ΤΟΥ ΛΕΑΝΔΡΟΥ ΠΟΛΕΝΑΚΗ
Ο όρος αποστασία δεν εμφανίστηκε στην ελληνική πολιτική ζωή ξαφνικά το 1965. Αποκλήθηκαν για πρώτη φορά αποστάτες οι δημοκρατικοί που έλαβαν μέρος στη Σεπτεμβριανή επανάσταση του 1843, αλλά αργότερα προσχώρησαν στη βασιλική παράταξη.
Διαθέτουμε γι' αυτό μια πολύτιμη πληροφορία που προέρχεται από το θέατρο. Στην κωμωδία του Αλέξανδρου Σούτσου Το Συνταγματικόν Σχολείον (1852), παρακολουθούμε δύο μυστικοσυμβούλους του Όθωνα με ονόματα δανεισμένα από τον Αριστοφάνη (Στρεψιάδης και Αμφίθεος)... να μαγειρεύουν ένα βασιλικό Υπουργικό Συμβούλιο:
Στρεψιάδης: Και τις των εξωτερικών;...
Αμφίθεος: Ο Μάρκος Πιρπιράτης· υπήρξε Σεπτεμβριανός, υπήρξε αποστάτης... κ.λπ.
Αυτά, με βάση το Σύνταγμα του 1843, όπου ο κοινοβουλευτισμός δεν είχε ακόμη επίσημα εισαχθεί και ο βασιλιάς μπορούσε, τυπικά, να διορίσει πρωθυπουργό... τον κηπουρό του. Βλέπουμε όμως ότι, πολιτικά, ήδη, αυτό δεν γινόταν εύκολα ανεκτό. Κοινοβουλευτισμός σημαίνει, σύμφωνα με τη λιτή και μεστή διατύπωση του μέγιστου Έλληνα συνταγματολόγου, Ν. Ν. Σαριπόλου, ότι: «η πλειοψηφία Βουλής παράγει την κυβέρνηση· όχι το αντίθετο». Αλλά ας μεταφερθούμε προσωρινά, πριν συνεχίσουμε, στα «Ιουλιανά» του 1965.
Τον Ιούλιο του '65, υπό πλήρες καθεστώς κοινοβουλευτισμού, τα ανάκτορα απέλυσαν τον εκλεγμένο πρωθυπουργό και διόρισαν δική τους «βασιλική» κυβέρνηση, εξαγοράζοντας με ανταλλάγματα βουλευτές του κόμματος της πλειοψηφίας για να εξασφαλίσουν τη στήριξη από τη Βουλή, με διακηρυγμένο στόχο την με κάθε τρόπο αποτροπή των εκλογών.
Οι «αποστάτες», τότε, προκειμένου να καλύψουν την προφανή συνταγματική εκτροπή, προσέφυγαν στον διαπρεπή καθηγητή του Συνταγματικού Δικαίου, Χρήστο Σγουρίτσα, ζητώντας του να αποφανθεί κατά πόσον οι ενέργειες των ανακτόρων ήσαν ή όχι σύμφωνες με το Σύνταγμα. Ο Χρήστος Σγουρίτσας επικαλέσθηκε τον μεγάλο δάσκαλό του Νικόλαο Ν. Σαρίπολο, απαντώντας προσεκτικά ότι, στο βασικό σύγγραμμά του, το Ελληνικόν Συνταγματικόν Δίκαιον (1912), ο Σαρίπολος δεν αναφέρεται διόλου στο επίμαχο ζήτημα. Αυτό είναι αλήθεια, αλλά είναι μια αλήθεια μισή. Ο Σαρίπολος αναφέρεται διεξοδικά στο κρίσιμο θέμα και λαβαίνει σαφή θέση, αλλά σε άλλο, προγενέστερο βιβλίο του, το Σύστημα Συνταγματικού Δικαίου (1903). Δεν πιστεύω ότι ο Σγουρίτσας το αγνοούσε και πρέπει να δέχθηκε αφόρητες πιέσεις για να απαντήσει όπως απάντησε. Ας δούμε, λοιπόν, τι γράφει σε αυτό το σπουδαίο βιβλίο του ο σοφός καθηγητής Σαρίπολος, με αφορμή τα όσα συνέβαιναν στην Αγγλία επί εποχής του διαβόητου Άγγλου πρωθυπουργού Walpole και ισχύουν εξίσου για τα καθ' ημάς:
«Ο Walpole εκυβέρνα την Αγγλίαν επί είκοσι ένα έτη, έχων μεθ' εαυτού την πλειοψηφίαν της Βουλής των Κοινοτήτων. Τούτο, όμως, δεν σημαίνει ότι κατά το πρώτον ήμισυ του ΧVIII αιώνος υπήρχεν η κοινοβουλευτική κυβέρνησις εν Αγγλία. Ο Walpole διετήρει την πλειοψηφίαν διά διαφόρων μέσων εξαγοράς των συνειδήσεων. Είχεν ιδρύσει το σύστημα του "parliamentary management" (κοινοβουλευτικές μανούβρες), δηλαδή της εξαγοράς των βουλευτών διά χρημάτων και εν γένει παροχών παντός είδους προς επίτευξιν κοινοβουλευτικής πλειοψηφίας. Αλλ' η κυβέρνησις του Walpole δεν ήτο δυνατόν να θεωρηθεί κοινοβουλευτική κυβέρνησις, καθόσον ο Walpole παρήγαγε την πλειοψηφίαν δι' όλως κυβερνητικών μέσων, διά των παροχών και των θέσεων ας διέθετε· ουχί η πλειοψηφία τον Walpole».
Έρχομαι τώρα στα δικά μας: η έκκληση του Αλέξη Τσίπρα στους βουλευτές να ψηφίσουν κατά συνείδηση είναι απολύτως δικαιολογημένη, νομικά, πολιτικά, ηθικά. Οι προσπάθειες της παρούσας κυβέρνησης να την βαφτίσει... κάλεσμα σε αποστασία είναι απαράδεκτες, νομικά, πολιτικά και ηθικά. Ακόμη, αποτελούν μια επί πλέον απόπειρα παραβίασης της ταλαίπωρης συνταγματικής τάξης από την κυβερνώσα παράταξη, που συντηρεί με απειλές και παροχές (μαστίγιο και καρότο) μια πλαστή κοινοβουλευτική πλειοψηφία. Είναι, αντίθετα, αναφαίρετο συνταγματικό δικαίωμα του αρχηγού της αξιωματικής αντιπολίτευσης να ζητεί εκλογές, όταν υπάρχει δυσαρμονία μεταξύ κοινοβουλευτικής πλειοψηφίας και λαϊκού αισθήματος. Και να απευθύνεται στους Έλληνες βουλευτές, ζητώντας τους να ασκήσουν το καθήκον τους όπως επιτάσσει το Σύνταγμα, κατά συνείδηση. Βάσει και του ακροτελεύτιου άρθρου του Συντάγματος: «Η τήρηση του παρόντος αφιερώνεται στον πατριωτισμό των Ελλήνων». Οι Έλληνες βουλευτές είναι, πριν από όλα, συνειδητοί πολίτες.
O Λέανδρος Πολενάκης είναι νομικός
