Η πολιτική δεν κρίνεται από προθέσεις αλλά από αποτελέσματα. Το αποτέλεσμα της στρατηγικής που ακολουθεί ο Νίκος Ανδρουλάκης είναι ένα: η διευκόλυνση της πολιτικής κυριαρχίας της Νέας Δημοκρατίας.
Το 2023 η χώρα βρέθηκε μπροστά σε μια ιστορική δυνατότητα. Η απλή αναλογική, για πρώτη φορά χωρίς ενισχυτικό μπόνους, άνοιγε τον δρόμο για κυβερνήσεις συνεργασίας, για προγραμματικές συγκλίσεις και για την αποτύπωση μιας πραγματικής κοινωνικής πλειονότητας. Σε αυτό το κρίσιμο σταυροδρόμι ο πρόεδρος του ΠΑΣΟΚ επέλεξε την άρνηση. Αρνήθηκε κάθε σοβαρή συζήτηση συνεργασίας με τον ΣΥΡΙΖΑ, όχι στη βάση προγραμματικών διαφορών, αλλά στο όνομα μιας αόριστης και ατελέσφορης «αυτόνομης πορείας».
Το αποτέλεσμα ήταν γνωστό: η απλή αναλογική ακυρώθηκε στην πράξη. Η αδυναμία συγκρότησης προοδευτικής κυβέρνησης οδήγησε σε δεύτερες εκλογές με τον εκλογικό νόμο που ευνοεί το πρώτο κόμμα. Η Ν.Δ. επανήλθε πανίσχυρη, με κοινοβουλευτική κυριαρχία που δεν αντανακλά την κοινωνική της απήχηση αλλά τη διάσπαση του προοδευτικού χώρου.
Σήμερα, σχεδόν τρία χρόνια μετά, ο Νίκος Ανδρουλάκης επιμένει στην ίδια στρατηγική. Μιλά και πάλι για «αυτόνομη πορεία», λες και το πολιτικό σκηνικό δεν έχει ήδη αποδείξει ότι αυτή η επιλογή οδηγεί και ενισχύει την αποχή. Σε μια περίοδο που η κυβέρνηση Μητσοτάκη φθείρεται από σκάνδαλα, κοινωνικές ανισότητες, υποβάθμιση θεσμών και κρίση εμπιστοσύνης, το ζητούμενο δεν είναι η κομματική περιχαράκωση αλλά η πολιτική ευθύνη.
Η εμμονή στην αυτάρκεια ενός μεσαίου κόμματος, σε ένα πολωμένο και άνισο σύστημα δεν αποτελεί στρατηγική ανατροπής αλλά στρατηγική ήττας. Και, το χειρότερο, δεν τιμωρεί εκείνον που την επιλέγει αλλά την κοινωνική πλειονότητα που επιθυμεί πολιτική αλλαγή.
Η ιστορία της Κεντροαριστεράς στην Ελλάδα, και όχι μόνο, δείχνει ότι οι μεγάλες πολιτικές τομές ήρθαν μέσα από συγκλίσεις, όχι μέσα από μοναχικές διαδρομές. Όταν η πολιτική μετατρέπεται σε άσκηση κομματικής αυτοεπιβεβαίωσης, χάνει τον λόγο ύπαρξής της.
Αν ο Νίκος Ανδρουλάκης πιστεύει ότι η διαρκής άρνηση συνεργασιών ενισχύει το ΠΑΣΟΚ, αρκεί να κοιτάξει το αποτέλεσμα του 2023 και την έκτοτε «κολλημένη δημοσκοπική του βελόνα». Αν, όμως, πιστεύει ότι η πολιτική είναι εργαλείο κοινωνικής αλλαγής, τότε οφείλει να απαντήσει στο πραγματικό ερώτημα: πώς θα φύγει η Ν.Δ. από την εξουσία.
Η διαφαινόμενη αλλαγή στάσης του Ανδρουλάκη από την αυστηρά «αυτόνομη πορεία» προς ένα άνοιγμα διαλόγου/συνεργασιών με τα άλλα κόμματα της Αριστεράς μπορεί να διαβαστεί σε τρία επίπεδα.
Μπορεί να είναι ένα ελεγχόμενο άνοιγμα, παρά μια πλήρης στρατηγική συμμαχιών, ώστε να μην προκαλέσει εσωτερικές ρήξεις. Εξάλλου στο εσωτερικό του ΠΑΣΟΚ υπάρχει ένα κομμάτι που θέλει καθαρό κεντροαριστερό στίγμα και συνεργασίες και ένα άλλο που φοβάται την «επιστροφή σε άλλους πολιτικούς σχηματισμούς από την πίσω πόρτα».
Μπορεί να είναι μια ευκαιρία για να ανακτήσει την πολιτική του ταυτότητα επαναφέροντας το ΠΑΣΟΚ στον φυσικό του χώρο, την Κεντροαριστερά, που του δίνει λόγο ύπαρξης πέρα από το «όχι σε όλους» ή μπορεί να είναι ρίσκο γιατί αν δεν συνοδευτεί από σαφές πρόγραμμα και ηγεμονικό ρόλο, υπάρχει ο κίνδυνος να φανεί ότι απλώς ακολουθεί τις εξελίξεις, χάνοντας το αφήγημα της αυτονομίας χωρίς να κερδηθεί η εμπιστοσύνη των ψηφοφόρων της Αριστεράς.
Μπορεί και να δείχνει αναγνώριση ότι χωρίς συμμαχίες δεν υπάρχει κυβερνητικός ρόλος, ειδικά σε ένα κατακερματισμένο πολιτικό τοπίο.
Συμπερασματικά, το ερώτημα πώς θα φύγει η Ν.Δ. από την εξουσία μένει αναπάντητο. Η «αυτόνομη πορεία» δεν είναι τίποτε άλλο πέρα από έναν ασφαλή δρόμο προς την επανεκλογή της.
Η δε αλλαγή στάσης αποτελεί, μάλλον, μια κυβίστηση και όχι προσαρμογή στην πραγματικότητα. Το κρίσιμο ερώτημα δεν είναι αν το ΠΑΣΟΚ ανοίγεται, αλλά με ποιους όρους, σε ποια βάση και με ποιον πολιτικό στόχο.
* Ο Γιώργος Αντύπας είναι πρώην διευθυντής ΕΣΥ, μέλος της Κ.Ε. του ΣΥΡΙΖΑ-Π.Σ.
