του Κυριάκου Π. Λουκάκου
Ξενίζει ίσως, αλλά το γεγονός είναι ότι το Bialystok Puppet Theatre «Lalek» αποδείχθηκε πως δεν αποτελεί θεσμό αμιγώς «κουκλοθεάτρου», αλλά οργανισμό θεατρικού ρεπερτορίου, με αναφορές πάντως στην τοπική παράδοση της μαριονέτας, όπως αυτή θεσμικά καλλιεργείται στην περιοχή μεταπολεμικά, από το 1953. Ο ίδιος αυτός σχηματισμός, με την αυτή, αναγνωρίσιμη σε διαδοχικές βραδιές, διανομή ηθοποιών, επωμίσθηκε τουλάχιστον τρεις μεγάλης διάρκειας θεατρικές παραστάσεις διαφορετικών στη σύλληψη, στην ατμόσφαιρα και τον παραστατικό τρόπο έργων, αποστολή ιδιαίτερα απαιτητική τόσο σε επίπεδο υποκριτικής μετάπτωσης όσο και επικαιροποίησης των μακροσκελών θεατρικών διδασκαλιών. Ο θίασος στήριξε αξιοθαύμαστα την ατμόσφαιρα ρομαντικού τρόμου του έργου «Jasnepanienka» (20/06/2015), βασισμένου στο διήγημα «Viy» του Νικολάι Γκόγκολ, που επαναφέρει την ιστορία των γυναικείων ξωτικών, τόσο δημοφιλή στον κεντροευρωπαϊκό 19ο αιώνα, τόσο στη λογοτεχνία όσο και στη σκηνή, αρκεί να θυμηθούμε το μπαλέτο «Ζιζέλ» του Αντάμ και τα Βίλλι του ίδιου ή της πρωτόλειας όπερας του Πουτσίνι, τη «Ρούσαλκα» του Ντβόρζακ και του Νταργκομίτσκι, την Ουντίνε του Σπορ και του Λόρτσινγκ, τη Λορελάι του Καταλάνι...
Αν η θεατρική μεταφορά του Γκόγκολ σηματοδότησε σημαντική ακαδημαϊκή θεατρική παράδοση, οι «Montecchi I Capuleti» (22/06) οικονόμησαν τη διασκευή της σαιξπηρικής ερωτικής ιστορίας Ρωμαίου και Ιουλιέτας με όρους ενός εκφραστικού σωματικού θεάτρου, αφού ο λόγος είχε παραχωρήσει τη θέση του σχεδόν αποκλειστικά στην κινητική αφήγηση που υπαγόρευσε ο σκηνοθέτης Ruslan Kudaszow, επικουρούμενος από τη δυνατή πρωτότυπη μουσική του Wladimir Byczkowski, ένα λιτό κυβιστικό σκηνικό και χαμηλού κόστους χάρτινα κοστούμια που συμβόλιζαν χωρίς περιστροφές το επιβαρυντικό για τους χαρακτήρες υπερεγώ της κοινωνικής τους θέσης. Η αποβολή των ενδυμασιών αυτών ως μεταφορά του φυσικού θανάτου σηματοδότησε ένα εν τέλει παράδοξα αίσιο τέλος μετάστασης σε έναν καλύτερο κόσμο, ενώ μικρές κούκλες συμβόλιζαν τις ψυχές των εραστών. Χωρίς πολωνικούς υπερτίτλους, η παρακολούθηση της περίπου 3ωρης γουέστερν παρωδίας «Texas Jim» του Ελληνογάλλου συγγραφέα Pierre Grypari (1925 - 1990, 23/06), μιας αιχμηρής σάτιρας του αμερικανικού Φαρ Ουέστ, περιορίσθηκε για μάς στην πιστοποίηση πρωτίστως διόλου ευκαταφρόνητων ικανοτήτων των μελών του μεθοριακού θιάσου στο καμπαρετίστικο μουσικοχορευτικό genre.
