Ο διάλογος των προοδευτικών δυνάμεων είναι γεγονός. Ο Χάρης Δούκας στο χαιρετισμό του υποστήριξε ότι ο προοδευτικός διάλογος είναι πράξη ευθύνης. Ο Σωκράτης Φάμελλος κάλεσε σε επιτάχυνση του διαλόγου και τη συμφωνία σε προγραμματικές θέσεις. Αν δεν υπάρξει σύμπραξη δυνάμεων, αποτέλεσμα δεν υπάρχει είπε η Λούκα Κατσέλη ανοίγοντας τη συζήτηση στο πάνελ των πολιτικών αρχηγών.
Ο Αλέξης Χαρίτσης αναφέρθηκε στην ανάγκη προγραμματικού διαλόγου με αναφορές στα όσα είπε ο Χάρης Δούκας και ο Σωκράτης Φάμελλος. Όλοι οι πολιτικοί αρχηγοί αναφέρθηκαν με συγκινητικά λόγια στη μεγάλη προσφορά και το έργο του Νεκτάριου Σαντορινιού για τη νησιωτικότητα. Η Λούκα Κατσέλη στο κλείσιμο της πολιτικής συζήτησης κατέθεσε την πρόταση για κοινό σχέδιο νόμου για τη νησιωτικότητα από τα προοδευτικά κόμματα (τουλάχιστον τα παρόντα) και προγραμματικές προτάσεις.
Ο Σωκράτης Φάμελλος ανταποκρίθηκε θετικά. Ο Αλέξης Χαρίτσης ανέδειξε παράλληλα και το ζήτημα της συνταγματικής αναθεώρησης. Ο Πέτρος Κόκκαλης ο γραμματέας του Κόσμος μίλησε για την ανάγκη να υπάρξει εναλλακτική πρόταση διακυβέρνησης. Μια πρόταση η οποία θα μπορεί να πιέσει και να εξασφαλίσει ότι θα σταματήσει η πρακτική κατασπατάλησης του δημόσιου χρήματος και απώλειας αναπτυξιακών ευκαιριών. Πρόσθεσε μάλιστα χαρακτηριστικά ότι χρόνος δεν υπάρχει ούτε ως τις εκλογές, ούτε για τα νησιά.
Ο Κώστας Αρβανίτης θέλοντας να δείξει ότι δεν υπάρχει χρόνος ειπε εμφατικά: «Ποντάρω στον Αλέξη Χαρίτση. Ποντάρω στον Σωκράτη Φάμελλο. Ποντάρω στους συντρόφους και τις συντρόφισσες, αυτούς που έφυγαν και αυτοί που περιμένουν στη γωνία να δουν τι θα γίνει. Όλοι αυτοί μας ρωτάνε τι θα γίνει παιδιά, τι θα γίνει παιδιά και εμείς κάνουμε τι θα γίνει; Υπομονή. Νομίζω ότι δεν υπάρχει άλλη υπομονή. Αυτή η μάχη πρέπει να δοθεί ενωμένα, δυναμικά.»
Στον πρώτο κύκλο των συζητήσεων συμμετείχε και εκπρόσωπος από το ΠΑΣΟΚ, ο τομεάρχης ναυτιλίας και νησιωτικής πολιτικής του ΠΑΣΟΚ, Γιάννης Πολυχρονάκος που επικεντρώθηκε στα ζητήματα της νησιωτικότητας.
Παράλληλα όμως από την ενδιαφέρουσα πολιτική συζήτηση αναπτύχθηκε και ένας σημαντικός διάλογος με επίκεντρο τη νησιωτική πολιτική σε όλα τα επίπεδα και με την ενεργό συμμετοχή των πολιτών, της αυτοδιοίκησης και των φορέων. Ασκήθηκε σφοδρή κριτική στις ιδιωτικοποιήσεις στη “μονοκαλλιέργεια” του τουρισμού και οι απόψεις συνέκλιναν σε μια παράλληλη ανάπτυξη των νησιών με όρους βιωσιμότητας. Και όλοι συμφώνησαν ότι χρειάζεται “ανθεκτική” και δημόσια ανάπτυξη και σημαντικές αναφορές έγιναν για τις δημόσιες πολιτικές που μπορούν να γίνουν. Όλοι οι ομιλητές ευχαρίστησαν τα επιστημονικά Ινστιτούτα, ΕΝΑ, ΙΝΕΡΠΟΣΤ και το Ν. Πουλαντζάς για τη διοργάνωση και την ευκαιρία που τους έδωσαν να συνομιλήσουν με βάση τα σοβαρά προβλήματα της νησιωτικότητας και με συγκεκριμένες προτάσεις για το πως αυτά θα αντιμετωπιστούν.
Ζωντανός διάλογος μεταξύ Φάμελλου - Χαρίτση
«Μπορούμε όλοι μαζί να κάνουμε την ανατροπή και πρέπει να το πιστέψουμε αυτό», υπογράμμισε ο Σωκράτης Φάμελλος λίγο πριν αποχωρήσει από το πάνελ για να προλάβει την τελευταία πτήση για Θεσσαλονίκη. Για να συνεχίσει «και παραδείγματα έχουμε και πολιτικό δυναμικό και δυνατότητες από αυτή την πλευρά». «Συμφωνούμε να δουλέψουμε μαζί για προγραμματικές προτάσεις και στη συνταγματική αναθεώρηση για τη νησιωτικότητα και την αυτοδιοίκηση.» Και πρόσθεσε ότι υπάρχουν και άλλα θέματα όπως της διοίκησης και της ανάπτυξης.
Στο σημείο αυτό ο Αλέξης Χαρίτσης παρενέβη: Ένα σχόλιο μόνο, προφανώς να δούμε και το ζήτημα της συνταγματικής αναθεώρησης. Όμως να μην ξεχνούμε ότι η νησιωτικότητα υπάρχει στο Σύνταγμα. Άρα μην χρησιμοποιείται από τους κυβερνώντες ως δικαιολογία, ως πρόσχημα ότι υπάρχει συνταγματικό κώλυμα. Το αν πρέπει να το εξειδικεύσουμε, αν πρέπει να δούμε και κάποια άλλη πρόταση ως προς την αναθεώρηση του Συντάγματος, αλλά νομίζω ότι θα συμφωνήσουμε ότι εδώ πέρα υπάρχει αυτή η πρόβλεψη από το συνταγματικό νομοθέτη της χώρας. Άρα δεν υπάρχει καμία δικαιολογία για να μην ασκούνται πολιτικές οι οποίες θα βάζουν το ζήτημα της νησιωτικότητας στο επίκεντρο. Όλο αυτό πρέπει να ξεκινάει από την τοπική κοινωνία και το ζήτημα του πώς ενεργοποιείται λαϊκός παράγοντας και με εφαρμοσμένες πολιτικές γίνεται πράξη με τη δυνατότητα να δώσεις φωνή και ρόλο στις τοπικές κοινωνίες.
Ο Σωκράτης Φάμελλος απάντησε. “Συμφωνούμε απολύτως”. «Στην ομιλία μου ξεκαθάρισα ότι υπάρχει συνταγματική πρόβλεψη και ευρωπαϊκή υποχρέωση για τη νησιωτικότητα. Προτείναμε ως ΣΥΡΙΖΑ να προσθέσουμε το μέτρο θετικής διάκρισης. Επιπλέον, για να δείξουμε και την πολιτική κατεύθυνση και γιατί πιστεύουμε κλείνοντας και χαιρετώντας σας, ότι ο χώρος του Κοινοβουλίου και του Ευρωκοινοβουλίου, η πολιτική, είναι πεδίο όπου μπορούν να γίνουν αλλαγές. Η κοινοβουλευτική δημοκρατία μας δίνει τη δυνατότητα και συνεννοήσεων αλλά και παρεμβάσεων και ωρίμανσης μέτρων». Για να αναφερθεί στη συνέχεια στο παράδειγμα του φρένου στη Mercosur που έβαλε η ευρωομάδα της Αριστεράς μέσα από τις διαδικασίες του Ευρωκοινοβουλίου. «Άρα ορίστε πώς μπορούν με προοδευτικές συνεργασίες να σταματάνε και αρνητικές επιλογές για την κοινωνία και τον αγροτικό τομέα. Σας ευχαριστώ πάρα πολύ και με συγχωρείτε γιατί δυόμιση ώρα πετάει το αεροπλάνο.»
Σ. Φάμελλος: Καθαρές θέσεις, προγραμματικός διάλογος
Καθαρές θέσεις για την αναγκαιότητα συνεργασίας στον προοδευτικό χώρο και επιτάχυνση του πολιτικού προγραμματικού διαλόγου ζήτησε ο Σωκράτης Φάμελλος. «Η επανάληψη αυτού του διαλόγου για τα θέματα της νησιωτικής πολιτικής, από τη μεριά του ΣΥΡΙΖΑ ΠΣ, υποδηλώνει και τη δυνατότητα πέρα από τον διάλογο των προοδευτικών χώρων, να υπάρχουν προγραμματικές συμφωνίες και κοινή στρατηγική» τόνισε ο πρόεδρος του ΣΥΡΙΖΑ ΠΣ.
«Η πρόσφατη κοινή κατάθεση νόμου για την αγροτική πολιτική είναι επίσης μία πρωτοβουλία σε θετική κατεύθυνση. Γιατί τα μεγάλα προβλήματα και ελλείματα στη νησιωτική πολιτική, στην αγροτική πολιτική, όπως και στα μεγαλύτερα πολιτικά ζητήματα της χώρας μας, οφείλονται στις ανισότητες και την κοινωνική αδικία που γεννά η κυβερνητική πολιτική και γενικά η συντηρητική πολιτική».
Ο Σ. Φάμελλος αναφέρθηκε στη μεγάλη συνεισφορά του “αείμνηστου συντρόφου” Νεκτάριου Σαντορινιού και τις μεγάλες μεταρρυθμίσεις της κυβέρνησης ΣΥΡΙΖΑ όπως το μεταφορικό ισοδύναμο, το νοσοκομείο Σαντορίνης, τα κίνητρα που έδωσε στους γιατρούς και τις υποδομές υγείες στα νησιά, την αεροδιακομιδή και τα πλωτά ασθενοφόρα κ.α.
Κατέθεσε στο δημόσιο διάλογο τις προτάσεις του ΣΥΡΙΖΑ ΠΣ για τη νησιωτικότητα, μεταξύ αυτών, την επαναφορά του μεταφορικού ισοδύναμου, θέσπιση και υγειονομικού ισοδύναμου, ενίσχυση της ανθεκτικότητας στις φυσικές καταστροφές, ρύθμιση ακτοπλοϊκών συγκοινωνιών κ.α.
Αλέξης Χαρίτσης: Ανάγκη προγραμματικού διαλόγου - Εφαλτήριο το ζήτημα της νησιωτικότητας
Ο Αλέξης Χαρίτσης τόνισε την ανάγκη προγραμματικού διαλόγου με αναφορές στα όσα είπε ο Χάρης Δούκας και ο Σωκράτης Φάμελλος. Παράλληλα βρήκε πολύ ενδιαφέρουσες τις προτάσεις του Σωκράτη Φάμελλου για τη νησιωτικότητα σημειώνοντας ότι το ζήτημα της νησιωτικότητας ένα από αυτά που θα μπορούσε να αποτελέσει εφαλτήριο για την έναρξη του διαλόγου από τις δυνάμεις της προοδευτικής αντιπολίτευσης. Στην αρχή της ομιλίας του ευχαρίστησε τα Ινστιτούτα για τη διοργάνωση της εκδήλωσης.
Σημείωσε παράλληλα την κρισιμότητα της συγκυρίας στην οποία βρισκόμαστε. «Είναι σημαντικό να ασκηθεί πίεση σήμερα. Να υπάρξει πολιτική αλλαγή στο σήμερα και όχι σε κάποιο απώτατο, απροσδιόριστο μέλλον» είπε χαρακτηριστικά., ενώ σε άλλο σημείο σημείωσε ότι «το ζήτημα της πολιτικής αλλαγής είναι πιο επιτακτικό, πιο αναγκαίο από ποτέ».
Στον “πολύτιμο σύντροφο” Νεκτάριο Σαντορινιό αναφέρθηκε παράλληλα ο Αλέξης Χαρίτσης, ο οποίος όπως πρόσθεσε έχει ταυτιστεί με την έννοια της νησιωτικότητας . Στα δομικά προβλήματα που αντιμετωπίζει τα νησιά και την ανάγκη για μια εθνική στρατηγική για τη νησιωτικότητα εστίασε στην ομιλία του ο Αλέξης Χαρίτσης. Μίλησε για την κλιματική κρίση τονίζοντας ότι η κλιματική ανθεκτικότητα δεν είναι μόνο περιβαλλοντική πολιτική αλλά αναπτυξιακή και κοινωνική πολιτική.
Οποιαδήποτε Εθνική Στρατηγική που δεν προϋποθέτει μια ισχυρή «νησιωτική αυτοδιοίκηση» δεν θα καταφέρει να είναι αποτελεσματική. Χρειάζεται ένας κεντρικός μηχανισμός συντονισμού με πραγματικές και όχι τυπικές αρμοδιότητες, που να εγκρίνει ενιαίες προτεραιότητες ανά νησιωτική ενότητα.
Χρειάζονται όπως είπε, κλείνοντας ο Αλέξης Χαρίτσης, σταθεροί πόροι και στο σημείο αυτό αναφέρθηκε στο Μεταφορικό Ισοδύναμο που είχε θεσπίσει και χρηματοδοτήσει το Υπουργείο Οικονομίας επί κυβέρνησης ΣΥΡΙΖΑ καθώς και το Ειδικό Αναπτυξιακό Πρόγραμμα για το Βόρειο Αιγαίο, κάτι που όπως είπε χρειάζεται πολυετή σταθερή μορφή.
Πέτρος Κόκκαλης: Ανάγκη για εναλλακτική πρόταση διακυβέρνησης
«Πρέπει να υπάρξει μια εναλλακτική πρόταση διακυβέρνησης» σημείωσε ο γραμματέας, του ΚΟΣΜΟΣ Πέτρος Κόκκαλης. Μία πρόταση η οποία, όπως επισήμανε, «τουλάχιστον θα μπορέσει να πιέσει, να εξασφαλίσει ότι αυτή η πρακτική κατασπατάλησης του δημοσίου χρήματος και απώλειας μεγάλων -και πιθανόν μη επιτρέψιμων- αναπτυξιακών ευκαιριών, θα πρέπει να ανατραπεί».
