Μπορεί σε πρώτη ανάγνωση η "επανεκκίνηση" που επιδιώκει για το ΠΑΣΟΚ ο Ευάγγελος Βενιζέλος μέσω της εκδήλωσης για την 3η Σεπτέμβρη να έρχεται σε πλήρη αντίφαση με την απόλυτη ταύτιση στην οποία έχει διολισθήσει με τον Αντώνη Σαμαρά, μέσα από την κυβερνητική τους συνεργασία. Όμως, απ' ό,τι φαίνεται, το εγχείρημα του προέδρου του ΠΑΣΟΚ για τη συγκρότηση του "τρίτου πόλου" ανάμεσα στη Ν.Δ. και τον ΣΥΡΙΖΑ μόνο μέσα από τη συνεργασία με το διαχρονικά αντίπαλο δεξιό κόμμα θα μπορούσε να περάσει, υπό τις δεδομένες συνθήκες.
Ο λόγος είναι ότι, μετά τη σχεδόν ολοσχερή διάλυση του πάλαι ποτέ κραταιού ΠΑΣΟΚ από την υιοθέτηση της πιο άτεγκτης μνημονιακής πολιτικής στην Ε.Ε., ο Ευ. Βενιζέλος έχει αντιληφθεί από νωρίς ότι μόνο εάν επιμείνει έως το τέλος στην ίδια ρότα μπορεί να καταφέρει να διατηρήσει το κόμμα του στα σημερινά χαμηλά ποσοστά και, από εκεί και πέρα, να προσπαθήσει να εξαντλήσει τα περιθώρια για να τα αυξήσει όσο αυτό είναι δυνατό. Αυτός είναι και ο λόγος που "έσπασε" την κοινή γραμμή που είχαν χαράξει με τον Φ. Κουβέλη απέναντι στον Αντ. Σαμαρά για το κλείσιμο της ΕΡΤ. Εάν ισχύουν όσα έχει υποστηρίξει δημόσια ο πρόεδρος της ΔΗΜ.ΑΡ., ο Ευ. Βενιζέλος προέκρινε τελευταία στιγμή ότι εάν αποσύρει το ΠΑΣΟΚ από την κυβέρνηση, το κόμμα του και ο ίδιος θα είχαν την τύχη που παρατηρούν τώρα στη Χ. Τρικούπη ότι έχουν ο Φ. Κουβέλης και το κόμμα του. Διότι, όπως και στη ΔΗΜ.ΑΡ. έτσι και στο ΠΑΣΟΚ, η πλειοψηφία της βάσης τους δείχνει από το κέντρο και... δεξιότερα.
Η επιλογή του Φ. Κουβέλη να εγκαταλείψει την κυβέρνηση απογοήτευσε τον "μεταρρυθμιστικό", "εκσυγχρονιστικό" χώρο που ευελπιστούσε να βρει νέα έκφραση στη ΔΗΜ.ΑΡ. Σε αυτόν τον χώρο συνεχίζει να προσπαθεί να απευθύνεται ο Ευ. Βενιζέλος, όπως έκανε συνεχώς απευθύνοντας καλέσματα συνεργασίας προς την Αγ. Κωνσταντίνου. Όμως εκτιμούν ότι πλέον η ΔΗΜ.ΑΡ. είναι "απενεργοποιημένη" και έτσι το ΠΑΣΟΚ έχει ένα προβάδισμα. Άλλωστε έχει ξεκαθαρίσει σε κάθε ευκαιρία και σε όλους τους τόνους ότι δεν υπάρχει περιθώριο για κοινό τόπο με τον ΣΥΡΙΖΑ. Αντιθέτως, αποτελεί κοινοτοπία να υποστηρίξει κανείς ότι το ΠΑΣΟΚ βρίσκει εύκολα κοινό τόπο με τη Ν.Δ.
Εναποθέτουν τις προσδοκίες τους στην 3η Σεπτέμβρη
Ο στόχος της ηγεσίας του ΠΑΣΟΚ δεν είναι συνεπώς να επανεκκινήσει το ΠΑΣΟΚ ως παραδοσιακά σοσιαλιστικό, αλλά ως "μεταρρυθμιστικό" κόμμα που θα εκφράσει την "υπεύθυνη Κεντροαριστερά". Προκειμένου να το πετύχει αυτό, ο Ευ. Βενιζέλος έχει ρίξει όλο το βάρος του σε ένα εγχείρημα "επανασυσπείρωσης" στελεχών, ευελπιστώντας ότι εάν στείλουν κάποιο μήνυμα στήριξης της προσπάθειάς του, τότε το αντίστοιχο μήνυμα θα σταλεί αυτομάτως και στο εκσυγχρονιστικό κοινό, στο οποίο θέλει να απευθυνθεί. Ως προς αυτό, έχει συγκεντρώσει όλες τους τις προσδοκίες στο διήμερο συνέδριο του ΠΑΣΟΚ για την 3η Σεπτέμβρη και ειδικότερα στην παρουσία του Κ. Σημίτη.
Μέσω του πρώην προέδρου του κόμματος και πρωθυπουργού, αλλά και άλλων ιστορικών στελεχών που έχουν αποστασιοποιηθεί πλήρως από το σημερινό ΠΑΣΟΚ και το πολιτικό προσκήνιο, όπως είναι η Β. Παπανδρέου, ο Ευ. Βενιζέλος θέλει να εκπέμψει μήνυμα "ενότητας". Το ίδιο προσδοκά και με την παρουσία του Γ. Παπανδρέου στο συνέδριο. Σε αυτή τη φάση, όπως υποστηρίζουν ορισμένοι συνεργάτες του, δεν έχει σημασία τόσο το περιεχόμενο της τοποθέτησής τους όσο το να σταλεί το μήνυμα ότι "είμαστε όλοι μαζί, παρά τις διαφορές, και μπορούμε να συζητάμε".
