Εγραφα στο σημείωμα της προηγούμενης Κυριακής για το πώς ο κόσμος και το θέατρο ταυτίστηκαν για πρώτη φορά στην Αναγέννηση. Πράγματι, ο κόσμος μας και το θέατρο γεννήθηκαν, προέκυψαν είναι η σωστότερη λέξη, με την ανακάλυψη των κανόνων της προοπτικής μέσα από πίνακες της Αναγέννησης, του Ντα Βίντσι ιδίως.
Μιας προοπτικής «ιστορικής», που αποτελούσε ταυτοχρόνως το δοκιμαστήριο αντοχής των υλικών με τα οποία χτιζόταν το πρόσωπο του καινούργιου ανθρώπου και της καινούργιας κοινωνίας: το ποιόν του συναισθήματος, η αντικειμενοποιός συσσώρευση του χρήματος, η ελευθερία της επικοινωνίας και η ελευθερία της βίας, που από τότε, φευ, αχώριστες, κάνουν τον γύρο της γης πιασμένες χέρι-χέρι. Θα αρκεστώ σε ένα μόνο παράδειγμα. Οι σιδηρόφρακτοι Ισπανοί κατακτητές, οι «Κονκισταδόρες», εξόντωναν δίχως έλεος, διά πυρός και σιδήρου, τους γηγενείς, αυτόχθονες πληθυσμούς της Νότιας Αμερικής, στην πρώτη ιστορικά καταγεγραμμένη μεθοδική γενοκτονία. Η αρχική αιτία που πρόβαλαν οι σφαγείς ήταν ότι οι ιθαγενείς αρνιόντουσαν τον διά της βίας εκχριστιανισμό τους! Αυτό ξεσήκωσε οπωσδήποτε έναν ανθρωπιστικό σάλο στη μητροπολιτική Ισπανία ανάμεσα σε φωτισμένους ανθρώπους και το καθεστώς κατάλαβε ότι έπρεπε να αλλάξει ρότα.
Ένας Δομινικανός καλόγερος, διαπρεπής θεολόγος και νομικός της σχολής της Σαλαμάνκα, ο Francisco Vitoria, ανέλαβε τότε να διατυπώσει, μεταξύ άλλων, βασισμένος στον Αριστοτέλη, στον Θωμά Ακινάτη και ιδίως στη ρωμαϊκή παράδοση, τη θεωρία της νόμιμης άσκησης βίας κατά των «κατώτερων» ιθαγενών επειδή με την αντίστασή τους παρεμποδίζουν, τάχα, την ελευθερία επικοινωνίας των θαλασσών! Αυτό αποτέλεσε τον θεμέλιο λίθο του Διεθνούς Δικαίου, τον πρώτο κανόνα του επάνω στον οποίο στηρίχτηκε, αλλά και τη ματωμένη ρίζα του. Κάτι εξαιρετικά επίκαιρο, που αξίζει ασφαλώς να το επισημάνουμε άλλη μια φορά και να το διατηρούμε άσβεστο στη μνήμη μας.
Αυτή είναι η βαρβαρική, δύσθυμη Αναγέννηση, που πρωταγωνιστεί στις μελαγχολικές, μέλαινες κωμωδίες του Μολιέρου. Όχι η άλλη, η χαρούμενη, η φωτεινή και η λάμπουσα των γιορταστικών καρτ ποστάλ και των ποικίλων θριάμβων.
«Σκοτάδι πίσω από το φως»
Εδώ σταματώ την περιπλάνησή μου στη θεωρία, για να μπω στην ωραία παράσταση του «Μισανθρώπου» που σκηνοθέτησε η Ιόλη Ανδρεάδη στο Θέατρο Φιλίπ, βασισμένη στην εξαιρετική μετάφραση του Γιάγκου Ανδρεάδη, σε λειτουργική, έμμετρη διασκευή για έξι πρόσωπα, δική της και του Άρη Ασπρούλη. Η σκηνοθεσία-κίνηση της Ιόλης Ανδρεάδη -σωστά- δεν βλέπει στο έργο του Μολιέρου τα λαμπερά μέχρι εκτυφλωτικά φώτα της Αναγέννησης. Διακρίνει, αντίθετα, το οιδιπόδειο «σκοτάδι πίσω από το φως» που εισέρχεται αργά και χαράζει, ανάλογα, τις μελανόμορφες φιγούρες του.
Η μαστοριά της σκηνοθέτιδας κυρίως αναδεικνύεται από τον χειρισμό της σκηνής της «πινακοθήκης» (δεύτερη πράξη, τρίτη σκηνή), όπου αντί για τους πίνακες που περιγράφονται στο έργο, αυτή τη φορά μέσα από τα κάδρα θα περάσουν οι ίδιοι οι ήρωές του. Εξασφαλίζοντας έτσι την «κατά τον Βωδελαίρον αντικειμενική συστοιχία», για να θυμηθούμε τον κανόνα του Καβάφη.
Την παράσταση του Θεσσαλικού Θεάτρου στηρίζει μια συμπαγής, ομοιόμορφη και δεμένη ομάδα ηθοποιών, με τον εξαιρετικό Γεράσιμο Γεννατά επικεφαλής στον πρωταγωνιστικό ρόλο του Άλκηστου και με τους λαμπρούς Στεφανία Καραγιάννη, Στάθη Κόκκορη, Αστέρη Κρικώνη, Μαρσέλα Λένα και Νάντια Μαργαρίτη στη διανομή. Τα ωραία σκηνικά-κοστούμια της Δήμητρας Λιάκουρα και οι λειτουργικοί φωτισμοί της Στέλλας Κάλτσου, αναπόσπαστο μέρος της σκηνοθεσίας.
