Πράγματι την 30ή Μαρτίου συντελέσθηκε πραξικόπημα στο Κοινοβούλιο, με παραβίαση των αυστηρών προνοιών και διατάξεων της συνταγματικής τάξης. Το πραξικόπημα δε αυτό θα καταγραφεί ως μελανή σελίδα όχι μόνο στην ελληνική πολιτική, αλλά και στη συνταγματική ιστορία.
Με τούτη την αρχική τοποθέτησή μου και υπό την ιδιότητά μου ως μέλος της «Ένωσης Ελλήνων Συνταγματολόγων» υποστηρίζω τα παρακάτω:
1) Οι υπουργοί είναι ανώτατοι δημόσιοι λειτουργοί, οι οποίοι ατομικώς είναι επικεφαλής των διαφόρων κλάδων της Δημόσιας Διοίκησης, συλλογικώς δε αποτελούν την κυβέρνηση.
2) Η ευθύνη των υπουργών αφορά «Θεσμό» που οφείλει τη γέννηση και διαμόρφωσή του στη βρετανική κοινοβουλευτική πρακτική. Η ευθύνη δε αυτή διακρίνεται σε νομική και πολιτική και αναλύεται σε επιμέρους κατηγορίες, ήτοι σε ποινική και αστική, καθώς και σε ατομική και συλλογική.
3) Η πολιτική ευθύνη των υπουργών προϋποθέτει καθεστώς κοινοβουλευτικό, στο οποίο η κυβέρνηση λογοδοτεί ενώπιον της νομοθετικής λειτουργίας. Ως εκ τούτου η πολιτική ευθύνη των υπουργών είναι αρρήκτως συνδεδεμένη με τη διάκριση των εξουσιών-λειτουργιών, που αποτελεί εγγύηση τήρησης του Συντάγματος.
4) Το άρθρο 85 του Συντάγματος ιδρύει αφενός μεν τη συλλογική ευθύνη του Υπουργικού Συμβουλίου όσον αφορά στη γενική πολιτική της κυβέρνησης και αφετέρου ιδρύει την ατομική ευθύνη του καθενός από τα μέλη του Υπουργικού Συμβουλίου για τις πράξεις ή παραλείψεις της αρμοδιότητάς του.
5) Η διάκριση της ευθύνης σε συλλογική και ατομική, σύμφωνα με την παρ. 2 του άρθρου 84 του Συντάγματος, ρητώς προκύπτει και ως προς την άρση εμπιστοσύνης της Βουλής, είτε αφορά την κυβέρνηση είτε αφορά σε μέλος του Υπουργικού Συμβουλίου. Επ' ουδενί δε συνδέεται η ατομική ευθύνη του υπουργού με τη συλλογική ευθύνη της Κυβέρνησης. Και τούτο γιατί, μια τέτοια «εκδοχή» θα κατέληγε στο άτοπο, μομφή που γίνεται δεκτή κατά μέλους της κυβέρνησης να συνεπάγεται και πτώση της κυβέρνησης.
Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο η απαγόρευση του εξαμήνου δεν μπορεί να ταυτίσει την ατομική ευθύνη του υπουργού με τη συλλογική ευθύνη της κυβέρνησης.
6) Η διαδικασία του ουσιώδους τύπου προκύπτει εφόσον είναι υπογραμμένη από το 1/6 τουλάχιστον των βουλευτών και περιλαμβάνει σαφώς τα θέματα για τα οποία θα διεξαχθεί η συζήτηση. Άρνηση της συζήτησης και άρνηση της ψηφοφορίας συνεπάγεται παραβίαση του Συντάγματος, καθώς και του Κανονισμού της Βουλής.
Είναι λυπηρό, πολιτικός να αναιρεί τα όσα έχει υποστηρίξει ως επιστήμονας, και μάλιστα ως δάσκαλος του δικαίου, προκειμένου να εξυπηρετήσει πολιτικές σκοπιμότητες.
