονία του κέντρου της Θεσσαλονίκης".
Πόλυ Κρημνιώτη
