Ο Τάσος Ζωγράφος είναι ένας πολύτροπος δημιουργός, με την κυριολεκτική έννοια του όρου. Η αναδρομική του έκθεση, που επιμελήθηκε με τη γνωστή της συνέπεια και ευαισθησία η πρώην διευθύντρια της Δημοτικής Πινακοθήκης Νέλλη Κυριαζή, καθρεφτίζει την πολυσχιδή, εξηντάχρονη πορεία του ως σκηνογράφου και ενδυματολόγου στο θέατρο, στον κινηματογράφο και σε τηλεοπτικές σειρές και ως ζωγράφου αλλά και το εύρος των τεχνοτροπιών που χρησιμοποιεί.
Υπάρχουν εικονογραφήσεις παραμυθιών που τα πρόσωπά τους ανακαλούν στη μνήμη, με τα λεπτεπίλεπτα γραμμένα γνωρίσματά τους και το εσωτερικευμένο βλέμμα τους, τα πορτραίτα του φαγιούμ. Ενώ τα επιμηκυμένα, άσαρκα σώματα των αγγέλων και των γοργόνων του μας παραπέμπουν στη βυζαντινή αγιογραφία.
Υπάρχουν πάλι χρωματικές συνθέσεις εντελώς αφηρημένες σαν αυτές του Καντίνσκυ και συνθέσεις κατ' εξοχήν ονειρικές σαν αυτές του Σαγκάλ όπου οι απρόσωπες φιγούρες που υπερίπτανται συγκροτούν ωστόσο τον συγκεκριμένο εθνικά και κοινωνικά χώρο των επαναστατημένων Ελλήνων με τις φορεσιές και τις αρματωσιές τους, τα εθνικά τους σύμβολα.
Ο Ζωγράφος δεν έχει ουδεμία σχέση με τον εβραϊκό- ρώσικο μυστικισμό του Σαγκάλ ούτε με τα κυβιστικά του πειράματα.
Αυτό που τους συνδέει είναι η ικανότητά τους να συνδέουν με ένα τρόπο μαγικό στοιχεία ετερόκλητα, ο καθένας σύμφωνα με τις καταβολές του κινούμενοι αμφότεροι στα όρια του διακοσμητικού.
Η ελληνική λαϊκή τέχνη είναι το υπόβαθρο πάνω στο οποίο δομεί τον χώρο του επίπεδα, με γοργόνες, την Αρετούσα και τον Ερωτόκριτο, φιγούρες του Καραγκιόζη και ήρωες του '21, καράβια που πλέουν πάνω στη γαλάζια λωρίδα που τόσο συχνά πλαισιώνει τα έργα του.
Γι' αυτό πολλοί συνέδεσαν την τέχνη του με εκείνην του μεγάλου λαϊκού ζωγράφου Θεόφιλου στον οποίο έχει αφιερώσει άλλωστε και το έργο «Η Αποθέωση του Θεόφιλου Χατζημιχαήλ», ντυμένου ως οπλαρχηγού.
Η πρώτη ματιά αναγνωρίζει πράγματι εμφανείς εκλεκτικές συγγένειες στην «αφελή» απόδοση του μύθου και της ιστορίας.
Μια προσεκτικότερη ανάγνωση εντοπίζει τις διαφορές ανάμεσα στις πρωτόγονα και πυκνά πλασμένες φιγούρες του Θεόφιλου και τις ποιητικές μορφές του Ζωγράφου.
«Ο Μακρονησιώτης λαϊκός τεχνίτης, κάτοχος της τεχνικής και κυρίως των εκφραστικών μέσων, αποφεύγει τις κακοτοπιές», δηλώνει ο Μποστ σε μια από τις άκρως ενημερωτικές για τον θεατή αναρτήσεις που πλαισιώνουν τα έργα του και δυστυχώς συχνά λείπουν από πολλές σημαντικές εκθέσεις που οργανώνονται στην Ελλάδα.
Ο Τάσος Ζωγράφος γνωρίζει καλά το σχέδιο με το οποίο αποτυπώνει με λιγοστές λεπτομέρειες τον συγκεκριμένο τύπο ανθρώπου που θέλει να προβάλλει από τα πρώτα χρόνια της πορείας του στην τέχνη. Εκεί βλέπουμε, από τα χρόνια της εξορίας του, στα αδρά γραμμένα πρόσωπα όπως εκείνο του Μπάμπη που μας κάρφωσε και δε σήκωσε κεφάλι όλες τις μέρες της ανάκρισης, τα συναισθήματα που διακατέχουν τον προδότη των συντρόφων του.
Εκεί αναγνωρίζουμε, στις μακέτες του, τον Θανάση Βέγγο από το σχήμα του προσώπου του και τα φουντωτά γύρω από τα αυτιά μαλλιά, εκεί διακρίνουμε από τη στάση του σώματος και των ποδιών αλλά και τα άκρως απαραίτητα εξαρτήματα τις φιγούρες του βοσκού, του παπά, του διανοούμενου.