«Και ο χρόνος δεν είναι πολύς ούτε για τις εκλογές, ούτε για τα νησιά» είπε, ενώ ανακεφαλαιώνοντας, σημείωσε ότι «το πλαίσιο στο οποίο θα ορίσουμε τα μέτρα, στα οποία απολύτως συμφωνούμε, είναι: Μια ρήτρα νησιωτικότητας, η διαβούλευση και δίκαιη χρήση ταμείου απανθρωποίησης, το ζήτημα του μεταφορικού ισοδύναμου και η ανάγκη του συντονισμού, ενός φορέα που θα συντονίζει όλη αυτή τη διαδικασία».
Ο Πέτρος Κόκκαλης ανέφερε ακόμα ότι «έχουμε μπροστά μας ένα πεδίο συνταγματικής αναθεώρησης (…) Η αντιμετωπιση της νησιωτικότητας με συνταγματικό τρόπο θα μπορούσε να αποτελέσει ένα πεδίο κοινών προτάσεων και κοινής αντιμετώπισης. Νομίζω ακριβώς επειδή το Σύνταγμα έχει βαρύτητα θα μας δώσει και την ευκαιρία πέρα από τον προγραμματικό διάλογο, ο οποίος καλώς γίνεται και πρέπει να γίνεται, να γίνει και ένας διάλογος σε βάση αξιών, κατεύθυνσης της Ελλάδας και των νησιών που θέλουμε».
Κώστας Αρβανίτης: Αυτή η μάχη πρέπει να δοθεί ενωμένα
Αυτή η μάχη πρέπει να δοθεί ενωμένα σημείωσε ο Κώστας Αρβανίτης, με τον ίδιο να λέει ότι ποντάρει στον Σωκράτη Φάμελλος και τον Αλέξη Χαρίτση, ενώ έκανε λόγο για νίκη των αγροτών όσον αφορά την πρόταση της Αριστεράς για παραπομπή της Mercosur στο δικαστήριο της ΕΕ
«Ο κόσμος σε λίγο θα κουραστεί να περιμένει την ενότητα των προοδευτικών δυνάμεων. Και θα κοιτάει τα βασικά του ζητήματα δεν έχω φαγητό, στέγη… Έχουμε καλούς ανθρώπους και καλούς συντρόφους στην ηγεσία της Αριστεράς. Ποντάρω στον Αλέξη Χαρίτση και τον Σωκράτη Φάμελλο. Στους συντρόφους που έφυγαν και σε αυτούς που περιμένουν στη γωνία να δουν τι θα γίνει (...) Αυτή η μάχη πρέπει να δοθεί ενωμένα. Δυναμικά. Γιατί και πρόγραμμα έχουμε και καλούς επιστήμονες..» ανέφερε χαρακτηριστικά ο Κώστας Αρβανίτης.
Και πρόσθεσε: «Αν χάσουμε αυτή την ευκαιρία το ιστορικό βάρος θα είναι τόσο μεγάλο που κανείς δεν θα μπορεί και δεν θα θέλει να το βάλει στο βιογραφικό του».
Παράλληλα ο Κώστας Αρβανίτης επισήμανε τη σημασία του λαϊκού παράγοντα κάνοντας αναφορά στις κινητοποιήσεις των αγροτών στις Βρυξέλλες και την Ελλάδα και τη νίκη των αγροτών αναφορικά με τη συμφωνία Mercosur και την ψήφιση της πρότασης της Αριστεράς.
«Αν δεν υπήρχε ο λαϊκός παράγοντας να δημιουργήσει τέτοιες συνθήκες -με τους αγρότες έξω από το Ευρωκοινοβούλιο, στην Ελλάδα, παντού- δεν θα είχαμε ρωγμή στους σοσιαλιστές, σε συντηρητικούς να πάνε στη δικιά μας πρόταση που καταθέσαμε ότι αυτή η συμφωνία πρέπει να πάει στο ευρωπαϊκο δικαστήριο γιατί είναι πραξικόπημα» υπογράμμισε, ενώ συνεχάρη το ΠΑΣΟΚ που στήριξε αυτή την πρόταση, αλλά και το ΚΚΕ.
Χάρης Δούκας: Πράξη ευθύνης ο προγραμματικός διάλογος των προοδευτικών δυνάμεων
Πράξη ευθύνης χαρακτήρισε ο Χάρης Δούκας τον προγραμματικό διάλογο των προοδευτικών δυνάμεων, κατά τον χαιρετισμό του στην Ημερίδα των Ινστιτούτων ΕΝΑ, ΙΝΕΡΠΟΣΤ και Ν. ΠΟΥΛΑΝΤΖΑΣ. «Ο προγραμματικός διάλογος των προοδευτικών δυνάμεων είναι πράξη ευθύνης. Αφορά την ικανότητα του πολιτικού συστήματος να ανταποκριθεί στις ανάγκες της εποχής. Η ιστορία έχει δείξει ότι οι μεγάλες προοδευτικές τομές δεν προέκυψαν από απομόνωση, αλλά από συγκλίσεις γύρω από σαφείς στόχους» σημείωσε ο Χάρης Δούκας.
«Σήμερα αυτό που πρέπει να απαντήσουμε, όσοι αφουγκραζόμαστε τον προοδευτικό κόσμο που αναζητά μια ισχυρή κυβερνώσα προοδευτική δύναμη, δεν είναι ποιος θα συνεργαστεί με ποιον, είναι για ποιο σκοπό, με ποιο σχέδιο και με ποιες δεσμεύσεις» ανέφερε προσθέτοντας ότι «καμία συνεργασία δεν μπορεί να σταθεί αν δεν βασίζεται σε σαφή προγραμματική συμφωνία. Και η προγραμματική συμφωνία, προϋποθέτει προγραμματικό διάλογο».
«Αυτόν που έπρεπε να είχαμε ξεκινήσει …χθες. Προϋποθέτει καθαρές θέσεις, ιεράρχηση προτεραιοτήτων και ειλικρινή αποτίμηση διαφορών. Δεν σημαίνει ισοπέδωση, ούτε απώλεια ταυτότητας. Σημαίνει αναζήτηση κοινού τόπου σε κρίσιμα ζητήματα» συμπλήρωσε ενώ συνέχισε κάνοντας αναφορά σην κοινή πρόταση που κατέθεσαν ΠΑΣΟΚ, ΣΥΡΙΖΑ και Νέα Αριστερά για την λειτουργία Εθνικού Συμβουλίου Αγροτικής Πολιτικής.
« Αν ο προοδευτικός χώρος δεν μπορέσει να αρθρώσει κοινό λόγο πάνω σε ένα συνεκτικό πρόγραμμα, το κενό θα καλυφθεί είτε από απογοήτευση είτε από ακραίες φωνές» επισήμανε.
Λούκα Κατσέλη: Αν δεν υπάρξει σύμπραξη δυνάμεων αποτέλεσμα δεν υπάρχει
Για τους γεωπολιτικούς κινδύνους, τα μεγάλα ζητήματα που διακυβεύονται στο ζήτημα της νησιωτικότητας μιλά η Λούκα Κατσέλη και την ανάγκη μιας προοδευτική στρατηγική έκανε λόγο στο "άνοιγμα" της συζήτησης στο πολιτικό πάνελ η πρώην υπουργός.Την αντιδιαστολή της κερδοσκοπικής στρατηγικής προσέγγισης και της προοδευτικής ανέδειξε στην εισαγωγική της ομιλία η πρώην υπουργός. Σημείωσε μάλιστα ότι αν δεν υπάρξει σύμπραξη δυνάμεων αποτέλεσμα δεν υπάρχει και για να υπάρξει σύμπραξη δυνάμεων χρειάζεται η επεξεργασία προγραμματικών παρεμβάσεων και μία δέσμευση της πολιτικής ηγεσίας να γίνουν πράξη. Αν θέλουμε μια προοδευτική κυβέρνηση του μέλλοντος πρέπει να τη σχεδιάσουμε και να είναι εφαρμόσιμη.
Στην έναρξη της ημερίδας
Η συζήτηση των πολιτικών αρχηγών έχει ιδιαίτερη σημασία καθώς είναι η δεύτερη φορά που θα βρίσκονται μετά το Σεράφειο, κάτι που δείχνει ότι ο προοδευτικός χώρος αναζητά σημεία συνεννόησης και στο πλαίσιο αυτό οι διεργασίες συνεχίζονται. Κάτι άλλωστε που επιβεβαιώθηκε και σήμερα.
Κατά την έναρξη της ημερίδας με την είσοδο του Προέδρου της Νέας Αριστεράς, Αλέξη Χαρίτση στην αίθουσα, μέλος του Επιμελητηρίου ζήτησε τον λόγο για να τον ευχαριστήσει δημόσια. Όπως ανέφερε, η αίθουσα όπου πραγματοποιείται η εκδήλωση δημιουργήθηκε μέσω χρηματοδότησης από το Ειδικό Αναπτυξιακό Βορείου Αιγαίου που είχε εγκριθεί επί των ημερών του. «Είμαι δεξιός, αλλά αναγνωρίζω όσους δούλεψαν».
Σ. Φάμελλος: «Τα νησιά πληρώνουν ακριβό τίμημα εξαιτίας μιας επικίνδυνης και διεφθαρμένης κυβέρνησης»
«Η δεύτερη μεγάλη ευκαιρία που μας δίνεται σήμερα είναι ότι μπορούμε να κάνουμε μια συζήτηση σε επίπεδο αρχηγών προοδευτικών κομμάτων, ώστε να μπορέσουμε να διαμορφώσουμε την προγραμματική βάση για να υπάρχει μία ενιαία προοδευτική απάντηση.» δήλωσε ο Σωκράτης Φάμελλος προσερχόμενος στο χώρο της ημερίδας.
Η σημερινή συνάντηση των Ινστιτούτων εδώ στη Μυτιλήνη είναι μια σημαντική ευκαιρία να συζητήσουμε για ένα κρίσιμο ζήτημα της χώρας μας, τη νησιωτική πολιτική. Αναπόσπαστο τμήμα της αναπτυξιακής πολιτικής, αλλά και μια εθνική πολιτική, διότι συνδέεται και με τα συμφέροντα της χώρας μας.
Όμως η νησιωτική πολιτική σήμερα απουσιάζει, όπως απουσιάζουν και οι συγκροτημένες πολιτικές για τις ανάγκες της κοινωνίας. Η χώρα μας βρίσκεται ταυτόχρονα σε μια αναπτυξιακή, κοινωνική, αλλά και βαθιά πολιτική κρίση.
Αντί να συζητάμε για το τι χρειάζονται τα νησιά, για το πώς θα έχουμε δασκάλους, για το πώς θα έχουμε υποδομές, νερό, πρωτογενές ποιοτικό προϊόν, συζητάμε για «Χασάπηδες», για «Φραπέδες» και για σκάνδαλα.
Αυτή η πολιτική κρίση απαιτεί απάντηση από την προοδευτική παράταξη. Χρειάζεται μια προοδευτική διέξοδος στις επόμενες εκλογές.
Η δεύτερη μεγάλη ευκαιρία που μας δίνεται σήμερα είναι ότι μπορούμε να κάνουμε μια συζήτηση σε επίπεδο αρχηγών προοδευτικών κομμάτων, ώστε να μπορέσουμε να διαμορφώσουμε την προγραμματική βάση για να υπάρχει μία ενιαία προοδευτική απάντηση.
Αυτή η κυβέρνηση πρέπει να φύγει το συντομότερο. Τα νησιά πληρώνουν ακριβό τίμημα εξαιτίας μιας συντηρητικής, διεφθαρμένης και επικίνδυνης κυβέρνησης.
Η απάντηση πρέπει να έρθει από τον προοδευτικό χώρο. Μόνο αν είμαστε όλοι ενωμένοι στον προοδευτικό χώρο μπορούμε να δώσουμε μια απάντηση που δίνει κυβέρνηση.
Λίγα λόγια για το πρόγραμμα
Η ημερίδα ξεκίνησε λίγο πριν τις 9 με τους χαιρετισμούς εκπροσώπων των Ινστιτούτων, της Περιφέρειας Β. Αιγαίου και του Δήμου Μυτιλήνης και θα συνεχιστεί με τις ομιλίες των καθηγητών, επιστημόνων και εκπροσώπων φορέων.
Στον πρώτο κύκλο στις 10.15 με θέμα «Ανθεκτική Ανάπτυξη: ποιότητα έναντι της ποσότητας» συντονιστής ήταν ο καθηγητής Γ. Μυλόπουλος. Στη συζήτηση αυτή συμμετείχε ο οικονομολόγος, τομεάρχης ναυτιλίας και νησιωτικής πολιτικής του ΠΑΣΟΚ, Γιάννης Πολυχρονάκος.
Ακολούθησε χαιρετισμός θα απευθύνει ο Δήμαρχος Αθηναίων και Καθηγητής Ενεργειακής και Περιβαλλοντικής Πολιτικής, Χάρης Δούκας.
Οι πολιτικοί αρχηγοί μίλησαν στον δεύτερο κύκλο των συζητήσεων και ακολούθησαν ερωτήσεις και παρεμβάσεις πολιτών και εκπροσώπων φορέων.
Στη συνέχεια το λόγο πήρε ο ευρωβουλευτής και αντιπρόεδρος της Ομάδας της Αριστεράς στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο – The Left, Κώστας Αρβανίτης.
Στον τρίτο κύκλο με θέμα «Κοινωνική συνοχή, βιωσιμότητα και συμμετοχή: Δημόσια αγαθά και αξίες» το συντονισμό θα κάνει η ιστορικός, διευθύντρια Ινστιτούτου Ν. Πουλαντζάς, Μαρία Ρεπούση. Στον τέταρτο κύκλο η συζήτηση είχε θέμα «Ανθεκτικά Νησιά: Νησιά με παρόν αλλά αβέβαιο μέλλον;» συντονίστρια θα είναι η Δρ. Πανεπιστημίου Αιγαίου, Αγγελική Μητροπούλου. Στον πέμπτο κύκλο συζήτησαν εκπρόσωποι της αυτοδιοίκησης και επιστήμονες με θέμα την «Αυτοδιοίκηση και διακυβέρνηση των νησιών για ένα ανθρώπινο παρόν και ένα καλύτερο μέλλον». Συντονιστής θα είναι ο Γ. Σπιλάνης, Ομ. Καθηγητής Παν. Αιγαίου, Δ/ντής Εργαστηρίου Τοπικής και Νησιωτικής Ανάπτυξης.