Ο αντιπρόεδρος της κυβέρνησης έχει ευθέως τοποθετηθεί ως προς την ευθύνη των υπουργών, διακρίνοντας την ατομική από τη συλλογική ευθύνη με αναφορά και στην πολιτική ευθύνη. Ο νομικός λόγος του αντιπροέδρου της κυβέρνησης, που είναι σε αντίθεση με τον πολιτικό του λόγο, έχει καταγραφεί ως εξής:
«1. Ο πρωθυπουργός, τα μέλη της κυβέρνησης και οι υφυπουργοί φέρουν για τις πράξεις τους πολιτική (δηλαδή κοινοβουλευτική), αστική και ποινική ευθύνη. Και οι τρεις αυτές μορφές ευθύνης είναι νομικά τυποποιημένες (βλ. και Ν.Ν. Σαρίπολο 1915/1987, 21 επ.) καταρχήν στο επίπεδο του Συντάγματος και στη συνέχεια στο επίπεδο των σχετικών εκτελεστικών νόμων.
Η ευθύνη των υπουργών διακρίνεται (άρθρ. 85 Σ) σε συλλογική και σε ατομική, ανάλογα με το είδος της αρμοδιότητας που έχει ασκηθεί (ή θα έπρεπε να ασκηθεί) και από την οποία γεννάται ευθύνη. Τα μέλη του υπουργικού συμβουλίου καθώς και οι υφυπουργοί είναι συλλογικά υπεύθυνοι για τη γενική πολιτική της κυβέρνησης (βλ. και άρθρ. 82 παρ. 1 Σ) και καθένας από αυτούς για τις πράξεις ή παραλείψεις της αρμοδιότητάς του.
2. Η πολιτική ευθύνη της κυβέρνησης και των μελών της (καθώς και των υφυπουργών) ταυτίζεται καταρχήν με την κοινοβουλευτική τους ευθύνη, δηλαδή με αυτή καθαυτή τη λειτουργία της κοινοβουλευτικής αρχής. Πρόκειται για την εξάρτηση της κυβέρνησης από την εμπιστοσύνη της Βουλής, η οποία μπορεί να αρθεί είτε από την κυβέρνηση συνολικά είτε και από μέλος της (ή από υφυπουργό) ατομικά (αρθρ. 84 παρ. 2Σ)».
Ο προαναφερόμενος νομικός λόγος πράγματι ακυρώθηκε με την συνταγματικώς ανεπίτρεπτη παρέμβαση του αντιπροέδρου της κυβέρνησης αλλά και της κυβερνητικής πλειοψηφίας συνολικώς!
Ως προς την αισθητική δε του πολιτικού λόγου ας μου επιτραπούν τα εξής:
Εκφράσεις όπως «τσογλάν μπόι» ή «η πρόταση είναι για φτύσιμο» και μάλιστα «υπό μορφή βροχής» (δηλαδή ένταση του φαινομένου), είναι εκφράσεις «φίλαθλης» νοοτροπίας και αφορούν ανεπίτρεπτο λαϊκισμό που προσβάλλει τον πολιτικό λόγο και υποβαθμίζει την πολιτική αντιπαράθεση.
˟ Ο Πέτρος Μηλιαράκης δικηγορεί στα Ευρωπαϊκά Δικαστήρια Στρασβούργου και Λουξεμβούργου (E.C.H.R. και GG-EU)
ΥΠΟΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ
Βλ. Α. Μάνεσης, Αι εγγυήσεις τηρήσεως του Συντάγματος, II, τευχ. Β', εκδόσεις «Αφοί Π. Σάκκουλα», 1965, σελ. 393 και επ. Κ.Γ. Μαυριάς, Συνταγματικό Δίκαιο, εκδόσεις «Δίκαιο και Οικονομία Π.Ν. Σάκκουλας», 2014, σελ. 583 και επ., Ευ. Β. Βενιζέλος, Μαθήματα Συνταγματικού Δικαίου Ι, εκδόσεις «Παρατηρητής», 1991, σελ. 434-435, H.W.R. Wade, Administrative Law (Fifth Edition), «Clarendon Press - Oxford», 1982, σελ. 49 και επ., J. Alder, Constitutional and Administrative Law, «Macmillan», 1989, σελ. 194 και επ., M. Elliott & R. Thomas, Public Law, «Oxford University Press», 2011, σελ. 162 και επ. και R. Brazier, constitutional Practice, «Clarendon Press - Oxford», 1990, σελ. 130.