Ο Τάσος Ζωγράφος αποφεύγει τη γραφικότητα των σκηνικών και των ζωγραφικών του έργων έχοντας ενσωματώσει στη δουλειά του τις τεχνοτροπίες του μοντέρνου.
Βάφει με νευρώδεις πινελιές τα άσαρκα γυμνά των ακρόπρωρών του που δηλώνουν έτσι την ξύλινη προέλευσή τους, προσδίδει μιαν απτή υφή στα φτερά των γυναικείων αγγέλων του αλλά και των κύκνων του με παχιές άσπρες κηλίδες που θυμίζουν κεντήματα με χάντρες και μιλούν για τα πρότυπά τους, όπως και οι ήλιοι του οι πλαισιωμένοι με πολύχρωμα λουλουδένια στεφάνια.
Επιλέγει κάθε φορά, διόλου τυχαία πιστεύω, τα υλικά με τα οποία θα φτιάξει τις μακέτες του. Έτσι ώστε η τέμπερα να αποδώσει την παλαιομοδίτικη, ασφυκτική ατμόσφαιρα στην τηλεοπτικά μεταφερμένη «Μενεξεδένια Πολιτεία» του Άγγελου Τερζάκη, τα λάδια το ζόφο της ταινίας «Ο Θανάσης και το καταραμένο φίδι», το μολύβι την ανατρεπτική πρόθεση έργων όπως «Η Αριάδνη μένει στη Λέρο».
Ενισχύει, επίσης διόλου τυχαία τον κυνικό σχολιασμό του πραγματικού με απλά σύμβολα.
Φορά στο «Σκιάχτρο» του ως εσάρπα την ελληνική σημαία και ως προσωπείο μια λευκή, νεκρική μάσκα σαν αυτές του προδρόμου του εξπρεσιονισμού Ένσορ, ενώ τοποθετεί στο πλάι του το ξύλινο αλογάκι-κούνια, ενδεικτικό παιγνίδι της παλαιάς αστικής τάξης και φωτίζει με ένα τεράστιο υπερρεαλιστικό φεγγάρι.
Δείχνει στο τρίπτυχο που τιτλοφορεί «Ήσυχο απόγευμα», όπου απεικονίζει μια μητέρα με την κόρη της πλάι σε μια φοράδα με το πουλάρι της, κυρίως με την αφύσικη στάση των χεριών του μικρού κοριτσιού, το πεποιημένο και πλαστό της ειδυλλιακής λαογραφίας.
Αποκαλύπτει με μια καυστική ειρωνεία τον σχολιασμό του στα πολιτικά τεκταινόμενα, στο τόσο σύγχρονο «Αφιέρωμα στον Καραγκιόζη», φτιαγμένο την περίοδο 2007-2008, που φέρει την επιγραφή «Έξω φτώχεια» και προτάσσει ως μάθημα πρώτο: «Πιο καλά υγιής και πλούσιος παρά φτωχός και άρρωστος».
Ισορροπεί τις υφολογικές αντιθέσεις και τις αντιφάσεις με το μέτρο της λαϊκής σοφίας, αντλεί την εικαστική του μέσα από τη ζωή που γνώρισε καλά και τη μνήμη της.
Τολμά να προβάλλει ως ανατρεπτικό πρότυπο μιας διαφορετικής, οραματικής ύπαρξης την πολυσήμαντη μορφή της γυναίκας, ως γοργόνα, άγγελο, μάνα, ερωτική σύντροφο, προασπιστή των αξιών των πανανθρώπινων αξιών του κόσμου ικανή να μεταμορφωθεί παίρνοντας τα χρώματα της γης, της άμμου, του ξύλου.
«Ζωγραφίζοντας φτιάχνω έναν κόσμο δικό μου», διαμηνύει ο καλλιτέχνης.
«Έναν κόσμο που κάποτε ήταν ολωνών μας.
Σ' αυτόν τον κόσμο ο ουρανός είναι όπως και πρώτα
καταγάλανος και ανέφελος.
Στις θάλασσές του πλέουν τα καράβια των παιδικών μας χρόνων.
Οι πορτοκαλιές κατάφορτες. Τα παλιά νεοκλασικά σώζονται ολόρθα
με σημαίες στα μπαλκόνια.
Παντού στα παράθυρα, στον ουρανό και στη θάλασσα ΓΥΝΑΙΚΑ»
Τάσος Ζωγράφος (1926-2011) αναδρομική έκθεση
Πινακοθήκη Δήμου Αθηναίων
Κτήριο Α, Γερανικού και Μυλλέρου
Διάρκεια έκθεσης: 12.05-29.06
Ώρες λειτουργίας: Τρίτη: 10.00-21.00
Τετάρτη - Σάββατο: 10.00-19.00
Κυριακή: 10.00-15.00