Ακολουθούν παρεμβάσεις φορέων και πολιτών και τα συμπεράσματα της διαβούλευσης αναμένονται στις 18.30. Την ημερίδα συνδιοργάνωσαν το Ινστιτούτο Εναλλακτικών Πολιτικών ΕΝΑ, το Ινστιτούτο Ερευνών και Πολιτικής Στρατηγικής – ΙΝΕΡΠΟΣΤ και το Ινστιτούτο Νίκος Πουλαντζάς σε συνεργασία με το Εργαστήριο Τοπικής και Νησιωτικής Ανάπτυξης του Πανεπιστημίου Αιγαίου.
Οι ομιλίες των πολιτικών αρχηγών
Ολόκληρη η ομιλία του Σωκράτη Φάμελλου για τη νησιωτικότητα
Θέλω, ξεκινώντας, να δώσω συγχαρητήρια στα τέσσερα Ινστιτούτα που διοργανώνουν τη σημερινή συζήτηση, αλλά και σε όλη την οργανωτική ομάδα που ξέρω ότι προσπάθησε πάρα πολύ για να βρεθούμε όλοι σήμερα εδώ.
Θέλω να ευχαριστήσω και τους συνομιλητές σε αυτό το πάνελ που τους θεωρώ συντρόφους, με τους οποίους έχουμε βρεθεί ξανά πρόσφατα σε μια πολύ ενδιαφέρουσα συζήτηση για την COP και για την πολιτική και το κλίμα, καθώς και όλους τους φίλους και τις φίλες στη Μυτιλήνη που βρίσκομαι ξανά μαζί τους, γιατί γνωρίζει και ο Δήμαρχος και η Περιφέρεια και το Επιμελητήριο ότι πρέπει να είναι η τρίτη φορά τον τελευταίο ενάμιση χρόνο που βρισκόμαστε μαζί και συζητάμε.
Η συνέχεια αυτού του διαλόγου για τα θέματα της νησιωτικής πολιτικής από τη μεριά του ΣΥΡΙΖΑ-ΠΣ υποδηλώνει εκ μέρους μας τη δυνατότητα, πέρα από τον διάλογο των προοδευτικών χώρων και δυνάμεων, να υπάρχουν προγραμματικές συμφωνίες και κοινή στρατηγική. Η πρόσφατη κοινή κατάθεση νόμου για την αγροτική πολιτική είναι πράγματι μια πρωτοβουλία στη θετική κατεύθυνση.
Γιατί, φίλες και φίλοι, τα μεγάλα ελλείμματα στη νησιωτική πολιτική -και στη στρατηγική, αλλά και στα επιμέρους μέτρα-, όπως και στην αγροτική πολιτική, μιας και αναφερθήκαμε στο σχέδιο νόμου, οφείλονται στις μεγάλες ανισότητες αλλά και στην κοινωνική αδικία που γεννά η κυβερνητική πολιτική και γενικά η συντηρητική πολιτική.
Έχουμε κρίση σε πολλά επίπεδα στη χώρα μας. Έχουμε κρίση αναπτυξιακή, έχουμε κρίση κοινωνική, έχουμε κρίση Δημοκρατίας και θεσμών. Η αντιμετώπιση αυτών των προβλημάτων -το λέω εισαγωγικά, παρ' ότι θα έπρεπε να είναι το συμπέρασμα, αλλά νομίζω ότι ήδη άνοιξε ο διάλογος σε αυτό το επίπεδο- απαιτεί πολιτική αλλαγή. Απαιτεί μια άλλη κυβέρνηση, απαιτεί προοδευτική κυβέρνηση στις επόμενες βουλευτικές εκλογές.
Για τον λόγο αυτό, λοιπόν, σας το λέω εισαγωγικά: Πιστεύουμε εκ μέρους του ΣΥΡΙΖΑ-ΠΣ ότι ο πολιτικός και προγραμματικός διάλογος πρέπει να επιταχυνθεί. Δεν υπάρχει χρόνος. Η κοινωνία πράγματι βρίσκεται σε πολύ μεγάλη αναστάτωση, και θυμό θα έλεγα, και αγωνία. Και πρέπει να καταλήξουμε στην κοινή βούληση διατύπωσης μιας απόφασης για ισχυρό προοδευτικό πόλο πριν από τις επόμενες βουλευτικές εκλογές.
Αυτή είναι η στρατηγική επιλογή του ΣΥΡΙΖΑ-ΠΣ. Αυτή είναι η θέση του ΣΥΡΙΖΑ-ΠΣ. Είμαστε έτοιμοι για αυτή την επιλογή και ζητάμε να πάρουν όλοι καθαρά θέση για την αναγκαιότητα συνεργασίας για να υπάρχει προοδευτική διέξοδος και οξυγόνο για την πατρίδα μας και για τα νησιά.
Δεν αποτελεί λύση καμία κομματική περιχαράκωση. Δεν αποτελεί λύση η κομματική αυτονομία. Γιατί και τα νησιά μας χρειάζονται απαντήσεις και οι απαντήσεις πρέπει να είναι, πρώτον, πολιτικές και, δεύτερον, πρέπει να περιέχουν το «μαζί», γιατί αλλιώς δεν θα είναι λύσεις.
Όσον αφορά το θέμα το οποίο ανοίγουμε σήμερα, έχοντας και καταγωγή από τη Φολέγανδρο και τη μισή μου οικογένεια εκεί, γνωρίζω και τις ιδιαιτερότητες και τον πολύμορφο αποκλεισμό των νησιωτών από φυσικά και κοινωνικά αγαθά. Και εσείς και οι καλεσμένοι μας προφανώς έχουν προσωπική άποψη γιατί το ζουν καθημερινά.
Η έλλειψη πολιτικών και στρατηγικής για τη νησιωτικότητα αποτυπώνει στα νησιά πολύ εντονότερα την επίπτωση των μεγάλων ζητημάτων που υπάρχουν σε όλη την ελληνική κοινωνία: την ακρίβεια, την ελλιπή πρόσβαση στα μεγάλα δημόσια αγαθά όπως είναι η υγεία και η παιδεία, ενώ προσθέτει ελλείμματα στις μεταφορές, στην προσβασιμότητα, αλλά και στο νερό, στην ενέργεια, στο εμπόριο.
Πράγματι, σήμερα είμαστε εδώ και γιατί είμαστε στην 4η φτωχότερη περιφέρεια της Ευρώπης – δύο από τις τρεις περιφέρειες που προηγούνται είναι εξωχώριες της Γαλλίας, και η μία της Βουλγαρίας είναι πραγματικά η φτωχότερη περιφέρεια της Ευρώπης.
Το μεγάλο έλλειμμα στρατηγικής για την νησιωτικότητα είναι πολυεπίπεδο. Σαφέστατα υπάρχει ζήτημα και πρέπει να το συζητήσουμε. Θέλουμε μια πολιτική για τη χώρα μας που να περιέχει περιφερειακά χαρακτηριστικά. Να περιέχει, δηλαδή, τα στοιχεία της περιφερειακής ανάπτυξης.
Είναι σαφέστατα ένα θέμα αποκέντρωσης, αλλά δεν υποτιμώ ότι συνδέεται και με την ακριτική πολιτική. Σαφέστατα είναι ένα εθνικό ζήτημα, γιατί αφορά πολλά από τα μεγάλα νησιά της χώρας μας. Και φυσικά συζητάμε για κάτι το οποίο μάς λείπει, αλλά είναι και συνταγματική και ευρωπαϊκή υποχρέωση. Και είναι και θεσμικά καταγεγραμμένο ως υποχρέωση.
Η νησιωτική πολιτική αποτέλεσε προγραμματική δέσμευση της κυβέρνησης του ΣΥΡΙΖΑ το 2015 και έγινε για πρώτη φορά ολοκληρωμένη πολιτική, με πράξεις. Και θέλω να αναφερθώ στον αείμνηστο σύντροφό μας, στον Νεκτάριο Σαντορινιό, τον οποίο άδικα χάσαμε σαν χθες πριν από τρία χρόνια, ο οποίος αποτέλεσε μαζί με άλλους άξιους συντρόφους μας τον εκφραστή αυτής της πολιτικής μας και της επιλογής μας, η οποία έγινε με βάση τις ανάγκες των νησιωτών.
Γιατί η κυβέρνηση του ΣΥΡΙΖΑ θέσπισε τη μεγάλη μεταρρύθμιση του Μεταφορικού Ισοδυνάμου, που έδωσε ανάσα και στις οικογένειες και στις επιχειρήσεις των νησιών. Και προχώρησε παράλληλα σε σπουδαία μέτρα, για κίνητρα για τους γιατρούς, για ίδρυση μονάδων υγείας, για το άνοιγμα νοσοκομείου, για βάσεις αεροδιακομιδής.
Άνοιξε ταυτόχρονα και άλλα θέματα τα οποία θα μπορούσα να τα αναφέρω με πολύ περιληπτικό τρόπο: Το θέμα της πιλοτικής επιδότησης καυσίμων. Η αφαλάτωση σε 18 νησιά για να γλιτώσουμε από ολιγοπωλιακά καθεστώτα στα οποία δυστυχώς ήταν δεσμευμένα τα νησιά μας, με οφέλη αρκετών εκατομμυρίων ευρώ για το δημόσιο. Θα μπορούσα να θυμηθώ την Ακαδημία Εμπορικού Ναυτικού στην Κάλυμνο, τις δωρεάν συνδέσεις στο ίντερνετ, τους πόρους που αναφέρθηκαν ήδη με την ευκαιρία της αίθουσας, τα ειδικά αναπτυξιακά προγράμματα του Βόρειου και του Νότιου Αιγαίου, όπως και το πρόγραμμα «Φιλόδημος» που επίσης είχε μια τέτοια διάσταση.
Θα μπορούσα να σας πω και άλλα, τα οποία προφανώς περιλαμβάνουν και τον φορέα για τις προστατευόμενες περιοχές που έγινε εδώ, με έδρα τη Λέσβο, για τις περιοχές Natura 2000, που καταργήθηκε μέσα στον πρώτο χρόνο της κυβέρνησης Μητσοτάκη, για να μην μαθαίνουν οι τοπικές κοινωνίες και να μην λαμβάνονται αποφάσεις για τα θέματα των χωροθετήσεων και των χρήσεων γης. Ενώ για έξι χρόνια έμειναν στα συρτάρια οι Ειδικές Περιβαλλοντικές Μελέτες που θα έλυναν τα θέματα των χρήσεων και του κράτους δικαίου, αλλά και της προστασίας του περιβάλλοντος.
Θέλω όμως να βγάλω ένα συμπέρασμα απ' όλο αυτό τον απολογισμό: Το 2019 η χώρα είχε αναπτυξιακή στρατηγική, Growth Strategy ήταν το όνομα με το οποίο μπορείτε να τη βρείτε στο διαδίκτυο. Είναι η αναπτυξιακή στρατηγική που περιελάμβανε, το 2019, και τον μετριασμό και την ανθεκτικότητα στην κλιματική κρίση. Ήταν η επίσημη πολιτική της χώρας και δυστυχώς είναι στο συρτάρι και αποσυνδέθηκε και από τα αναπτυξιακά και χρηματοδοτικά εργαλεία.
Ποια είναι η αντανάκλαση εκείνου του χρόνου με τη σημερινή κατάσταση; Σήμερα δεν υπάρχει στρατηγική, δεν υπάρχει σχέδιο.
Και για να μιλήσουμε καθαρά: Γιατί δεν υπάρχει σχέδιο σήμερα στην Ελλάδα σε όλα τα επίπεδα; Σε αναπτυξιακό, οικονομικό, κοινωνικό, χωρικό, περιβαλλοντικό επίπεδο; Για να υπάρχει ασυδοσία. Γιατί η επιλογή της κυβέρνησης είναι να κυριαρχεί ο νόμος του ισχυρού και του κολλητού και να καταλήγει στους «Φραπέδες» και τους «Χασάπηδες». Αυτή είναι η επιλογή της σημερινής κυβέρνησης. Και είναι ένα σχέδιο αντίθετο με αυτό που και η Ευρώπη έλεγε και ο προοδευτικός χώρος λέει.
Σήμερα η νησιωτική πολιτική πράγματι έχει υποχωρήσει και η χώρα, παρότι δεν βρίσκεται σε μνημόνια, βλέπει τους νησιώτες να υποφέρουν και να απομακρύνονται από το ευρωπαϊκό κεκτημένο. Οι κίνδυνοι είναι αναπτυξιακοί, κοινωνικοί και έχουν και μια μεγάλη εθνική διάσταση. Υπάρχει κίνδυνος ρήξης της κοινωνικής συνοχής. Σε αρκετά νησιά υπάρχει ερήμωση, τουλάχιστον όλους τους χειμερινούς μήνες. Υπάρχουν ανισότητες, ελλιπή πρόσβαση στα αγαθά, αλλά και κίνδυνος καταστροφής της μοναδικής ελληνικής νησιωτικής φυσιογνωμίας. Γιατί παράλληλα με τα προβλήματα των ανισοτήτων έχουμε και τα προβλήματα της υπερκατανάλωσης του χώρου, των φυσικών πόρων, ακόμα και αυτής της φυσιογνωμίας της νησιωτικότητας, και το πρόβλημα της φέρουσας ικανότητας.