Αλλά και οι φίλοι της μαριονέττας απόλαυσαν ενδιαφέροντα θεάματα στο Μπυαλιστόκ, με κυμαινόμενο βαθμό παράλληλης παρουσίας και υποκριτικής ανάμειξης του κουκλοπαίκτη από σκηνής. Σταχυολογούμε εν συντομία: Σε δύο παραστάσεις από την Ιαπωνία (Fake και Kurosolo III "Hatenashi", 19 & 20/06) το Θέατρο με την εύγλωττη επωνυμία «των εγωιστικών αντικειμένων και των δουλικών σωμάτων» πρόσφερε μιαν αντιπαράσταση κούκλας και κουκλοπαίκτη εσωτερικά φορτισμένη και τελετουργικά χορογραφημένη, ενώ ο γερμανικός «Don Quixote - A dream play» του "Theater des Lachens", βασισμένος στη μελοποίηση της πλοκής του Θερβάντες από τον Georg Philipp Telemann (1681 - 1767), πρότεινε μιαν απλώς επικουρική της αφήγησης χρήση της κούκλας, προκαλώντας μάλλον βεβιασμένο μειδίαμα παρά το γέλιο της επωνυμίας του σχήματος. Αντιθέτως, κυριολεκτικά και μαγικά χορογραφημένη, από την επί σκηνής παρούσα Sigita Mikalauskaitė σε υποβλητική μουσική της Rita Mačiliūnaitė, υπήρξε η παράσταση του Θεάτρου "Lėlė" του Βίλνιους (έτος ιδρύσεως 1958) υπό τον τίτλο «The Sandman» (22/06), εμπνευσμένη από το ομώνυμο διήγημα του Ε.Τ.Α. Χόφμαν που, με τη σειρά του, έχει αποτελέσει τη βάση για το λιμπρέτο της κοσμαγάπητης όπερας του Ζακ Όφφενμπαχ γύρω από τον μεγάλο αυτό ρομαντικό.
Την πλέον θερμή επιδοκιμασία κοινού και κριτικών απέσπασε η παράσταση «The table» (19/06) του Blind Summit Theatre από το Ηνωμένο Βασίλειο, σχήματος που, παρεμπιπτόντως, έχει εμφανισθεί και στη Μετ της Νέας Υόρκης, μια ολόπλευρη σκηνική συνύπαρξη 3 ηθοποιών - κουκλοπαικτών με μιαν εκφραστική μαριονέτα και με όχημα ένα απολαυστικό κείμενο 75 λεπτών γεμάτων από ξηρό βρετανικό χιούμορ και τυπικά εβραϊκό αυτοσαρκασμό. Ένα έργο άξιο να φιλοξενηθεί σε οποιοδήποτε διεθνές Φεστιβάλ με αξιώσεις, όπως είναι εξάλλου το Edimburgh Fringe Festival που είχε προηγηθεί της πολωνικής μετάκλησης.
Αλλά και η αποχαιρετιστήρια για μάς παράσταση «Ντάμα Πίκα» (24/06) από το Περιφερειακό Κουκλοθέατρο Grodno της Λευκορωσίας πρόσφερε ερεθίσματα πολλαπλών επιπέδων, αφού συνδύαζε το παραδοσιακό κουκλοθέατρο με υψηλής ποιότητας εξαγγελία από ηθοποιούς - παίχτες, ενώ εισήγαγε μιαν ενδιαφέρουσα αναμέτρηση της πρωτότυπης ιστορίας του Αλεξάντερ Πούσκιν με την προσαρμογή της από τον αδελφό τού Πιότρ Ίλιτς, τον Μόδεστο Τσαϊκόφσκυ, για τις ανάγκες της συγκλονιστικής ομοιότιτλης όπερας του πρώτου, η μουσική της οποίας ελάμβανε το πρωτείο αφήγησης στις πλέον κομβικές σκηνές της γκραν γκινιόλ ιστορίας...
