Ένα ζευγάρι αγκαλιασμένο, βυθισμένο στη σιωπή και τη σκόνη του χρόνου επί χιλιετίες, την αρχαιότερη αγκαλιαστή ταφή στον κόσμο έφερε στο φως η αρχαιολογική σκαπάνη στη θέση Ξαγκουνάκι στον περιβάλλοντα χώρο του διάσημου σπηλαίου Αλεπότρυπα στον Διρό. "Δεν περίμενα ότι θα βρεθώ μπροστά σε τέτοιο εύρημα. Δεν είναι σπάνιο, είναι μοναδικό" μας λέει ο διεύθυντής της ανασκαφής, επίτιμος έφορος Αρχαιοτήτων δρ Γεώργιος Α. Παπαθανασόπουλος, που από το 1970 έχει αφιερώσει τη ζωή του στην ανασκαφή των σπηλαίων του Διρού. "Και διατηρείται σε αρίστη κατάσταση" προσθέτει χωρίς να μπορεί να κρύψει τη χαρά και τη συγκίνησή του. Η μοναδικοτητα του ευρήματος έγκειται ακριβώς στο ότι προκειται για "την αρχαιότερη στον κόσμο αγκαλιαστή αδιατάρακτη ταφή νεαρών ενηλίκων, ενός άνδρα και μιας γυναίκας σύμφωνα με την έως τώρα βιβλιογραφία" μας λέει η Αναστασία Παπαθανασίου, αρχαιολόγος, φυσική ανθρωπολόγος, υπεύθυνη από την πλευρά της Εφορείας Παλαιοανθρωπολογίας και Σπηλαιολογίας για την ανασκαφή.
Ωστόσο, το αγκαλιασμένο ζευγάρι δεν είναι το μοναδικό εξαιρετικής σημασίας εύρημα της συγκεκριμένης ανασκαφής, καθώς βρέθηκε και μια δευτερη αδιατάρακτη ταφή νεαρών ενηλίκων, άνδρα και γυναίκας όπως έδειξε η μακροσκοπική ανάλυση, σε "εξαρετικά συνεσταλμένη στάση, ο ένας πάνω στον άλλο και με τα γόνατα στο στήθος" καθώς και "δύο παιδάκια θαμμένα μαζί σε ένα αγγείο που βρέθηκε σπασμένο", καθώς και αδατάρακτη ταφή εμβρύου, "το οποίο βρέθηκε θαμμένο μέσα στην κοιλότητα ενός τοίχου, με διατηρημένα όλα του τα οστά από τη μέση και πάνω. Φαίνεται πως ήταν ένα πρόωρο μωρό, το οποίο δεν επέζησε".
Πρόκειται για τρεις διπλές αδιατάρακτες ταφές, δηλαδή "για άτομα που τάφηκαν ταυτόχρονα, πράγμα πολύ σπάνιο" όπως μας εξηγεί η κ. Παπαθανασίου. Το αγκαλιασμένο ζευγάρι χρονολογείται στο 3800 π.Χ., ενώ τα παιδάκια στο 4200 π.Χ.
Εξίσου μοναδικός όμως σύμφωνα με την κ. Παπαθανασίου είναι και ο χώρος έξω από το σπήλαιο στον οποίο βρέθηκαν οι τρεις διπλές ταφές. "Ο χώρος χρησιμοποιείται ως ταφικό μνημείο για 3.000 χρόνια, από το 4200 π.Χ. έως περίπου το 1200 π.Χ. Εμείς ανασκάψαμε ένα πολύ μικρό μέρος του (5 Χ 5μ.), στο οποίο βρέθηκε η συγκέντρωση των τριών διπλών ταφών. Πάνω σ' αυτές τις ταφές, που συνέβησαν στην τελική νεολιθική εποχή, στον ίδιο ακριβώς χώρο επανέρχονται οι άνθρωποι και δημιουργούν ένα μυκηναϊκό οστεοφυλάκιο διαμέτρου 4 μέτρων. Ορίζουν δηλαδή ένα χώρο με μεγάλες πέτρες, στρώνουν το δάπεδο με βοτσαλάκια κι εκεί εναποθέτουν τα οστά από δεκάδες ανθρώπους που έχουν πεθάνει και έχουν αρχικά ταφεί κάπου αλλού. Αυτό σημαίνει ότι υπάρχει μνήμη του χώρου και πιθανά γι' αυτό επανέρχονται σ' αυτόν και τον χρησιμοποιούν ως ταφικό μνημείο" εξηγεί η αρχαιολόγος, επισημαίνοντας ότι "πρόκειται για επίσης ένα μοναδικό εύρημα και κατασκευή της μυκηναϊκής εποχής, δεδομένου ότι "δεν έχει βρεθεί κάτι ανάλογο αυτής της περιόδου, εκτός από τους γνωστούς θολωτούς και θαλαμοειδείς τάφους".
Η μοναδικότητά του έγκειται στο γεγονός ότι "στους θαλαμοειδείς τάφους μπορεί να έχουμε δευτερογενείς ταφές, όμως εδώ έχουμε μια κατασκευή επί τούτου και μάλιστα πολύ μακριά από οποιονδήποτε μυκηναϊκό οικισμό ή νεκροταφείο". Στην ευρύτερη περιοχή του σπηλαίου δεν έχουν μέχρι στιγμής εντοπιστεί κατάλοιπα οικισμού της Μυκηναϊκής Εποχής, παρά τη συστηματική επιφανειακή έρευνα. Η πλησιέστερη θέση αυτής της εποχής βρίσκεται στον Άγιο Βασίλειο, σε απόσταση τουλάχιστον 40 χιλιομέτρων από την Αλεπότρυπα.
Σε αντίθεση με τις τρεις διπλές αδιατάρακτες ταφές, "τα μυκηναϊκά οστά που βρήκαμε στο οστεοφυλάκιο είναι σε πολύ κακή κατάσταση διατήρησης, τόσο που τέσσερις φορές προσπαθήσαμε να τα χρονολογήσουμε και δεν μπορέσαμε, καθώς δεν υπήρχε κολλαγόνο" μας λέει η κ. Παπαθανασίου. Ωστόσο "η χρονολόγηση στην υστεροελλαδική περίοδο έγινε από την κεραμική και τα υπόλοιπα ευρήματα".
Οι ανασκαφικές εργασίες στον συγκεκριμένο χώρο ξεκίνησαν το 2012 και ολοκληρώθηκαν το 2014. Όπως λέει η Α. Παπαθανασίου, "τα παιδάκια βρέθηκαν το 2012, το αγκαλιασμένο ζευγάρι το 2013 και το άλλο ζευγάρι το 2014. Την ανάλυση του DNA για το αγκαλιασμένο ζευγάρι τη λάβαμε μόλις το προηγούμενο Σάββατο".
Οι ραδιοχρονολογήσεις έγιναν στο Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης και η ανάλυση DNA στο Δουβλίνο.
Πόλυ Κρημνιώτη