Άρα έχουμε ένα διπλό πρόβλημα να αντιμετωπίσουμε: από την μια την ερήμωση και από την άλλη την υπερκατανάλωση. Προσέξτε, και προσθέστε σε όλα αυτά, τις πρόσφατες μεγάλες συγκρούσεις για το νερό στα νησιά, τις συγκρούσεις του αγροτικού χώρου, του πρωτογενούς προϊόντος, που είναι απαραίτητο και για τον τουρισμό αλλά και για την ισόρροπη ανάπτυξη και για την λειτουργία της κοινωνικής και οικονομικής πραγματικότητας, τις συγκρούσεις για τις χρήσεις γης, μέχρι και τα ακραία περιστατικά στο Σαρακήνικο, αλλά και στην Σαντορίνη, στις περιοχές της Καλντέρας. Άρα μεγάλα προβλήματα στον χώρο, ιδιαίτερα στην εκτός σχεδίου περιοχή, γιατί δεν υπάρχει σχεδιασμός, και βέβαια την αγροτική κρίση και την κατάρρευση του πρωτογενούς τομέα που αυτό είναι ένα εθνικό ζήτημα, αλλά με πολύ σημαντικό αποτύπωμα και στα νησιά.
Και εδώ να βάλω και τρεις μεγάλες αβεβαιότητες έξω από τα γεωγραφικά όρια της πατρίδας μας: την κλιματική κρίση, την ανθεκτικότητα, που συνδέεται και με τις φυσικές καταστροφές, αλλά και με την λειψυδρία. Το δεύτερο μεγάλο θέμα είναι το μεταναστευτικό, όπου δεν λύνεται το πρόβλημα αν δεν υπάρξει ένα άλλο σύμφωνο μετανάστευσης για να έχουμε ασφαλείς διόδους και να αντιμετωπιστούν πράγματι οι διακινητές.
Και βέβαια έχουμε και το ζήτημα των διπλωματικών μας σχέσεων και της συζήτησης, είναι πρόσφατη η συνάντηση Μητσοτάκη - Ερντογάν, όπου οφείλω να σας πω ότι πολλά εργαλεία, -όπως οι θαλάσσιες ζώνες, που χρειάζονται και για άλλους λόγους, όχι μόνο για τα κυριαρχικά δικαιώματα, που σαφέστατα και εκεί είναι κρίσιμο-, καθυστερούν, όπως και τα θαλάσσια πάρκα.
Έχουμε λοιπόν ζητήματα στα ελληνοτουρκικά που δεν έχουν λυθεί.
Και πολλά ζητήματα προστίθενται στην αγωνία που υπάρχει σήμερα στα νησιά μας.
Προτάσεις:
Άμεση εφαρμογή μειωμένου ΦΠΑ σε όλα τα νησιά. Είναι και ευρωπαϊκή οδηγία και υπάρχει η δυνατότητα.
Δεύτερον, κανονικότητα στο Μεταφορικό Ισοδύναμο στις πληρωμές και επέκταση του και στους φοιτητές και στους δημόσιους λειτουργούς που υπηρετούν για διάφορες θέσεις στα νησιά.
Υγειονομικό ισοδύναμο. Πρέπει οι νησιώτες και οι νησιώτισσες να έχουν πλήρη εγγύηση της Πολιτείας για την πρόσβαση σε υπηρεσίες υγείας, μαζί με τη μηδενική συμμετοχή στη φαρμακευτική δαπάνη των χρόνιων ασθενών. Και βέβαια τα μεγάλα ζητήματα της διακομιδής, δηλαδή τηλεϊατρική, ΕΚΑΒ και όλα τα απαραίτητα στοιχεία που χρειάζονται.
Ένα νέο ισοδύναμο, το οποίο προσθέτουμε εμείς στην προγραμματική μας πρόταση, το ισοδύναμο νερού. Το οποίο σαφέστατα έχει να κάνει με το επιπλέον κόστος πρόσβασης στο νερό, που δημιουργείται πλέον για νησιώτες και νησιώτισσες, και πρέπει να καλύπτεται από την Πολιτεία, γιατί αλλιώς δεν υπάρχει ισότητα των πολιτών για την πρόσβαση στα αγαθά, αλλά έχει να κάνει και με τη διαθεσιμότητα αλλά και με τα σχέδια διαχείρισης νερού, γιατί δεν πρέπει να απαντάμε μόνο στο θέμα της ζήτησης αλλά και στο θέμα της προσφοράς.
Και 5η μεγάλη παρέμβαση, προγραμματική δέσμευση του ΣΥΡΙΖΑ-ΠΣ, είναι η δημόσια πολιτική στέγης. Εμείς έχουμε δεσμευτεί για τριετή κάλυψη στέγης σε όλους τους δημόσιους λειτουργούς στα νησιά, και αναφέρομαι πρώτα απ’ όλα βέβαια στην υγεία και στην παιδεία, αλλά και σε άλλες πολύτιμες ειδικότητες που χρειαζόμαστε. Και φυσικά το ζήτημα μιας δημόσιας πολιτικής στέγης σε συνεργασία με την Αυτοδιοίκηση.
Θα μπορούσα να προσθέσω το θέμα της ενεργειακής αυτονομίας με αποκλειστική αδειοδότηση ενεργειακών κοινοτήτων και συσσώρευσης, δεν χρειάζονται άλλα μεγάλα εργολαβικά συμφέροντα να εξυπηρετούνται στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, και υπάρχει και το θέμα του χωρικού σχεδιασμού των ΑΠΕ. Και κόμη, τα σχέδια μηδενικών αποβλήτων, αλλά στην Αυτοδιοίκηση, και όχι σε αυτήν την τερατογένεση των περιφερειακών ΦΟΔΣΑ. Σαφέστατα τη συνδεσιμότητα, γιατί μιλάμε πλέον για την περίοδο των δικτύων και των data. Την ανθεκτικότητα των νησιών όσον αφορά την κλιματική κρίση.
Και ένα ειδικό επιχειρησιακό σχέδιο, μέσα στη νησιωτική στρατηγική, για τον πρωτογενή τομέα των νησιών μας, γιατί πάρα πολλά προϊόντα στα νησιά είναι και ΠΟΠ και αποτυπώνουν την ελληνική ή και μεσογειακή κουλτούρα στη διατροφή.
Εδώ υπάρχει και ένα θέμα με τις ακτοπλοϊκές συγκοινωνίες, δεν μπορούμε να μην μιλήσουμε γι’ αυτές. Υπάρχει ένα θέμα πλουραλισμού, ελέγχου και ρύθμισης της αγοράς, εξασφάλισης της τιμής των εισιτηρίων, διότι πολλά στην ακτοπλοϊκή αγορά τα διαχειριζόμαστε με επιδοτήσεις και την πράσινη μετάβαση του στόλου. Εμείς θέλουμε ελληνικά ναυπηγεία, πλουραλισμό στην αγορά, λειτουργία και της Αυτοδιοίκησης σε κάποιες περιοχές στο θέμα της ακτοπλοϊκής σύνδεσης, αλλά και εγγυήσεις και για τους εργαζόμενους και για τους νησιώτες.
Όμως αυτά, τα διά ταύτα, απαιτούν πολιτική αλλαγή για να μπορέσουν να εφαρμοστούν. Δεν έχουμε καμία εμπιστοσύνη στη σημερινή κυβέρνηση, αλλά ξέρουμε ότι η σημερινή κυβέρνηση εξυπηρετεί άλλα συμφέροντα.
Απαιτείται ένα σχέδιο. Και αυτό το σχέδιο πρώτα απ’ όλα πρέπει να έχει και τα απαραίτητα επιστημονικά εργαλεία, και πολλά από αυτά παρουσιάστηκαν. Δεν μπορεί η χώρα μας να έχει καταδικαστεί γιατί δεν είχαμε Εθνικό Θαλάσσιο Χωροταξικό Σχεδιασμό τον Φεβρουάριο του 2025, που θα έπρεπε να ήμασταν η πρώτη χώρα που είχε αξιοποιήσει αυτήν την ευρωπαϊκή πρωτοβουλία.
Και τώρα έχουμε εκκρεμότητα για όλα τα τοπικά πολεοδομικά σχέδια αλλά και για τα θαλάσσια χωροταξικά πλαίσια, τα οποία πρέπει να ολοκληρωθούν με συμμετοχή της Αυτοδιοίκησης και όχι στα κλειστά γραφεία του υπουργείου και με τους μελετητές.
Εδώ πρέπει να συντονιστούν όλες οι πολιτικές, δηλαδή το περιβάλλον, η αλιεία, ο τουρισμός, οι μεταφορές, η ενέργεια, πρέπει να είναι σε έναν σχεδιασμό. Και εδώ πρέπει να έχουμε σαφέστατα κριτήρια τη φέρουσα ικανότητα, την προστασία του περιβάλλοντος, την κυκλική και κλιματικά ουδέτερη οικονομία και το ολοκληρωμένο τοπικό προϊόν.
Όσον αφορά τον σχεδιασμό, νομίζω ότι υπάρχει η δυνατότητα να συμφωνήσουμε, και στον προοδευτικό χώρο. Υπάρχει ένα ερώτημα: «με ποιους φορείς».
Οφείλω να σας πω, φίλες και φίλοι, ότι χωρίς ισχυρή Πολιτεία που να μπορεί να ελέγχει και να ρυθμίζει την αγορά και να υποστηρίζει την κοινωνία, δεν μπορεί να προχωρήσουμε. Δηλαδή αν αφήσουμε ελεύθερες και ανεξέλεγκτες τις δυνάμεις της αγοράς, δεν μπορεί να υπάρχει αυτό το οποίο παρουσιάζουμε. Η άποψη μας για την ισχυρή Πολιτεία ξεκινάει και περιλαμβάνει και τη συζήτηση για τη Συνταγματική Αναθεώρηση.
Ναι, χρειαζόμαστε Συνταγματική Αναθεώρηση για τις αρμοδιότητες και την ευθύνη της Αυτοδιοίκησης, αγαπητοί δήμαρχοι, σαφέστατα και βέβαια χρειαζόμαστε στην Συνταγματική Αναθεώρηση να προστεθεί η εισαγωγή πρόβλεψης για μέτρα θετικής διάκρισης για τη νησιωτικότητα. Προτείνουμε να προστεθεί δηλαδή, για να ενισχυθεί. Η νησιωτική Αυτοδιοίκηση πρέπει να ενισχυθεί και σε πόρους και σε προσωπικό. Γιατί πιστεύω ότι υπάρχει και μια ιδιαιτερότητα την οποία τη γνωρίζετε, αναφέρθηκα ήδη σε πολλούς τομείς.
Και όσον αφορά την αναπτυξιακή στρατηγική, αγαπητή κα Κατσέλη, μελετώντας και τα πορίσματα αντίστοιχων πρωτοβουλιών των Ινστιτούτων, οφείλω να πω ότι πρέπει να έχουμε εθνικό αναπτυξιακό φορέα. Πρέπει να υπάρχει δομή, προφανώς εντός της Πολιτείας, που να παρακολουθεί την αναπτυξιακή στρατηγική, αλλά χρειάζονται και περιφερειακές δομές για την αναπτυξιακή λειτουργία της χώρας.
Αυτό πρακτικά τι σημαίνει; Συμμετοχικός δημοκρατικός προγραμματισμός που δυστυχώς ξεχάστηκε, ενώ ήταν μια κατάκτηση της χώρας μας, περιφερειακά και τοπικά σχέδια ανάπτυξης, με αυτό που λέμε είτε τοπικές ομάδες δράσης είτε αναπτυξιακές δομές. Μπορεί και οι Αναπτυξιακές Εταιρείες Αυτοδιοίκησης να παίξουν αυτόν τον ρόλο ή ένα δια-αυτοδιοικητικό σχήμα. Πάντως χρειάζεται οπωσδήποτε διαφάνεια, λογοδοσία και κοινωνικός έλεγχος, έτσι ώστε να έχουμε και την απαραίτητη σύνδεση με την στρατηγική για τον πρωτογενή τομέα.
Φίλες και φίλοι, είναι πάρα πολλά αυτά που θα μπορούσαμε να συζητήσουμε. Νομίζω όμως ότι όλα όσα συνδέονται με το τι επιλογές θα κάνουμε για τις προτεραιότητες.
Εδώ λοιπόν τα πράγματα είναι απλά και συνδέονται και με το πρώτο ερώτημα που θέσαμε, «αν θα επιδιώξουμε να υπάρχει πολιτική αλλαγή στις επόμενες εκλογές».
Ή θα είμαστε με τα καρτέλ, με τα υπερκέρδη και με τους «Φραπέδες» και τους «Χασάπηδες», ή θα είμαστε με τα νησιά, με τη μείωση της φορολογίας, με την ευημερία και με μια ανθεκτική κοινωνία η οποία θα προοδεύει, κάτι το οποίο είναι και κοινωνικά αναγκαίο και κοινωνικά δίκαιο, αλλά πιστεύω ότι είναι και προς συμφέρον της πατρίδας μας. Ευχαριστώ πολύ.
Στο κλείσιμο της συζήτησης ο Σωκράτης Φάμελλος τόνισε:
Θέλω να δώσω μια απάντηση στο συμπέρασμα το οποίο έθεσε και η κυρία Κατσέλη, στην πρόταση. Πιστεύω ότι υπάρχει δυνατότητα και κοινών προτάσεων των προοδευτικών δυνάμεων για τη Συνταγματική Αναθεώρηση και κοινού προγραμματικού πλαισίου και συγκεκριμένων προγραμματικών επεξεργασιών για τη νησιωτικότητα και για τη διοίκηση της ανάπτυξης. Τα λέω με τίτλους, γιατί δεν υπάρχει και λόγος μετά από τόση συζήτηση να ψάχνουμε να βρούμε σε τι διαφωνούμε.
Δεν είναι εύκολο να περιγράψει κανείς σε ένα σχέδιο νόμου όλη τη νησιωτική πολιτική, όλη τη διεύθυνση και τη διοίκηση της ανάπτυξης. Αλλά και στην αγροτική πολιτική, με το σχέδιο νόμου που καταθέσαμε, επιλέξαμε να βάλουμε ένα κομβικό θέμα -το πώς διοικείται, πώς συντονίζεται αλλά και πώς συντάσσεται το σχέδιο της αγροτικής πολιτικής. Γιατί πάνω από όλα αυτό που έχει σημασία είναι να συμφωνήσουμε και να κάτσουμε στο ίδιο τραπέζι.
Άρα και στη νησιωτική πολιτική μπορεί να κατέθεσε δέκα προτάσεις ο Αλέξης Χαρίτσης, δέκα ο Πέτρος Κόκκαλης, δέκα το ΠΑΣΟΚ, σημασία έχει να βρούμε έστω τις πέντε που θα κάνουν τώρα συγκεκριμένη τη συνεργασία και τη διέξοδο, γιατί αυτό θέλει η κοινωνία. Η κοινωνία λέει «βρείτε τα για να γλυτώσουμε». Εμείς λοιπόν είμαστε σύμφωνοι με αυτό.
