Βιβλιοθήκες είναι τα ράφια γεμάτα βιβλία. Προσωπικές βιβλιοθήκες, στα σπίτια μας, φορτωμένες ή άδειες, αντανακλούν τις επιλογές μας στο αγαθό της ανάγνωσης και του Πολιτισμού. Επιλέγουμε βιβλία σύμφωνα με τις αισθητικές, πολιτικές, κοινωνικές και άλλες πεποιθήσεις μας και μέσα από τα ράφια των προσωπικών βιβλιοθηκών μας ανασκευάζουμε το πνεύμα μας σε λέξεις. Εν μέρει είμαστε αυτό που διαβάσαμε. Ένας καθρέφτης της ψυχής μας οι προσωπικές μας βιβλιοθήκες.
Όταν όμως ερχόμαστε στις λαϊκές βιβλιοθήκες, στις βιβλιοθήκες που ως θεσμός έρχονται να προσφέρουν σε όλους ανεξαιρέτως το αγαθό της ανάγνωσης, τα πράγματα λίγο αλλάζουν. Δεν αποτελούν οι βιβλιοθήκες αυτές αντανακλάσεις προσώπων. Περισσότερο θα λέγαμε είναι αντανακλάσεις κοινωνιών. Και, ίσως ακόμα περισσότερο, διαμορφωτές κοινωνιών, όσο οι βιβλιοθήκες είναι ανοιχτές και αλληλεπιδρούν με τις κοινωνίες που τις περιβάλλουν.
Τι βιβλία λοιπόν έχει, ή θα πρέπει να έχει, μια λαϊκή βιβλιοθήκη; Πώς τα επιλέγει αυτά το προσωπικό της; Ποιος δικαιούται να έχει λόγο στην επιλογή τους; Τι έχει σημασία στη διαδικασία απόκτησής τους; Ειδικά σε περιόδους οικονομικής ένδειας, τα ερωτήματα αυτά είναι βασικά, καθώς δεν περισσεύουν οι πόροι για αστοχίες.
Για να αρχίσει ο διάλογος, πρέπει να παραδεχτούμε ότι κάθε βιβλιοθήκη είναι ξεχωριστή η μία από την άλλη. Άλλες ανάγκες καλύπτει μια λαϊκή βιβλιοθήκη σε ένα βιομηχανικό προάστιο και άλλες σε έναν αγροτικό οικισμό. Ο ανθρώπινος περίγυρος είναι λοιπόν ο πλέον σημαντικός. Πληθυσμιακή σύνθεση, ομάδες μεταναστών, γλωσσικές ομάδες ή/και μειονότητες, ηλικιακή σύνθεση και άλλα δημογραφικά στοιχεία πρέπει να παίξουν κύριο ρόλο στον τρόπο με τον οποίο επιλέγουμε τα βιβλία. Η ανάγνωση του οικονομικού περιβάλλοντος είναι επίσης σημαντική: παραγωγικές δομές και δυνατότητες, ανεργία, απασχόληση και άλλα τέτοια κριτήρια. Το κοινωνικό περιβάλλον έχει επίσης τη δική του δυναμική: ποσοστό αλφαβητισμού, ευάλωτες κοινωνικές ομάδες είναι μερικά από τα στοιχεία που πρέπει να ληφθούν υπόψη.
Σίγουρα ένα βασικό σώμα κειμένων και αναγνωσμάτων θα είναι κοινό για όλες τις βιβλιοθήκες. Ας πούμε τα μεγάλα έργα της λογοτεχνίας, όπως ορίζονται από τον χρόνο και την Ιστορία. Τα βασικά έργα στις επιστήμες είναι άλλη μία κατηγορία που οφείλουν να αναπτύξουν όλες οι λαϊκές βιβλιοθήκες. Από εκεί και πέρα, βιβλιοθηκονόμοι και χρήστες των βιβλιοθηκών είναι αρμόδιοι να διαλέξουν αυτά που θα υποστηρίξουν την τοπική κοινωνία.
Αντανακλάσεις προσωπικών αφηγημάτων οι βιβλιοθήκες στα σπίτια μας. Αντανακλάσεις κοινωνιών οι λαϊκές βιβλιοθήκες. Η μεγάλη διαφορά όμως είναι πως η λαϊκή βιβλιοθήκη πρέπει να διαμορφώσει το πνεύμα συλλογικά και σε κάθε ατομικότητα ξεχωριστά. Και αυτό θα το κάνει μόνο μέσα από ορθή επιλογή των βιβλίων στα ράφια της.
Καλλίμαχος
