Η άνοδος της στάθμης των θαλασσών είναι πλέον δεδομένη. Αιτία είναι η σταδιακή τήξη των παγετώνων εξαιτίας της κλιματικής κρίσης. Εκείνο που απασχολεί πλέον τους επιστήμονες είναι το ύψος της ανόδου: εκατοστά ή... μέτρα; Η περίπτωση της Ανταρκτικής είναι στο επίκεντρο των επιστημονικών ερευνών. Όχι τυχαία: έχει ζωτική σημασία για το κλίμα του πλανήτη, επηρεάζει τη στάθμη των θαλασσών, την ωκεάνια κυκλοφορία και την αντανάκλαση ηλιακού φωτός από τη Γη. Χαρακτηρίζεται από τα... «μυστήριά» της, δηλαδή «τα σοβαρά κενά στις γνώσεις μας για τις κρίσιμες διαδικασίες που εμποδίζουν την προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή». Αυτό σημείωνε, προειδοποιώντας, ακριβώς πριν από έναν χρόνο το σχετικό αφιέρωμα του περιοδικού Science με τον εύγλωττο τίτλο: «Η Ανταρκτική το 2025: Τι τροφοδοτεί τη βαθιά αβεβαιότητα στις προβλέψεις για την απώλεια πάγου»...
«Σοβαρά ελλείμματα γνώσεων για κρίσιμες διαδικασίες (...) δημιουργούν αβεβαιότητες σχετικά με μελλοντικές προγνώσεις, εμποδίζουν την κλιματική προσαρμογή και δυσχεραίνοντας την προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή και την αξιολόγηση των κινδύνων που απορρέουν από στρατηγικές παρεμβάσεων στον πάγο» σημείωναν εισαγωγικά οι επιστήμονες στο περιοδικό. «Το παγοκάλυμμα της Ανταρκτικής μπορεί να συμβάλλει σε άνοδο κατά 28 εκατοστά της στάθμης της θάλασσας έως το 2100, ενδεχομένως και περισσότερο αν υπερβούμε τα επίπεδα υπερθέρμανσης που προκαλούν αστάθειες και ταχεία υποχώρηση των πάγων» έγραφαν χαρακτηριστικά σκιαγραφώντας τις προκλήσεις που αντιμετωπίζουν για την Ανταρκτική οι επιστήμονες.
Μία από αυτές τις προκλήσεις αφορά την έρευνα μακρών χρονικών περιόδων. «Τα πολικά παγοκαλύμματα μεταβάλλονται τόσο στην κλίμακα που αφορά παγετώδεις και μεσοπαγετώδεις κύκλους της τάξης των 100.000 ετών όσο και πολύ βραχυπρόθεσμα» εξηγεί η Ελένη Σερουσί, ειδική στους παγετώνες και συνεργαζόμενη καθηγήτρια στο Κολέγιο Ντάρμουθ των ΗΠΑ. Για παράδειγμα η παγοκρηπίδα Larsen B στην Ανταρκτική κατέρρευσε ξαφνικά μέσα σε λιγότερο από δύο μήνες, το 2002... Τα πράγματα με την κατανόηση των εξελίξεων των παγετώνων δυσκολεύουν περισσότερο γιατί οι άμεσες παρατηρήσεις χρονολογούνται μόλις από το 1990, όταν δηλαδή χρησιμοποιήθηκαν για πρώτη φορά ειδικοί δορυφόροι. Δηλαδή μόλις 30 χρόνια παρατηρήσεων για παγετώνες με χιλιάδες χρόνια ζωής... «Ορισμένοι ερευνητές πιστεύουν ότι η σημερινή υποχώρηση των παγετώνων επηρεάστηκε από ένα ισχυρό επεισόδιο του Ελ Νίνιο που σημειώθηκε στη δεκαετία του... 1940! Αλλά δεν ξέρουμε καθόλου ποια ήταν η μορφή του παγοκαλύμματος τότε» παρατήρησε ο Φρανκ Πατίν, ειδικός στους παγετώνες στο Ελεύθερο Πανεπιστήμιο των Βρυξελλών.
Μια επίσης δύσκολη πρόκληση σχετίζεται με το γεγονός ότι οι διαδικασίες δεν είναι γραμμικές. Η αποσταθεροποίηση των παγετώνων μπορεί να ξεκινήσει απότομα. Η παγκόσμια υπερθέρμανση σε κάποιο επίπεδο μπορεί να οδηγήσει σε «κλιματικό σημείο καμπής». Μια μελέτη που δημοσιεύτηκε πέρσι τον Μάιο στο εξειδικευμένο περιοδικό Communications Earth & Environment εκτίμησε ότι το κρίσιμο όριο θέρμανσης του 1.5 βαθμού Κελσίου είναι ήδη πολύ υψηλό, οδηγώντας σε κλιματικό σημείο καμπής και κατά συνέπεια στην άνοδο κατά πολλά μέτρα του επιπέδου των θαλασσών τους επόμενους αιώνες. Πολλά θα εξαρτηθούν από το κατά πόσο θα καταφέρουν οι επιστήμονες των παγετώνων να προχωρήσουν στις απαραίτητες μοντελοποιήσεις φαινομένων που όμως δεν μπορούν να δουν, όπως το τι συμβαίνει κάτω από το παγοκάλυμμα που συχνά έχει πάχος πολλών χιλιομέτρων ενώ οι δορυφόροι παρατηρούν μόνο την επιφάνειά τους.
«Ακόμη και χωρίς να συμπεριλάβουμε τα πιο ακραία και απίθανα σενάρια, η άνοδος κατά 80 εκατοστά ή 1 μέτρο είναι ήδη καταστροφική και δραματική» παρατηρεί η Σερουσί. Μάλλον τα «μυστήρια» της Ανταρκτικής θα παραμείνουν μυστήρια καθώς πολλές από τις έρευνες πλήττονται από μεγάλες περικοπές λόγω καλπάζοντος κλιματοσκεπτικισμού.
* Η Ρένα Δούρου είναι μέλος της Π.Γ. του ΣΥΡΙΖΑ-Π.Σ., υπεύθυνη για θέματα Διεθνών Σχέσεων, Εξωτερικής Πολιτικής, Ευρωπαϊκής Ενέργειας και Περιβάλλοντος, βουλεύτρια Β2 Δυτικής Αθήνας