Αυτό το οποίο νομίζω ότι έχει ανάγκη η χώρα μας είναι να υπάρχει μια ειλικρινής πρωτοβουλία από όλες τις πλευρές, από κάτω προς τα πάνω, από πάνω προς τα κάτω, από τον επιστημονικό και ακαδημαϊκό χώρο, από τα ινστιτούτα, που τα έχουμε ανάγκη. Γιατί πάνω απ' όλα αυτό που χρειάζεται να κατανοήσουμε -και να δημιουργήσουμε τις συνθήκες, αλλάζοντας συσχετισμούς, όπως έχουμε ήδη τοποθετηθεί εμείς ως ΣΥΡΙΖΑ-ΠΣ την προηγούμενη εβδομάδα-, είναι ότι μπορούμε όλοι και όλες μαζί να κάνουμε την ανατροπή. Και πρέπει να το πιστέψουμε ότι αυτό γίνεται. Και παραδείγματα υπάρχουν, και πολιτικό δυναμικό, και δυνατότητες.
Από αυτή την πλευρά, χωρίς να μπω στις λεπτομέρειες όλων αυτών των ζητημάτων, θεωρώ πως από τη δική μας πλευρά ως ΣΥΡΙΖΑ-ΠΣ συμφωνούμε να δουλέψουμε μαζί για προγραμματικές προτάσεις και στη Συνταγματική Αναθεώρηση, για τη νησιωτικότητα και την Αυτοδιοίκηση ως παραδείγματα, αλλά μπορεί να είναι και άλλα πολλά, για τα θέματα της διοίκησης, του συντονισμού και του governance, όπως είπατε, της ανάπτυξης. Θεωρώ ότι ήταν πολύτιμη αυτή η συζήτηση και δεν είχε γίνει ως τώρα. Και μέχρι το βράδυ θα βγάλουμε και άλλα πολύτιμα συμπεράσματα.
Να προσθέσω ότι υπάρχει συνταγματική πρόβλεψη και ευρωπαϊκή υποχρέωση για την νησιωτικότητα. Προτείναμε ως ΣΥΡΙΖΑ να προσθέσουμε το μέτρο θετικής διάκρισης, επιπλέον, για να δείξουμε και την πολιτική κατεύθυνση.
Γιατί πιστεύουμε, και θέλω να το πω αυτό κλείνοντας και χαιρετώντας σας, ότι ο χώρος του Κοινοβουλίου και του Ευρωκοινοβουλίου, η πολιτική, είναι πεδίο όπου μπορούν να γίνουν αλλαγές. Η κοινοβουλευτική δημοκρατία μάς δίνει τη δυνατότητα και συνεννοήσεων αλλά και παρεμβάσεων και ωρίμανσης μέτρων. Και θα ακούσετε στη συνέχεια ένα τέτοιο παράδειγμα, γιατί η ομάδα της Αριστεράς σταμάτησε τη Mercosur με διαδικασίες Ευρωκοινοβουλίου. Άρα, ορίστε πώς μπορούν με προοδευτικές συνεργασίες να σταματάνε αρνητικές επιλογές για την κοινωνία και τον αγροτικό τομέα. Σας ευχαριστώ πάρα πολύ.
Η ομιλία του Αλέξη Χαρίτση
Κατ’ αρχάς, πρέπει να πω ότι όταν μιλάμε για νησιωτικότητα το μυαλό μου δεν μπορεί να μην πάει σε έναν άνθρωπο, έναν πολύτιμο σύντροφο που δεν είναι πια μαζί μας: τον Νεκτάριο Σαντορινιό. Και δεν χρειάζεται να πω κάτι άλλο για το έργο του, για το ότι υπηρέτησε τη νησιωτικότητα με πίστη και πάθος.
Πιστεύω ότι όλοι θα συμφωνήσουμε στο εξής:
Η νησιωτικότητα, παρότι κατοχυρωμένη στις ευρωπαϊκές Συνθήκες και στο ελληνικό Σύνταγμα,
παρότι χιλιοειπωμένη σαν όρος και σαν έννοια, μέχρι σήμερα παραμένει δυστυχώς ένας θεωρητικός κυρίως όρος.
Πολλά λέγονται, λίγα γίνονται – κι αυτά τα λίγα που γίνονται, γίνονται αποσπασματικά.
Στο ερώτημα της Λούκας Κατσέλη, όσον αφορά τις ιδιαιτερότητες των νησιών, θα έλεγα κατ’ αρχάς ότι
τα νησιά δεν έχουν απλώς κάποιες ιδιαιτερότητες.
Ζουν με μόνιμους περιορισμούς:
• Μικρή αγορά και κλίμακα.
• Ακριβά μεταφορικά και διακοπές εφοδιασμού.
• Δύσκολη πρόσβαση σε υπηρεσίες και αδύναμες διοικητικά δομές.
• Υψηλό κόστος ζωής και παραγωγής.
• Ευαίσθητο περιβάλλον που δεν αντέχει υπερφόρτωση.
• Και μια οικονομία που λειτουργεί με έντονη εποχικότητα : τέσσερις μήνες υπερφόρτωσης και οκτώ μήνες επιβίωσης ή υπολειτουργίας.
Αυτά δεν είναι συγκυριακά. Είναι δομικά.
Και όταν έχεις δομικά μειονεκτήματα, δεν μπορείς να εφαρμόζεις γενικές πολιτικές, σαν να είμαστε όλοι στο ίδιο σημείο του χάρτη.
Γιατί τότε οι ανισότητες παγιώνονται.
Γι’ αυτό η νησιωτικότητα δεν θέλει ειδικά μέτρα.
Θέλει μόνιμη εθνική στρατηγική.
Θα μου επιτρέψετε, όμως, να παρατηρήσω το εξής: Στο σημείο αυτό γίνεται ένα μεγάλο λάθος.
Μιλάμε για τα νησιά λες και είναι ένα ενιαίο πράγμα. Δεν είναι.
Άλλο μεγάλο νησί με πληθυσμό και υπηρεσίες.
Άλλο μεσαίο που παλεύει να σταθεί οικονομικά.
Άλλο μικρό νησί που παλεύει απλώς να μη σβήσει και δεν βλέπει ούτε γιατρό τον χειμώνα.
Γι’ αυτό η εσωτερική τυπολόγηση των νησιών δεν είναι τεχνική λεπτομέρεια.
Είναι προϋπόθεση δικαιοσύνης.
Βέβαια, για χρόνια ο σχεδιασμός γινόταν σαν να μην υπάρχουν νησιά.
Νόμοι κομμένοι και ραμμένοι για την ηπειρωτική χώρα, και μετά -ίσως- πρόχειρες εξαιρέσεις, διορθώσεις, μεταβατικές ρυθμίσεις.
Και μέσα σε αυτό το θεσμικό κενό, επικράτησε η εύκολη απάντηση για την άρση του δομικού μειονεκτήματος:
ανεξέλεγκτος τουρισμός ως υποκατάστατο στρατηγικής.
Και τι βλέπουμε σήμερα στη Μεσόγειο;
Οριακά συστήματα τους θερινούς μήνες.
Υποδομές που φτιάχνονται για τον επισκέπτη, όχι για τον κάτοικο.
Ακίνητα που μετατρέπονται σε βραχυχρόνια μίσθωση, και κάτοικοι που δεν βρίσκουν σπίτι για να μείνουν.
Ο υπερτουρισμός ως κοινωνικό πρόβλημα.
Άρα έχουμε πια μια επιπλέον αιτία –πέρα από τις δομικές– εκτοπισμού των κατοίκων.
Υπάρχει, όμως, και ένα ακόμη στοιχείο που έχει πλέον αποκτήσει δομικά χαρακτηριστικά και δεν μπορούμε να αγνοούμε.
Κι αυτό δεν είναι άλλο από την κλιματική κρίση.
Τα νησιά είναι από τη φύση τους πιο ευάλωτα και πιο εκτεθειμένα.
Περιορισμένοι υδάτινοι πόροι.
Ενεργειακή εξάρτηση.
Ευαίσθητα οικοσυστήματα.
Μεγαλύτερη έκθεση σε ακραία καιρικά φαινόμενα, όπως διάβρωση ακτών και ξηρασία.
Όταν ένα νησί εξαρτάται από μία δραστηριότητα και από εισαγόμενους πόρους, κάθε κρίση το χτυπάει πιο έντονα.
Η ευαλωτότητα στα νησιά δεν είναι αφηρημένη έννοια. Είναι υπαρξιακή.
Θεωρώ λοιπόν δεδομένο ότι η κλιματική ανθεκτικότητα δεν είναι μόνο περιβαλλοντική πολιτική:
είναι βασική αναπτυξιακή και κοινωνική πολιτική. Αυτό ισχύει παντού, αλλά στα νησιά ακόμα περισσότερο.
Σε αυτή την εξίσωση υπάρχει ένας κρίσιμος παράγοντας που συχνά υποτιμούμε:
η ιδιαιτερότητα της τοπικής αυτοδιοίκησης.
Στην ηπειρωτική χώρα ένας Δήμος είναι ένας κρίκος σε μια αλυσίδα υπηρεσιών.
Στα νησιά, ο Δήμος συχνά είναι ολόκληρη η αλυσίδα.
Εκεί πέφτουν πάνω του τα πάντα:
ύδρευση, απορρίμματα, δρόμοι, κοινωνική μέριμνα, πολιτική προστασία, αλλά επιπρόσθετα και ζητήματα που αλλού τα καλύπτει το κράτος ή η περιφέρεια.
Και όλα αυτά με ελάχιστο προσωπικό, μικρούς προϋπολογισμούς, τρομερές πληθυσμιακές διαφοροποιήσεις μέσα στο έτος.
Ο νησιωτικός δήμος δεν έχει απλώς λιγότερους πόρους.
Έχει και πολύ μεγαλύτερο φορτίο.
Άρα οποιαδήποτε Εθνική Στρατηγική που δεν προϋποθέτει μια ισχυρή «νησιωτική αυτοδιοίκηση» δεν θα καταφέρει να είναι αποτελεσματική.
Τα νησιά, λοιπόν - για να περάσω στο δεύτερο ερώτημα - δεν υστερούν επειδή δεν αξιοποιούνται σωστά, αλλά γιατί λειτουργούν με μόνιμα διαρθρωτικά εμπόδια. Κι αυτό παράγει αναπτυξιακό χάσμα.
Συμπυκνώνω τις παρεμβάσεις σε δύο τομές.
Α. Η πρώτη - θεσμική:
η νησιωτικότητα να γίνει μόνιμο φίλτρο σε κάθε νόμο και σε κάθε δημόσια πολιτική.
Όχι μπαλώματα.
Κάθε απόφαση του Κράτους να περνά υποχρεωτικά από το ερώτημα:
πώς επηρεάζει ένα νησί;
δημιουργεί ανισότητα;
αυξάνει κόστος;
περιορίζει πρόσβαση;
Αν ναι, να προσαρμόζεται.
Αυτό θα έκανε πράξη τη ρήτρα νησιωτικότητας.
Μια θεσμική ομπρέλα ισότητας πάνω από όλες τις πολιτικές.
Πώς μεταφράζεται αυτό στις άμεσες προτεραιότητες πολιτικής;
Πρώτον. Μεταφορές - διασυνδεσιμότητα
Στα νησιά η ακτοπλοΐα πρέπει να είναι ό,τι και οι δρόμοι στην ηπειρωτική Ελλάδα: δημόσια υπηρεσία. Όχι αγορά. Πώς;
• Με πολυετείς συμβάσεις δημόσιου συμφέροντος,
• με εγγυημένα δρομολόγια όλο τον χρόνο,
• με κρατική παρέμβαση στον ολιγοπωλιακό χαρακτήρα,
• με πραγματικό Μεταφορικό Ισοδύναμο για κατοίκους και επιχειρήσεις.
Να μην πληρώνει ο νησιώτης το τίμημα της γεωγραφίας του.
Δεύτερον. Κόστος ζωής και φορολογία.
Στα νησιά όλα είναι ακριβότερα: τρόφιμα, καύσιμα, υλικά, υπηρεσίες.
Δεν μπορούν να φορολογούνται σαν να είναι στο κέντρο της Αθήνας.
Μιλάμε λοιπόν για χαμηλότερους συντελεστές ΦΠΑ και στοχευμένες φοροελαφρύνσεις ως εξίσωση ευκαιριών.
Τρίτον: δικαίωμα κατοίκησης και παραμονής.
Η νησιωτικότητα δεν μπορεί να στηρίζεται στον ηρωισμό.
Χρειάζεται και Υγειονομικό Ισοδύναμο - με οργανωμένο νησιωτικό δίκτυο υγείας, διακομιδές και τηλεϊατρική.
Χρειάζεται και Στεγαστική πολιτική - με ρύθμιση της βραχυχρόνιας μίσθωσης (όχι ελαφρύνσεις ΕΝΦΙΑ για όσους έχουν σπίτι διακοπών, όπως κάνει η κυβέρνηση της ΝΔ)
Β. Και μια δεύτερη (μετά τη θεσμική) επιχειρησιακή-στρατηγική τομή:
από το δομικό μειονέκτημα και την τουριστική μονοκαλλιέργεια σε νησιά-μοχλούς βιωσιμότητας.
Εδώ δεν μιλάμε για θεσμική διόρθωση. Μιλάμε για αλλαγή αναπτυξιακής λογικής.
Θα το έλεγα ρήξη με το καθεστώς εξαίρεσης που παράγει «υπερτουριστική απορρύθμιση».
Εδώ, η μικρή κλίμακα μπορεί ακριβώς να λειτουργήσει ως πλεονέκτημα μετάβασης και ως πλαίσιο ολοκληρωμένων παρεμβάσεων.
Στην πράξη αυτό σημαίνει όχι απλώς ΑΠΕ, αλλά υβριδικά συστήματα παραγωγής και αποθήκευσης ενέργειας.
Όχι εξωτερικούς επενδυτές που φυτεύουν ανεμογεννήτριες ανεξέλεγκτα, αλλά ενεργειακές κοινότητες με συμμετοχή δήμων και κατοίκων.