Δεύτερη προϋπόθεση για να θεωρηθεί από το ΠΑΣΟΚ ως επιτυχημένο το εγχείρημά του να "μονοπωλήσει" τον χώρο της "Κεντροαριστεράς", είναι η πλήρης "εξουδετέρωση" της ΔΗΜ.ΑΡ. Αυτό εξαρτάται σε σημαντικό βαθμό και από την πρώτη προϋπόθεση.
Εξάντληση της 4ετίας με... εθνικό Μνημόνιο
Ελέω απουσίας της ΔΗΜ.ΑΡ. από τον κυβερνητικό συνασπισμό, το ΠΑΣΟΚ προσπαθεί να παρουσιαστεί εκείνο ως ο προοδευτικός πόλος μέσα στην κυβέρνηση. Το "όχι" σε νέα δημοσιονομικά μέτρα του Ευ. Βενιζέλου, η "σθεναρή" αντίσταση του ίδιου και του ΠΑΣΟΚ για το θέμα των πλειστηριασμών, που "ανάγκασε", όπως λένε στη Χ. Τρικούπη, τον Αντ. Σαμαρά να διακόψει την "πρόχειρη" συζήτηση και να επιλύσει το θέμα από κοινού με τον Ευ. Βενιζέλο, αυτή είναι η "προοδευτική" στάση, που παλαντζάρει τις άστοχες επικοινωνιακές κινήσεις της "συντηρητικής προεδρίας" της κυβέρνησης, μόνο για να τις δικαιολογήσει και να προχωρήσει με την εφαρμογή του Μνημονίου.
Στο ίδιο πλαίσιο τοποθετείται και η "πίεση" του ΠΑΣΟΚ για την ολοκλήρωση της προγραμματικής συμφωνίας, έστω με δύο μήνες καθυστέρηση και ενώ βρίσκονται προ των πυλών οι νέες απαιτήσεις της τρόικας για το νέο Μνημόνιο που προαναγγέλλει ο υπουργός Οικονομικών της Γερμανίας Β. Σόιμπλε. Το νέο κείμενο της δικομματικής θα είναι "πιο ρεαλιστικό", προαναγγέλλει το ΠΑΣΟΚ. Χρειάζεται ένα "εθνικό Μνημόνιο", που θα αντιπροτείνει η κυβέρνηση στην τρόικα, λέει ο Ευ. Βενιζέλος. Με την εφαρμογή του, υποστηρίζει το ΠΑΣΟΚ, αλλά και με τη διασφάλιση της πολιτικής σταθερότητας και την εξάντληση της τετραετίας, "θα επιτευχθούν οι εθνικοί στόχοι". Η "προοδευτική" συμβολή του ΠΑΣΟΚ είναι ένα εθνικό Μνημόνιο που θα προλάβει τις απαιτήσεις της τρόικας, εάν η κυβέρνηση τις εφαρμόσει πρώτη. Αυτό το κείμενο θα είναι όμως και η νομιμοποίηση της συνεργασίας με τη Ν.Δ. στον βωμό της "σωτηρίας της χώρας".
Με το βλέμμα σε απροσδόκητες εξελίξεις
Ο σχεδιασμός του ΠΑΣΟΚ έχει στόχο να μπει το κόμμα σε μεγαλύτερη ετοιμότητα στο πολύ πιθανό ενδεχόμενο -δεδομένης της εύθραυστης κυβερνητικής πλειοψηφίας- να μην εξαντληθεί η τετραετία, όπως επιθυμεί ο Ευ. Βενιζέλος, αλλά να προκύψει "πολιτικό ατύχημα" που θα μπορούσε να δρομολογήσει εξελίξεις οδηγώντας είτε σε πρόωρη κάλπη είτε σε εναλλαγή κυβερνητικού σχήματος, χωρίς εκλογές. Σενάριο το οποίο εκτιμά ως πολύ πιθανό η ηγεσία της Αγ. Κωνσταντίνου.
Σε οποιαδήποτε περίπτωση και με δεδομένο ότι δεν θα έχουν προηγηθεί δραματικές αλλαγές σε εσωκομματικό επίπεδο, το ΠΑΣΟΚ θέλει να είναι έτοιμο για να ελιχθεί στα νέα δεδομένα. Όμως οι ελιγμοί του -και αυτό το έχει ξεκαθαρίσει ο Ευ. Βενιζέλος- έχουν μόνο μια φορά, από το κέντρο προς τα δεξιά. Εδώ βρίσκεται και το μεγάλο ρίσκο για το ΠΑΣΟΚ. Παρέμεινε στην κυβέρνηση γιατί δεν μπορούσε να ανταγωνιστεί τον ΣΥΡΙΖΑ από το κέντρο προς τα αριστερά. Σε περίπτωση εκλογών όμως, όπου αναμένεται να υπάρξει μεγάλη πόλωση μεταξύ του ΣΥΡΙΖΑ και της Ν.Δ., ο "τρίτος πόλος" του ΠΑΣΟΚ, που με μεγάλη δυσκολία διαφοροποιείται σήμερα από τη Ν.Δ. του Αντ. Σαμαρά, ενδέχεται να συμπιεστεί ακόμα περισσότερο από αυτή. Πόσο μάλλον εάν η Ν.Δ. πλασαριστεί ως "μια μεγάλη, ευρωπαϊκή, υπεύθυνη Κεντροδεξιά".
