ΤΗΣ ΕΥΓΕΝΙΑΣ ΠΑΛΙΕΡΑΚΗ ΚΑΙ ΤΟΥ ΓΚΟΝΖΑΛΟ ΡΟΔΡΙΓΚΕΣ*
Η επέτειος της εξέγερσης του Πολυτεχνείου συνέπεσε φέτος με τον πρώτο γύρο των προεδρικών εκλογών στη Χιλή. Στις 17 Νοεμβρίου οι Χιλιανοί κλήθηκαν να αναδείξουν, εκτός από νέο πρόεδρο, νέο κοινοβούλιο και νομαρχιακά συμβούλια. Τα διεθνή ΜΜΕ έδειξαν περιορισμένο ενδιαφέρον για την εκλογική αναμέτρηση, ίσως επειδή το αποτέλεσμά της θεωρούνταν δεδομένο. Η Μισέλ Μπασελέτ, υποψήφια της «Νέας Πλειοψηφίας» (Χριστιανοδημοκράτες, Σοσιαλδημοκράτες και Κ.Κ. Χιλής), προβλεπόταν να συγκεντρώσει πάνω από το 50% των ψήφων και να εκλεγεί θριαμβευτικά από τον πρώτο γύρο.
Αυτό, όμως, δεν συνέβη ποτέ. Έχοντας συγκεντρώσει το 45% των ψήφων, θα αναμετρηθεί εκ νέου στις 15 Δεκεμβρίου με τη βασική της αντίπαλο, Έβελιν Ματέι. Η Ματέι, κόρη στρατηγού πρώην υπουργού Υγείας του Πινοσέτ, παρά την επεισοδιακή προεκλογική εκστρατεία (έλαβε το χρίσμα μετά την παραίτηση δύο άλλων συνυποψηφίων της), έφτασε στο 25%. Μαζί με τον νεοφιλελεύθερο Φράνκο Παρίσι η χιλιανή Δεξιά συγκέντρωσε το 35% των ψήφων. Πρόκειται για νίκη. Κυρίως αν λάβει κανείς υπόψη τη διάσπαση της Δεξιάς και τη χαμηλή δημοτικότητα της κυβέρνησης Πινιέρα (2010-2014).
Ωστόσο, το χαμηλό -για τα δεδομένα της χώρας- ποσοστό της Μπασελέτ οφείλεται σε άλλους παράγοντες. Καταρχάς στον πρωτόγνωρα υψηλό αριθμό υποψηφίων (9), εκ των οποίων οι τέσσερις εκπροσωπούσαν αριστερά κόμματα: ο βουδιστής πρώην οικονομολόγος της Παγκόσμιας Τράπεζας και νυν οικολόγος Αλφρέντο Σφέιρ, ο Μαρσέλ Κλοντ του ανθρωπιστικού κόμματος, απογόνου του SILO, η Ροξάνα Μιράντα του κινήματος «Ισότητα», εκπρόσωπος του κινήματος των ινδιάνων Μαπούτσε και των κατοίκων των υποβαθμισμένων συνοικιών (pobladores) και, τέλος, ο γιος του γ.γ. του MIR, Μάρκο Ομινάμι Ενρίκες. Αν και, εκτός από τον Ομινάμι, κανένας από τους προαναφερθέντες υποψηφίους δεν ξεπέρασε το 3%, το ποσοστό τους έφτασε συνολικά το 17%.
Τα αριστερά κόμματα είναι άρρηκτα συνδεδεμένα με τις κινητοποιήσεις των τελευταίων ετών, στις οποίες πρωτοστάτησαν οι φοιτητές, τα συνδικάτα, οι pobladores, οι οικολόγοι, οι Μαπούτσε και το LGBT. Για πρώτη φορά μετά τις αντιδικτατορικές κινητοποιήσεις της δεκαετίας του 1980, το κοινωνικό κίνημα στη Χιλή ήταν τόσο μαζικό και μεγάλης διάρκειας. Για πρώτη φορά επίσης η πολιτική ατζέντα των αριστερών και κεντρώων υποψηφίων καθορίστηκε από τα αιτήματα του κοινωνικού κινήματος.
Εκτός από δωρεάν παιδεία και κράτος πρόνοιας, το κίνημα ζητούσε το τέλος του δικομματισμού που κυριάρχησε στη μεταπολίτευση και είχε αποτέλεσμα τη μονοπώληση της εξουσίας από τους δύο βασικούς συνασπισμούς κομμάτων (τη σοσιαλδημοκρατική - χριστιανοδημοκρατική Κονσερτασιόν και τη νεοφιλελεύθερη - φιλοδικτατορική Δεξιά) και τον αποκλεισμό των μειοψηφικών κομμάτων από το κοινοβούλιο. Μία από τις συνέπειες του δικομματισμού ήταν η αποπολιτικοποίηση μέρους του εκλογικού σώματος, κυρίως των νέων, που καταγράφηκε για πρώτη φορά στις προεδρικές εκλογές της προηγούμενης Κυριακής. Στη Χιλή η αυτόματη εγγραφή όλων των ενηλίκων στους εκλογικούς καταλόγους ισχύει από το 2012. Η αποχή ξεπέρασε το 50%, ποσοστό εξαιρετικά υψηλό για προεδρικές εκλογές, θέτοντας το ζήτημα της εκλογικής διαδικασίας ως κύριου μέσου πολιτικής συμμετοχής.
Άλλο σημαντικό αίτημα του κοινωνικού κινήματος ήταν η ψήφιση ενός νέου συντάγματος (στη Χιλή, ισχύει ακόμα το Σύνταγμα του 1980 που θεσπίστηκε επί δικτατορίας) και η σύνταξή του από Συντακτική Συνέλευση και όχι από το κοινοβούλιο. Ακολουθώντας το παράγγελμα του κινήματος πολιτών Marca Tu Voto, 8% των ψηφοφόρων ενέγραψαν στο ψηφοδέλτιό τους τα αρχικά AC (Asamblea Constituyente).
Το αίτημα για Συντακτική Συνέλευση αντικατοπτρίζει κυρίως τη δυσπιστία έναντι της Μπασελέτ και της κυβέρνησης που θα σχηματίσει, παρότι συμμετέχει σε αυτήν -για πρώτη φορά μετά την κυβέρνηση Αλιέντε- και το Κ.Κ. Για να υλοποιήσει η Μπασελέτ τις βαθιές μεταρρυθμίσεις που υποσχέθηκε, δεν χρειάζεται μόνο ισχυρή πλειοψηφία, αλλά και πολιτική βούληση.
Η Κονσερτασιόν, που άσκησε αδιάλειπτα την εξουσία μεταξύ 1990 και 2009 και από την οποία προέρχεται η Μπασελέτ, δεν έχει έρθει μέχρι σήμερα σε ρήξη με το κατεστημένο που κληρονόμησε από τη δικτατορία. Θα φανεί τους επόμενους μήνες κατά πόσον η συμμετοχή του Κ.Κ. στην κυβέρνηση και η άφιξη στη Βουλή πολιτευόμενων -όπως η Καμίλα Βαγιέχο- που αναδείχτηκαν στις φοιτητικές κινητοποιήσεις θα ανατρέψουν τη μεταπολιτευτική δυναμική της χιλιανής πολιτικής σκηνής.
*Η Ευγενία Παλιεράκη διδάσκει Ιστορία στο Πανεπιστήμιο του Cergy-Pontoise και ο Γκονζάλο Ροδρίγκες Τόρες είναι δημοσιογράφος