Όχι αποσπασματικά έργα νερού, αλλά ολοκληρωμένη διαχείριση υδατικών πόρων: εκσυγχρονισμό δικτύων, αποθήκευση και εμπλουτισμό υδροφόρων, επαναχρησιμοποίηση για αγροτικές και δημοτικές ανάγκες, αφαλάτωση όπου απαιτείται,
Όχι σκουπίδια για θάψιμο, αλλά κυκλική οικονομία με επαναχρησιμοποίηση.
Να σημειώσω κάτι: αυτή η συζήτηση για την νησιωτικότητα γίνεται χρόνια. Τώρα όμως βρισκόμαστε σε σημείο κρίσιμο.
Γιατί και σε ευρωπαϊκό επίπεδο --με άξονα τη νέα προγραμματική περίοδο-- επανασχεδιάζονται πολιτικές συνοχής και ανθεκτικότητας.
Και πλέον αναγνωρίζεται ότι τα νησιά δεν μπορούν να αντιμετωπίζονται σαν κανονικές περιφέρειες. Είναι στο χέρι μας να ασκηθεί η πίεση αυτή.
Κατακερματισμός αρμοδιοτήτων.
Πολύ σωστά η Λούκα Κατσέλη ρωτάει πώς μπορεί να καταστεί εφαρμόσιμη και βιώσιμη μια Εθνική Στρατηγική.
Το πρόβλημα - συμφωνούμε νομίζω όλοι - είναι ότι με τον σημερινό κατακερματισμό αρμοδιοτήτων, ακόμα και οι σωστές παρεμβάσεις σπάνε σε κομμάτια και μπλοκάρουν ανάμεσα σε υπουργεία, φορείς, προσκλήσεις.
Στα νησιά όμως όλα είναι σύστημα.
Αν λείψει το νερό, καταρρέει ο τουρισμός.
Αν πιεστεί η στέγη, φεύγουν γιατροί και δάσκαλοι.
Αν μπλοκάρει η ακτοπλοΐα, νεκρώνει η οικονομία.
Αν συνεχίσουμε με κατακερματισμό, η στρατηγική θα μένει στα χαρτιά.
Άρα η απάντηση δεν είναι άλλο ένα πρόγραμμα.
Είναι αλλαγή της αναπτυξιακής διοίκησης.
Η θεσμική τομή της «ρήτρας νησιωτικότητας» πρέπει να μεταφραστεί και σε διοικητική γλώσσα.
Και για να γίνω συγκεκριμένος.
Χρειάζεται ένας κεντρικός μηχανισμός συντονισμού με πραγματικές και όχι τυπικές αρμοδιότητες, που να εγκρίνει ενιαίες προτεραιότητες ανά νησιωτική ενότητα.
Δεν μιλάω για συγκρότηση μιας ακόμα επιτροπής.
Μιλάω για έναν φορέα που ενώνει υπουργεία, ξεμπλοκάρει συγκρούσεις, ιεραρχεί προτεραιότητες και παρακολουθεί την υλοποίηση.
Όμως. Η στρατηγική δεν εφαρμόζεται από την Αθήνα. Εφαρμόζεται στον τόπο.
Και εδώ μπαίνει ο πυρήνας: η τοπική αυτοδιοίκηση και η τοπική κοινότητα.
Ο σχεδιασμός πρέπει να γίνεται από κάτω προς τα πάνω:
οι δήμοι και οι τοπικές κοινωνίες ορίζουν ανάγκες και προτεραιότητες και το Κράτος τις μετατρέπει σε χρηματοδοτημένα, ολοκληρωμένα σχέδια ανά νησί ή σύμπλεγμα.
Το επόμενο στάδιο είναι πώς υλοποιούνται τα έργα.
Στα νησιά δεν χρειάζονται δεκάδες άσχετα έργα.
Φτιάχνεις λιμάνι. Όμως χωρίς νερό και διαχείριση λυμάτων πχ. είναι πρόβλημα η τουριστική ροή.
Χρειάζεται ένα ολοκληρωμένο σχέδιο ανά νησί ή σύμπλεγμα.
Όλα (υποδομές-υπηρεσίες πχ.) δεμένα σε μία στρατηγική.
Έτσι σταματάς να κυνηγάς προσκλήσεις και αρχίζεις να υλοποιείς σχέδιο.
Εδώ πέφτεις πάνω στην πραγματικότητα: τεχνική ικανότητα.
Ένας μικρός νησιωτικός δήμος δεν μπορεί μόνος του να βγάζει μελέτες, διαγωνισμούς και αδειοδοτήσεις για δεκάδες σύνθετα έργα.
Άρα χρειάζονται:
• κοινές τεχνικές υπηρεσίες για νησιά,
• κεντρική υποστήριξη ωρίμανσης έργων,
• πρότυπες λύσεις για μικρής κλίμακας παρεμβάσεις.
Απαιτείται ένας σταθερός μηχανισμός - τύπου ΜΟΔ για τα νησιά
(το είχαμε προχωρήσει αυτό όταν ήμουν στο Υπουργείο Οικονομίας με πολύ σημαντικά αποτελέσματα τότε).
Και τέλος, σταθεροί πόροι.
Όχι κάθε χρόνο από την αρχή. Όχι κάθε έργο σε άλλη πρόσκληση.
Κάθε νησιωτικό σχέδιο να έχει πολυετή χρηματοδότηση δεσμευμένη από την αρχή. Αυτό είναι που κάνει μια στρατηγική βιώσιμη.
Πολλοί εδώ θα θυμούνται ότι στο Υπουργείο Οικονομίας είχαμε θεσπίσει και χρηματοδοτήσει – και μάλιστα σε δύσκολους καιρούς δημοσιονομικής στενότητας – όχι μόνο το γνωστός σε όλους πλέον Μεταφορικό Ισοδύναμο.
Αλλά και ένα ακόμα πολύ σημαντικό πρόγραμμα:
το Ειδικό Αναπτυξιακό Πρόγραμμα για το Βόρειο Αιγαίο.
Ε, αυτό θέλει μια πολυετή σταθερή μορφή.
Έκανα μια προσπάθεια να απαντήσω σε όλα τα ερωτήματα χωρίς να καταχραστώ τον χρόνο, ελπίζω να τα κατάφερα.
Η ομιλία του Πέτρου Κόκκαλη
Αγαπητές και αγαπητοί,
Ευχαριστώ θερμά τους διοργανωτές και το Επιμελητήριο Λέσβου για τη φιλοξενία. Και ευχαριστώ ιδιαίτερα τον κ. Σπιλάνη, που επί χρόνια μελετά και καταγράφει αυτό που οι περισσότεροι πολιτικοί απλά επισκέπτονται το καλοκαίρι.
Ξέρετε, όταν έρχομαι σε ένα νησί τον Φεβρουάριο, βλέπω κάτι που δεν φαίνεται στις καρτ-ποστάλ:
Βλέπω το φαρμακείο που δυσκολεύεται να κρατήσει φαρμακοποιό όλο το χρόνο.
Βλέπω τη νεαρή δασκάλα που αναρωτιέται αν θα βρει σπίτι να νοικιάσει τον Σεπτέμβρη — γιατί όλα τα σπίτια τώρα είναι Airbnb.
Βλέπω τον αγρότη που αγωνιάει μήπως το καλοκαίρι ξανακοπεί το νερό, και δεν ξέρει αν θα προλάβει να ποτίσει.
Βλέπω την υπάλληλο στο ξενοδοχείο που δουλεύει από τον Απρίλη ως τον Οκτώβρη δέκα ώρες τη μέρα, και τον χειμώνα ζει με επίδομα ανεργίας.
Και βλέπω το ζευγάρι των συνταξιούχων που πληρώνει διπλάσιο ρεύμα, διπλάσια μεταφορικά, και όταν χρειάζεται να πάει στη Θεσσαλονίκη για εξέταση, χάνει τρεις μέρες και 300 ευρώ.
Αυτή είναι η νησιωτικότητα. Όχι μια "ιδιαιτερότητα". Όχι μια "τουριστική ευκαιρία". Αλλά μια καθημερινή πραγματικότητα που δοκιμάζει κάθε μέρα αν αυτή η χώρα εννοεί αυτό που λέει όταν μιλά για ισότητα, για δικαιώματα, για αξιοπρέπεια.
Γιατί τα νησιά είναι η δοκιμασία μας ως χώρας
Θα σας πω κάτι που δεν λέγεται συχνά:
Αν ένα κράτος δεν μπορεί να εγγυηθεί νερό στη Λειψό τον Αύγουστο, δεν μπορεί να πει ότι εγγυάται το δικαίωμα στη ζωή.
Αν δεν μπορεί να στελεχώσει το Κέντρο Υγείας στην Ικαρία τον χειμώνα, δεν μπορεί να πει ότι εγγυάται το δικαίωμα στην υγεία.
Αν δεν μπορεί να κρατήσει αξιόπιστη σύνδεση στη Σαμοθράκη τον Νοέμβρη, δεν μπορεί να πει ότι εγγυάται την ελεύθερη μετακίνηση.
Τα νησιά δεν είναι "περιφέρεια". Είναι ο καθρέφτης που δείχνει πόσο πολύ εννοούμε αυτά που λέμε.
Και αυτή τη στιγμή, ο καθρέφτης δείχνει κάτι σκληρό:
Δείχνει μια χώρα που μετατρέπει τα νησιά της σε εποχιακά θεματικά πάρκα.
Το καλοκαίρι: υπερφόρτωση, τουρισμός, χρήμα, λάμψη.
Τον χειμώνα: μοναξιά, έλλειψη, εγκατάλειψη, σιωπή.
Και οι άνθρωποι που ζουν εκεί; Γίνονται αόρατοι. Οι ανάγκες τους "εξαίρεση". Η ζωή τους "δύσκολη επιλογή".
Όχι. Δεν είναι επιλογή. Είναι η χώρα τους. Και έχουν κάθε δικαίωμα να την κατοικούν με αξιοπρέπεια.
Τι σημαίνει να ζεις σε ένα νησί — η εμπειρία που πρέπει να καταλάβουμε
Επιτρέψτε μου να μιλήσω για λίγο όχι ως πολιτικός, αλλά ως κάποιος που έχει ακούσει εκατοντάδες ιστορίες.
Για τον χρόνο:
Στην Αθήνα, αν σου λείψει ένα χάπι, πας στο φαρμακείο. Στη Σύμη, μπορεί να σημαίνει ότι πρέπει να περιμένεις το πλοίο της επόμενης μέρας — αν δεν ακυρωθεί.
Στη Θεσσαλονίκη, αν θέλεις να δεις ειδικό γιατρό, κλείνεις ραντεβού. Στη Λέρο, σημαίνει ότι θα χρειαστείς δύο μέρες άδεια, ένα εισιτήριο, ένα ξενοδοχείο, και το άγχος μήπως ο καιρός σε κλείσει έξω.
Αυτή η "φόρτιση χρόνου" είναι το αόρατο κόστος νησιωτικότητας. Είναι το κόστος που δεν υπολογίζει κανένα πρόγραμμα.
Για τη σχέση με το κράτος:
Σε ένα μικρό νησί, το κράτος είναι συχνά ένας άνθρωπος: ο δήμαρχος, η γιατρός, ο αστυνομικός, η δασκάλα.
Όταν αυτός ο ένας άνθρωπος φεύγει, καταρρέει ένα κομμάτι του κράτους. Και δεν υπάρχει αναπλήρωση. Δεν υπάρχει "άλλο τμήμα". Υπάρχει κενό.
Αυτό δεν είναι "μικρό πρόβλημα". Είναι κρίση λειτουργίας του δημοσίου.
Για την εποχικότητα:
Οι περισσότεροι βλέπουν τα νησιά τον Αύγουστο και νομίζουν ότι "πάνε καλά".
Αλλά η αλήθεια είναι ότι τον Αύγουστο, πολλά νησιά είναι στο όριο της κατάρρευσης: νερό που τελειώνει, σκουπίδια που πνίγουν, νοσοκομεία που δεν αντέχουν, δρόμοι που δεν χωρούν.
Και τον Φεβρουάριο; Πολλά νησιά είναι στο όριο της ερήμωσης.
Αυτή η ταλάντωση δεν είναι "ο ρυθμός του νησιού". Είναι η αποτυχία μας να φτιάξουμε μια οικονομία και μια κοινωνία που αντέχει όλο το χρόνο.
Για τη σχέση με το περιβάλλον:
Τα νησιά ζουν με το νερό, τον αέρα, τη θάλασσα, το έδαφος με έναν τρόπο που εμείς στις πόλεις δεν καταλαβαίνουμε.
Μια πυρκαγιά δεν είναι "ειδησεογραφικό περιστατικό". Είναι τραύμα που μένει για δεκαετίες.
Μια λειψυδρία δεν είναι "τεχνικό πρόβλημα". Είναι υπαρξιακή απειλή.
Μια πετρελαιοκηλίδα δεν είναι "ατύχημα". Είναι καταστροφή του τόπου ζωής.
Η κλιματική αλλαγή στα νησιά δεν είναι αφηρημένη. Είναι καθημερινή.
Η πρότασή μας: Πολιτική που σέβεται την πραγματικότητα
Θα μιλήσω τώρα με σαφήνεια για το τι θέλουμε να κάνουμε. Όχι με συνθήματα, αλλά με συγκεκριμένες πολιτικές που δένουν μεταξύ τους.
1. Ρήτρα Νησιωτικότητας — όχι ως διακόσμηση, ως υποχρέωση
Κάθε νόμος, κάθε πρόγραμμα, κάθε απόφαση της κυβέρνησης να απαντά σε τρεις ερωτήσεις:
Πώς επηρεάζει το κόστος ζωής στα νησιά;
Πώς επηρεάζει την πρόσβαση σε δημόσια αγαθά;
Πώς επηρεάζει την ικανότητα των ανθρώπων να μείνουν στον τόπο τους;
Αν δεν μπορείς να απαντήσεις, δεν προχωράς.
Παράδειγμα: Θα φτιάξουμε ένα νόμο για την ενέργεια; Πρέπει να δείξουμε τι κάνει στα νησιά που δεν έχουν διασύνδεση. Τι κάνει στα νησιά με παλιά δίκτυα. Τι κάνει στα μικρά νησιά με λίγους καταναλωτές.
