Το χριστουγεννιάτικο κήρυγμα του Μητροπολίτη Σερβίων και Κοζάνης Παύλου έγινε viral, όχι για τη γιορτινή του διάθεση, αλλά για την οργή, τον ηθικό πανικό και τη βαθιά σύγχυση που εξέπεμπε. Από τον άμβωνα, ο ιεράρχης επέλεξε να αποδώσει την «κατάντια» της Ελλάδας όχι στην κοινωνική ανισότητα, την έμφυλη βία ή τη θεσμική ατιμωρησία, αλλά… στους σκύλους και στα πρόστιμα για την κακοποίησή τους.
Σύμφωνα με τη συλλογιστική του, η χώρα έχει εκτροχιαστεί επειδή η πολιτεία επιβάλλει βαριά διοικητικά και ποινικά μέτρα για την κακοποίηση ζώων, ενώ –κατά την άποψή του– επιδεικνύει επιείκεια σε εγκλήματα κατά ανθρώπων. Έτσι, στο ίδιο κήρυγμα, ο φόνος και η βαριά σωματική βλάβη παρουσιάστηκαν περίπου ως διαδικαστικές λεπτομέρειες του ποινικού συστήματος («πάμε στον ανακριτή, πάμε στον εισαγγελέα και φεύγουμε»), ενώ η προστασία των ζώων αναγορεύτηκε σε σύμπτωμα εθνικής παρακμής.
Η πραγματικότητα, φυσικά, είναι λιγότερο βολική για τέτοιου είδους εξάρσεις. Η αυστηροποίηση των ποινών για την κακοποίηση ζώων δεν αφαιρεί δικαιώματα από τα ανθρώπινα θύματα, ούτε ακυρώνει την ποινική μεταχείριση σοβαρών εγκλημάτων. Αντίθετα, αντανακλά μια στοιχειώδη πρόοδο: την αναγνώριση ότι η βία δεν είναι επιλεκτική και ότι η κοινωνία οφείλει να προστατεύει τους πιο ευάλωτους — ανθρώπους και μη ανθρώπους. Το να παρουσιάζεται αυτό ως «εκφυλισμός» είναι απλώς μια βολική αντιστροφή της πραγματικότητας.
Στο ίδιο μοτίβο, ο μητροπολίτης θεώρησε σκόπιμο να σχολιάσει «μεθυσμένα παιδιά», μια νεαρή γυναίκα «ημίγυμνη» και γονείς που υποτίθεται ότι απουσιάζουν από τη ζωή τους. Ο γνωστός λόγος της ηθικής επιτήρησης επανήλθε: οι «πολιτισμένοι» είναι οι άλλοι, ενώ οι πιστοί που γεμίζουν την εκκλησία βαφτίζονται θύματα ενός κόσμου που τους αποκαλεί «Μεσαίωνα». Μόνο που εδώ ο Μεσαίωνας δεν είναι ύβρις· είναι διαπίστωση, όταν ο δημόσιος λόγος μιας θρησκευτικής εξουσίας μετατρέπεται σε κήρυγμα κοινωνικής απαξίωσης, έμφυλης επιτήρησης και ανθρωποκεντρικής αλαζονείας.
Η κορύφωση ήρθε με τη γνωστή ιεραρχία της δημιουργίας: ο άνθρωπος ως «εικόνα Θεού», τα ζώα ως κατώτερα όντα «μέχρι εκεί», και μια Ελλάδα που —κατά τον Μητροπολίτη Σερβίων και Κοζάνης, Παύλο— έχει θεϊκή αποστολή να κηρύξει την Ορθοδοξία στον κόσμο. Οτιδήποτε παρεκκλίνει από αυτή τη μεταφυσική αποστολή, από τη φιλοζωία μέχρι την κοινωνική αλλαγή, βαφτίζεται παρακμή, χωρίς να είναι «ούτε σωβινισμός ούτε ρατσισμός». Απλώς «η αλήθεια».
Το πρόβλημα, βέβαια, δεν είναι ότι ένας μητροπολίτης έχει άποψη. Είναι ότι από τον άμβωνα —έναν θεσμικό χώρο με κοινωνική ισχύ— διακινείται ένας λόγος που υπονομεύει τη νομική πραγματικότητα, καλλιεργεί ψευδείς αντιθέσεις και παρουσιάζει τη φροντίδα για τα ζώα ως προσβολή της ανθρώπινης αξίας. Σαν να μην χωράει στον ίδιο κόσμο ούτε η προστασία του ανθρώπου ούτε η προστασία του ζώου. Σαν να πρόκειται για παιχνίδι μηδενικού αθροίσματος.
Ίσως τελικά το πρόβλημα της «κατάντιας» να μην βρίσκεται στους δρόμους με τα σκυλιά, αλλά στον άμβωνα που επιμένει να βλέπει δικαιώματα εκεί όπου βολεύει και παρακμή εκεί όπου χάνει τον έλεγχο. Και αυτό, όσο κι αν επικαλείται τη θεία τάξη, είναι βαθιά ανθρώπινο — και βαθιά πολιτικό.