Αυτή η "δοκιμή επιπτώσεων" δεν είναι γραφειοκρατία. Είναι ηθική υποχρέωση.
2. Συνδεσιμότητα — το δικαίωμα που καθορίζει όλα τα άλλα
Χωρίς συνδεσιμότητα, δεν υπάρχει ισότητα. Είναι τόσο απλό.
Και όμως, σήμερα, χιλιάδες νησιώτες βιώνουν:
Χειμερινή απομόνωση: Πλοία που ακυρώνονται, που δεν έρχονται αρκετά συχνά, που κοστίζουν πολύ για να μεταφέρεις ένα αυτοκίνητο, ένα προϊόν, μια οικογένεια.
Logistics που πνίγουν τις επιχειρήσεις: Ένας αγρότης στη Νάξο πληρώνει το διπλάσιο για να στείλει το τυρί του στην Αθήνα από έναν αγρότη στην Αιτωλοακαρνανία.
Υψηλό κόστος προσωπικής μετακίνησης: Μια οικογένεια στη Λήμνο που θέλει να επισκεφτεί συγγενείς στη Θεσσαλονίκη για τα Χριστούγεννα πληρώνει όσο μια οικογένεια στην Αθήνα για εισιτήρια προς Παρίσι.
Τι θέλουμε:
Α) Μεταφορικό Ισοδύναμο με νόημα — όχι συμβολικό, αλλά πραγματικό. Οι μόνιμοι κάτοικοι να μπορούν να ταξιδέψουν χωρίς να χρεοκοπούν. Οι επιχειρήσεις να μπορούν να στείλουν προϊόντα χωρίς να χάσουν την ανταγωνιστικότητά τους.
Β) Χειμερινή αξιοπιστία ως δημόσια υπηρεσία — όχι "ελεύθερη αγορά" στις συνδέσεις που κανείς δεν θέλει να κάνει. Το κράτος έχει υποχρέωση να εγγυηθεί την σύνδεση. Όπως εγγυάται την ηλεκτροδότηση.
Γ) Logistics και τελευταίο μίλι — συνεταιρισμοί, δημοτικές συνέργειες, ψηφιακές πλατφόρμες που κάνουν τη διανομή φθηνότερη και αξιόπιστη.
Αυτό δεν είναι "επιδότηση". Είναι διόρθωση μιας γεωγραφικής ανισότητας που δεν φταίνε οι άνθρωποι.
3. Νερό — η πρώτη προϋπόθεση επιβίωσης
Ξέρετε τι είναι το πιο τρομακτικό; Το ότι το 2026 μιλάμε για νησιά που το καλοκαίρι μπορεί να μείνουν χωρίς νερό.
Δεν μιλάμε για τον 19ο αιώνα. Μιλάμε για σήμερα.
Και το πρόβλημα δεν είναι μόνο η έλλειψη βροχής. Είναι:
Δίκτυα που χάνουν το 50% του νερού από διαρροές.
Γεωτρήσεις που τραβάνε τόσο πολύ που μπαίνει αλμυρό νερό.
Αφαλατώσεις που δουλεύουν με πετρέλαιο και κοστίζουν όσο ο μισθός ενός νησιώτη.
Έργα που εγκαινιάζονται και μετά δεν συντηρούνται.
Τι θέλουμε:
Α) Μείωση απωλειών πρώτα — κανένα νέο έργο χωρίς πρώτα να διορθωθούν τα δίκτυα. Αυτό δεν είναι "λαμπερό", αλλά είναι αποτελεσματικό.
Β) Αποθήκευση και υδρομάστευση — εκεί που έχει νόημα. Μικρά φράγματα, δεξαμενές, υπόγεια αποθήκευση. Λύσεις που δουλεύουν με τη φύση, όχι εναντίον της.
Γ) Επαναχρησιμοποίηση νερού — τα λύματα μπορούν να γίνουν πόρος για άρδευση, για πράσινο, για ανάπλαση.
Δ) Αφαλάτωση ως τελευταία λύση, με ΑΠΕ — όχι ως δικαιολογία για σπατάλη. Και πάντα με ανανεώσιμη ενέργεια, όχι με ντίζελ.
Ε) Λειτουργία και συντήρηση — κάθε έργο να έχει εγγυημένη χρηματοδότηση λειτουργίας για 10 χρόνια. Όχι άλλα εγκαίνια χωρίς μελλοντικό σχεδιασμό.
4. Υγεία — το δικαίωμα που δεν αναστέλλεται το χειμώνα
Μου έλεγε πρόσφατα μια γυναίκα από την Αστυπάλαια: "Όταν κλείνει ο καιρός, προσεύχομαι να μην πάθει κανείς τίποτα σοβαρό."
Αυτό είναι απαράδεκτο.
Τι χρειάζεται:
Α) Στελέχωση με κίνητρα που λειτουργούν — όχι "υποχρεωτική τοποθέτηση" που κάνει τους γιατρούς να φεύγουν μετά από έξι μήνες. Αλλά πραγματικά κίνητρα: μισθολογικά, επαγγελματικά, προσωπικά. Και μακροπρόθεσμη δέσμευση.
Β) Τηλεϊατρική που δουλεύει — όχι ως υποκατάστατο, αλλά ως συμπλήρωμα. Διαγνωστικά, δεύτερη γνώμη, παρακολούθηση χρόνιων ασθενειών.
Γ) Διακομιδές με πρωτόκολλα και εξοπλισμό — ελικόπτερα, ασθενοφόρα πλοία, συντονισμός. Όχι "μήπως έρθει".
Δ) Ψυχική υγεία — τα μικρά κλειστά περιβάλλοντα συχνά έχουν υψηλά ποσοστά κατάθλιψης, εξάρτησης, βίας. Χρειαζόμαστε υπηρεσίες, στήριξη, πρόληψη.
5. Στέγη — αν δεν έχεις πού να μείνεις, δεν μπορείς να μείνεις
Αυτή τη στιγμή, σε δεκάδες νησιά, συμβαίνει κάτι τραγικό:
Οι δάσκαλοι δεν βρίσκουν σπίτι. Οι νοσοκόμες δεν βρίσκουν σπίτι. Οι νέοι που θέλουν να μείνουν δεν βρίσκουν σπίτι.
Γιατί όλα τα σπίτια έχουν γίνει βραχυχρόνιες μισθώσεις.
Και αυτό δεν είναι "ελεύθερη αγορά". Είναι η καταστροφή της κοινωνίας.
Τι θέλουμε:
Α) Ρυθμιστικά εργαλεία — περιορισμοί στις βραχυχρόνιες μισθώσεις σε περιοχές με πίεση. Όχι απαγόρευση, αλλά ισορροπία.
Β) Κατοικία εργαζομένων — υποχρέωση μεγάλων τουριστικών επιχειρήσεων να παρέχουν στέγη. Και δημόσιες επενδύσεις σε κοινωνική κατοικία.
Γ) Φορολογική δικαιοσύνη — τα κενά σπίτια να φορολογούνται. Τα σπίτια μόνιμης κατοικίας να προστατεύονται.
Χωρίς στέγη, δεν υπάρχει κοινωνία. Δεν υπάρχει μέλλον.
6. Ενέργεια — τα νησιά μπορούν να γίνουν πρωτοπόροι
Τα νησιά έχουν ήλιο, αέρα, θάλασσα. Έχουν τους πόρους για ενεργειακή αυτονομία.
Αλλά αυτή τη στιγμή, τα περισσότερα νησιά πληρώνουν το ακριβότερο ρεύμα στην Ελλάδα και το παράγουν με πετρέλαιο.
Αυτό είναι σουρεαλισμός.
Τι θέλουμε:
Α) ΑΠΕ + αποθήκευση — κάθε νησί να έχει στόχο ενεργειακής αυτονομίας.
Β) Ενεργειακές κοινότητες — οι κάτοικοι να είναι παραγωγοί, όχι μόνο καταναλωτές. Να έχουν τα οφέλη.
Γ) Εξοικονόμηση ενέργειας — ιδίως στα δημόσια κτίρια, τα σχολεία, τα νοσοκομεία.
Δ) Δίκαιη μετάβαση — κανείς να μην μείνει πίσω. Οι ευάλωτοι να προστατεύονται.
7. Οικονομία — πέρα από τη μονοκαλλιέργεια του τουρισμού
Ο τουρισμός είναι σημαντικός. Αλλά δεν μπορεί να είναι το μόνο.
Γιατί μια οικονομία με ένα πόδι πέφτει στην πρώτη κρίση.
Τι θέλουμε:
Α) Αγροδιατροφή ποιότητας — τοπικά προϊόντα, μεταποίηση, branding, εξαγωγές. Νησιά γεμάτα με γνώση, με δεξιότητες, με παράδοση.
Β) Γαλάζια οικονομία με όρους — αλιεία, υδατοκαλλιέργεια, θαλάσσιος τουρισμός. Αλλά με σεβασμό στο περιβάλλον και τις κοινότητες.
Γ) Πολιτισμός — τα νησιά έχουν αρχαιολογία, ιστορία, παράδοση. Μπορούν να είναι πόλοι πολιτισμού όλο το χρόνο.
Δ) Ψηφιακή εργασία — με καλό internet, ένα νησί μπορεί να γίνει χώρος εργασίας για χιλιάδες ανθρώπους που δεν θέλουν να ζουν στην πόλη.
Ε) Έρευνα και καινοτομία — κλιματική προσαρμογή, θαλάσσια βιολογία, ανανεώσιμη ενέργεια. Τα νησιά μπορούν να γίνουν εργαστήρια του μέλλοντος.
8. Διακυβέρνηση — το κράτος να λειτουργεί
Ξέρετε ποιο είναι το πιο συχνό παράπονο που ακούω από δημάρχους νησιών;
"Έχουμε χρηματοδότηση, αλλά δεν έχουμε ανθρώπους να κάνουν τα έργα."
"Έχουμε πρόγραμμα, αλλά χρειάζεται τεχνική υποστήριξη που δεν έχουμε."
"Θέλουμε να κάνουμε, αλλά χάνουμε χρόνια σε γραφειοκρατία."
Αυτό δεν είναι "πρόβλημα των δήμων". Είναι σχεδιαστικό πρόβλημα του κράτους.
Τι χρειάζεται:
Α) Τεχνική υποστήριξη δήμων — ομάδες που βοηθούν στα έργα, στις προμήθειες, στη διαχείριση.
Β) Διαδημοτικές συνέργειες — μικροί δήμοι που μοιράζονται υπηρεσίες, που συντονίζονται, που έχουν κοινά προγράμματα.
Γ) Συμμετοχική διακυβέρνηση — όχι "διαβούλευση" για το show. Αλλά πραγματική συν-δημιουργία με επιμελητήρια, συλλόγους, πολίτες.
Η Λέσβος και το Βόρειο Αιγαίο — καρδιά, όχι σύνορο
Η Λέσβος είναι η ενσάρκωση όλων αυτών των προκλήσεων:
Είναι νησί με ιστορία, με πολιτισμό, με δυνατές κοινότητες.
Αλλά έχει σηκώσει τεράστια κοινωνική πίεση — το προσφυγικό, τις γεωπολιτικές εντάσεις, την κλιματική αλλαγή.
Και του ζητάμε να το κάνει μόνη της.
Αυτό δεν είναι δίκαιο. Και δεν είναι έξυπνο.
Γιατί αν το Βόρειο Αιγαίο καταρρεύσει, καταρρέει ένα κομμάτι της Ελλάδας.
Η δική μας πολιτική λέει:
Τα νησιά του Βορείου Αιγαίου — η Λέσβος, η Χίος, η Σάμος, η Λήμνος, οι Οινούσσες, το Αγαθονήσι, το Φαρμακονήσι — δεν είναι "σύνορα της Ελλάδας".
Είναι η καρδιά της.
Και πρέπει να τα μεταχειριστούμε ως τέτοια.
Χρηματοδότηση — τα χρήματα υπάρχουν, λείπει το σχέδιο
Θα είμαι ειλικρινής: η Ελλάδα έχει πρόσβαση σε τεράστια ευρωπαϊκά κονδύλια.
ΕΣΠΑ, Ταμείο Συνοχής, ΚΑΠ, EMFAF, LIFE, Horizon, EIB.
Το πρόβλημα δεν είναι έλλειψη χρημάτων. Το πρόβλημα είναι:
Έλλειψη ιεράρχησης: χρηματοδοτούμε τα πάντα, άρα δεν χρηματοδοτούμε τίποτα καλά.
Έλλειψη απορροφητικότητας: οι δήμοι δεν έχουν τεχνική ικανότητα.
Έλλειψη συντήρησης: φτιάχνουμε έργα, αλλά δεν τα συντηρούμε.
Η δική μας πρόταση:
Α) Νησιωτικό Ταμείο με ξεκάθαρη προτεραιότητα:
Νερό και λύματα
Υγεία και διακομιδές
Συνδεσιμότητα
Στέγη και κοινωνικές υποδομές
Ενέργεια και κλιματική ανθεκτικότητα
Β) Πρόσθετη χρηματοδότηση για το "κόστος νησιωτικότητας" — όχι ως ελεημοσύνη, αλλά ως αναγνώριση πραγματικότητας.
Γ) Υποχρεωτική πρόβλεψη λειτουργίας και συντήρησης — κάθε έργο να έχει εγγυημένη χρηματοδότηση για 10ετία.
Χρονοδιάγραμμα — γιατί οι υποσχέσεις χωρίς ημερομηνίες είναι ψέματα
2026 — Τα θεμέλια:
Θεσμοθέτηση της Ρήτρας Νησιωτικότητας
Δημιουργία Dashboard με βασικούς δείκτες: νερό, υγεία, συνδεσιμότητα, στέγη
Αντιμετώπιση άμεσων κρίσεων: διαρροές νερού, στελέχωση υγείας, χειμερινή συνδεσιμότητα
2027-2028 — Οι κρίσιμες υποδομές:
Δίκτυα νερού και λυμάτων
Διαχείριση απορριμμάτων
Ενεργειακή μετάβαση (ΑΠΕ + αποθήκευση)
Στέγη εργαζομένων και κοινωνική κατοικία
Ψηφιακή σύνδεση (5G/fiber)
2029-2030 — Σταθεροποίηση και μετασχηματισμός:
Οικονομική διαφοροποίηση
Μείωση εποχικότητας
Θεσμική ωριμότητα: το κράτος να λειτουργεί στα νησιά όπως παντού
Το τελικό ερώτημα — ποια Ελλάδα θέλουμε;
Αγαπητοί φίλοι,
Κλείνοντας, θέλω να σας πω κάτι που πιστεύω βαθιά:
Η χώρα που εγκαταλείπει τα νησιά της, εγκαταλείπει τον εαυτό της.
Γιατί τα νησιά δεν είναι "διακοπές". Είναι ιστορία, είναι ταυτότητα, είναι ζωή.
Είναι οι άνθρωποι που μένουν τον χειμώνα.
Είναι οι δάσκαλοι που μαθαίνουν τα παιδιά.
Είναι οι γιατροί που σώζουν ζωές.
Είναι οι αγρότες που καλλιεργούν.
Είναι οι ψαράδες που βγαίνουν στη θάλασσα.
Είναι οι νέοι που θέλουν να μείνουν αλλά δεν ξέρουν πώς.
Αυτοί οι άνθρωποι δεν ζητάνε προνόμια. Ζητάνε ισότητα.
Και εμείς, ως κράτος, ως κοινωνία, ως πολιτική, έχουμε υποχρέωση να την εγγυηθούμε.
Όχι με λόγια.
Με πολιτικές που μετριούνται.
Με χρήματα που φτάνουν.
Με θεσμούς που δουλεύουν.
Με σεβασμό στην πραγματικότητα.
Η πρότασή μας δεν είναι "πρόγραμμα για τα νησιά".
Είναι πρόταση για μια Ελλάδα που σέβεται τους πολίτες της — παντού.
Είναι πρόταση για μια χώρα που αντέχει την κλιματική κρίση, που αντέχει τις γεωπολιτικές προκλήσεις, που αντέχει το μέλλον.
Γιατί αν τα νησιά αντέχουν, αντέχει η Ελλάδα.
Σας ευχαριστώ.
Αναλυτικά ο χαιρετισμός του Χάρη Δούκα
Έξι χιλιάδες νησιά, νησίδες και βραχονησίδες, μεταξύ των οποίων 227 κατοικημένα νησιά, δεν είναι μια εύκολη διαχειρίσιμη υπόθεση. Να εξυπηρετείς περίπου 1,5 εκατομμύριο ανθρώπους που ζουν σε νησιά, και μάλιστα με μεγάλες ανομοιογένειες που τις συνθέτουν τα Αντικύθηρα των 39 κατοίκων και η Κρήτη των 650.000 κατοίκων, είναι ένα πολύπλοκο project, που το κάνει ακόμη δυσκολότερο, το γεγονός ότι ο πληθυσμός των ελληνικών νησιών το καλοκαίρι, τουλάχιστον, δεκαπλασιάζεται.
Αυτά όμως τα χαρακτηριστικά, δεν μπορούν να γίνουν δικαιολογία για να μετατρέψουν αυτή την γεωμορφολογική ιδιαιτερότητα της Ελλάδας από πλεονέκτημα σε μειονέκτημα όπως τείνει να το μετατρέψει η απουσία σχεδιασμού και εφαρμογής μις ολοκληρωμένης νησιωτικής πολιτικής.
Η συγκρότηση μια ολοκληρωμένης νησιωτικής πολιτικής, ίσως αποτελεί μια από τις πιο δύσκολες και σύνθετες προκλήσεις:
Για παράδειγμα, πιο είναι το βιώσιμο μοντέλο που θα διασφαλίζει τις στοιχειώδες υπηρεσίες, παιδείας, υγείας, σε νησιά με διψήφιο αριθμό κατοίκων;
Πως θα διασφαλιστούν στοιχειώδης υποδομές, ύδρευσης, ηλεκτροδότησης, διαχείρισης των απορριμμάτων σε αυτά τα νησιά, που τους καλοκαιρινούς μήνες οι ανάγκες τους πολλαπλασιάζονται;
Και σε αυτά τα στοιχειώδη, που θα έπρεπε ήδη να έχουν διευθετηθεί, προστίθενται και οι νέες – όχι πια και πολύ νέες – προκλήσεις:
Έχουμε μοντέλο βιώσιμης τουριστικής ανάπτυξης, που δεν θα καταστρέφει το μοναδικό αυτό τουριστικό μας προϊόν;
Υπάρχει σχέδιο ανάπτυξης για τα νησιά που δεν θα στηρίζεται στην μονοκαλλιέργεια του τουρισμού;
Πως θωρακίζονται τα νησιά του νοτιότερου τμήματος της νότιας Ευρώπης απέναντι στην δίνη του κυκλώνα της κλιματικής κρίσης;
Και υπάρχει και μια τρίτη σημαντική παράμετρος, που αφορά ιδιαίτερο το Αιγαίο και σχετίζεται με γεωπολιτικού χαρακτήρα θέματα:
Πως τα νησιά του ανατολικού Αιγαίου θα διαχειριστούν σήμερα τις προσφυγικές ροές και αύριο την κλιματική μετανάστευση, καθώς αποτελούν το σύνορο της Ευρώπης με περιοχές όπου πόλεμοι, φτώχεια, εμφύλιες συγκρούσεις, ακραία καιρικά φαινόμενα ξεριζώνουν εκατομμύρια ανθρώπους από τον τόπο τους;
Η Λέσβος έχει οδυνηρές εμπειρίες. Δύσκολα θα ξεχαστεί η Μόρια, που για χρόνια έγινε αποθήκη ψυχών και ουσιαστικά εξαφάνισε το νησί για μια 5ετία από τον χάρτη του τουρισμού, της ανάπτυξης, της ζωής, δοκιμάζοντας τις αντοχές των κατοίκων της.
Η Λέσβος σήκωσε αυτό το δύσβατο φορτίο με ανθρωπιά και αξιοπρέπεια. Πλήρωσε βαρύ τίμημα. Αλλά δεν φαίνεται η πολιτεία να το αναγνωρίζει. Να σχεδιάζει ειδικά προγράμματα στήριξης των κατοίκων της, της οικονομίας της για να ανακτήσει το χαμένο έδαφος.
Και ενώ μια ποικιλία σοβαρών θεμάτων αναζητούν σχέδιο και πολιτικές για να προστατεύσουμε τον πλούτο που λέγεται ελληνικά νησιά, την ίδια ώρα μένει αναξιοποίητη η βαριά βιομηχανία τους: Το νερό-η θάλασσα, ο ήλιος, ο άνεμος. Φυσικός πλούτος και πρώτη ύλη που η λελογισμένη αξιοποίηση της, θα μπορούσε να δώσει λύσεις σε πολλά προβλήματα.
Μέχρι τώρα οι παρεμβάσεις της πολιτείας είναι άτολμες. Τα μέτρα για τον ΕΝΦΙΑ, τον ΦΠΑ, το νησιωτικό ισοδύναμο είναι μια βοήθεια, αλλά δυσανάλογα μικρή με το μέγεθος των προβλημάτων.
Και θα κυνηγάμε την ουρά μας, αν περιοριζόμαστε κάθε φορά σε αποσπασματικά μέτρα.
Ευελπιστώ ότι αυτή η ημερίδα θα ανοίξει μια σοβαρή και οργανωμένη συζήτηση για τον σχεδιασμό μιας βιώσιμης και ανθρωποκεντρικής αναπτυξιακής στρατηγικής που θα λαμβάνει υπόψη της το νησιωτικό χαρακτήρα της χώρας και τη μοναδικότητα κάθε νησιού, μια συζήτηση που στο επίκεντρο της θα βρίσκεται η προτεραιότητα για την προστασία και την βελτίωση των συνθηκών διαβίωσης και ευημερίας όλων των κατοίκων και των τοπικών κοινωνιών.
Είμαι βέβαιος ότι οι συμμετέχοντες σε αυτή την ημερίδα μπορούν με την γνώση τους να συμβάλουν καθοριστικά στην εκπόνηση ενός τέτοιου σχεδίου.
Όμως τα σχέδια εκπονούνται για να εφαρμόζονται. Και όλοι ξέρουμε ότι αυτό είναι το πιο δύσκολο κεφάλαιο.
Γιατί προϋποθέτει πολιτικές με καθαρές επιλογές και προτεραιότητες: ανάπτυξη και όχι ευάλωτη μεγέθυνση, στο επίκεντρο ο άνθρωπος και όχι τα κέρδη λίγων και ημετέρων, έγνοια για την καθημερινότητα των πολιτών, την ανάπτυξη των παραγωγικών δυνάμεων και όχι επικοινωνιακά πυροτεχνήματα.
Προϋποθέτει όμως και πολιτικές δυνάμεις ισχυρές για να εφαρμόσουν αυτές τις πολιτικές. Και πολιτικούς αποφασισμένους να επιδιώξουν συσχετισμούς που θα διαμορφώσουν την εναλλακτική πρόταση προοδευτικής διακυβέρνησης απέναντι στο σημερινό καθεστώς που εξοργίζει την ελληνική κοινωνία, αλλά που δεν βλέπει εναλλακτική.
Την προηγούμενη βδομάδα ήμουν στην Γαλλία. Εκεί σε ένα μήνα ετοιμάζονται να δώσουν μια μεγάλη πολιτική μάχη, καθώς θα διεξαχθούν δημοτικές εκλογές. Στο Παρίσι λοιπόν των μακρόχρονων δημοκρατικών παραδόσεων, το σοσιαλιστικό κόμμα, οι Πράσινοι και το Κομμουνιστικό Κόμμα, αποφάσισαν να συνεργαστούν και να στηρίξουν την υποψηφιότητα του Εμανουέλ Γκρεγκουάρ, εκτιμώντας ότι ο δρόμος της συνεργασίας είναι ο μοναδικός δρόμος για να αντιπαρατεθούν με επιτυχία απέναντι σε δυνάμεις που απειλούν θεμελιώδεις αξίες, την Δημοκρατία, την δικαιοσύνη, την αλληλεγγύη. Ομονόησαν ότι η υπεράσπιση των αξιών αυτών περνά και μέσα από την ικανότητα τους να δυναμώνουν και να υπερασπίζονται την καθημερινότητα των πολιτών τους. Να δίνουν λύσεις σε πολύπλοκα προβλήματα, να ανταποκρίνονται στις μεγάλες σύγχρονες προκλήσεις και να σχεδιάζουν ένα ασφαλές μέλλον για την κοινωνία τους.
Είμαι απόλυτα πεισμένος ότι αυτός είναι ο δρόμος που πρέπει να πορευτούμε.
Η χώρα μας, παρά την ευημερία των αριθμών, με ευθύνη της κυβέρνησης της ΝΔ αντιμετωπίζει μια σύνθετη κρίση: διεύρυνση ανισοτήτων, κρίση εμπιστοσύνης στους θεσμούς, παραγωγική υστέρηση.
Καμία πολιτική δύναμη από μόνη της δεν μπορεί να δώσει ολοκληρωμένη απάντηση στις τεκτονικές αλλαγές που συντελούνται! Και ενώ η συζήτηση – έστω και άτολμα - για τη συνεργασία των προοδευτικών δυνάμεων επανέρχεται διαρκώς στο δημόσιο πεδίο, συχνά εξαντλείται σε σενάρια εκλογικής γεωμετρίας και σκοντάφτει σε ιδιοτέλειες και σκοπιμότητες.
Σήμερα αυτό που πρέπει να απαντήσουμε, όσοι αφουγκραζόμαστε τον προοδευτικό κόσμο που αναζητά μια ισχυρή κυβερνώσα προοδευτική δύναμη, δεν είναι ποιος θα συνεργαστεί με ποιον, είναι για ποιο σκοπό, με ποιο σχέδιο και με ποιες δεσμεύσεις.
Καμία συνεργασία δεν μπορεί να σταθεί αν δεν βασίζεται σε σαφή προγραμματική συμφωνία.
Και η προγραμματική συμφωνία, προϋποθέτει προγραμματικό διάλογο. Αυτόν που έπρεπε να είχαμε ξεκινήσει …χθες.
Προϋποθέτει καθαρές θέσεις, ιεράρχηση προτεραιοτήτων και ειλικρινή αποτίμηση διαφορών. Δεν σημαίνει ισοπέδωση, ούτε απώλεια ταυτότητας. Σημαίνει αναζήτηση κοινού τόπου σε κρίσιμα ζητήματα.
Και μπορεί να γίνει. Προχθές ΠΑΣΟΚ, ΣΥΡΙΖΑ και Νέα Αριστερά κατέθεσαν κοινή πρόταση νόμου για την λειτουργία Εθνικού Συμβουλίου Αγροτικής Πολιτικής. Δεν είναι σε κανέναν μας δύσκολο να φέρει στο μυαλό του, πεδία πολιτικής που θα μπορούσαν να είχαν αναπτυχθεί παρόμοιες πρωτοβουλίες. Να αποτελέσουν τη βάση ενός σοβαρού διαλόγου. Όχι με γενικόλογες διακηρύξεις, αλλά με συγκεκριμένα μέτρα, χρονοδιαγράμματα και κοστολογημένες παρεμβάσεις.
Η κοινωνία ζητά πειστική εναλλακτική διακυβέρνηση. Ζητά σταθερότητα με δικαιοσύνη. Αν ο προοδευτικός χώρος δεν μπορέσει να αρθρώσει κοινό λόγο πάνω σε ένα συνεκτικό πρόγραμμα, το κενό θα καλυφθεί είτε από απογοήτευση είτε από ακραίες φωνές.
Ο προγραμματικός διάλογος των προοδευτικών δυνάμεων είναι πράξη ευθύνης. Αφορά την ικανότητα του πολιτικού συστήματος να ανταποκριθεί στις ανάγκες της εποχής.
Η ιστορία έχει δείξει ότι οι μεγάλες προοδευτικές τομές δεν προέκυψαν από απομόνωση, αλλά από συγκλίσεις γύρω από σαφείς στόχους.
Και παρότι τελευταία πολυχρησιμοποιήθηκε, ας θυμηθούμε το σύνθημα του Γαλλικού Μάη του ’68: «Αν όχι τώρα, Πότε; Αν όχι εμείς, Ποιος».
