«Τελείωσε το πνεύμα του Ναϊρόμπι. Τελείωσε αυτό που επικρατούσε στις συνεδριάσεις, που είχαν μείνει κάπως προστατευμένες από τα προβλήματα που ταλανίζουν τα άλλα περιβαλλοντικά fora». Με τα λόγια αυτά η Μπαρμπαρά Πομπιλί, πρώην υπουργός Οικολογικής Μετάβασης της Γαλλίας, σήμερα πρέσβειρα για το περιβάλλον, σχολίασε την επιλογή ορισμένων χωρών να αποτρέψουν τη δημοσιοποίηση της «σύνοψης προς τους υπεύθυνους χάραξης πολιτικής» μιας σημαντικής Έκθεσης του ΟΗΕ, 1.000 σελίδων, σχετικά με το μέλλον του περιβάλλοντος... Δεν πρόκειται για μια συγκυριακή εξέλιξη αλλά για το αποκαλυπτικό σύμπτωμα των τεράστιων δυσκολιών που αντιμετωπίζει σήμερα, σε καιρούς τραμπισμού και κλιματοσκεπτικισμού, η περιβαλλοντική διπλωματία με τη συναίνεση να υποκαθίσταται από το βέτο που αποτρέπει λήψη αποφάσεων...
Ό,τι ακριβώς συνέβη δηλαδή με την «Παγκόσμια Περιβαλλοντική Προοπτική», την Έκθεση που εκπονούν κάθε έξι χρόνια 287 επιστήμονες από 82 χώρες στο πλαίσιο του Προγράμματος του ΟΗΕ για το Περιβάλλον. Θεωρείται η πιο πλήρης σύνθεση της κατάστασης του περιβάλλοντος, της αποτελεσματικότητας των πολιτικών και των δράσεων που μπορούν να αναληφθούν. Φέτος δημοσιοποιήθηκε στην 7η Συνέλευση του ΟΗΕ για το Περιβάλλον στο Ναϊρόμπι. Όμως, για πρώτη φορά από το 1997 που ξεκίνησε η δημοσιοποίησή της, δεν περιλάμβανε ένα κρίσιμο παράρτημα: τη σύνοψη 30 περίπου σελίδων που απευθύνεται προς τους υπεύθυνους χάραξης πολιτικής. Αιτία η εναντίωση χωρών όπως οι ΗΠΑ, η Σαουδική Αραβία, το Ιράν, κ.ά. Το φετινό κείμενο θυμίζει τις τέσσερις σημαντικές περιβαλλοντικές κρίσεις που αντιμετωπίζει η ανθρωπότητα -κλιματική αλλαγή, απώλεια βιοποικιλότητας, ερημοποίηση και ρύπανση- που επιδεινώνονται ραγδαία και αλληλοενισχύονται, εξαιτίας μη βιώσιμων τρόπων παραγωγής τροφίμων, ενέργειας και υλικών. «Η σύνοψη προς τους υπεύθυνους χάραξης πολιτικής» περιλαμβάνει τα βασικά συμπεράσματα και συστάσεις και γίνεται πάντα αντικείμενο σκληρών διαπραγματεύσεων μεταξύ των κρατών προκειμένου να το εγκρίνουν. Ωστόσο τον περασμένο Οκτώβριο το Ναϊρόμπι, την έδρα του Προγράμματος για το Περιβάλλον του ΟΗΕ, οι εκπρόσωποι 70 κρατών δεν τα βρήκαν -ούτε μεταξύ τους ούτε με τους επιστήμονες που αρνήθηκαν να «στρογγυλέψουν» τα συμπεράσματά τους. Αποτέλεσμα; Σύνοψη γιόκ με ό,τι αρνητικό αυτό συνεπάγεται σχετικά με την απήχηση και την προβολή μιας κρίσιμης σημασίας Έκθεσης για το περιβάλλον...
Το πρώτο «αγκάθι» αφορούσε τα ορυκτά καύσιμα καθώς το κείμενο θυμίζει ότι η χρήση άνθρακα, πετρελαίου και φυσικού αερίου είναι η κύρια αιτία της κλιματικής απορρύθμισης, που επιτείνει επίσης τη διάβρωση της βιοποικιλότητας και τη ρύπανση του αέρα. Και καλεί στην άμεση εγκατάλειψή τους μαζί με την παύση επιδοτήσεών τους που, για παράδειγμα, ανήλθαν το 2022 σε 7.000 δισ. δολάρια! Σαουδική Αραβία, Ιράν, Ιράκ και Ρωσία απέρριψαν τις σχετικές συστάσεις. Τα ίδια κράτη αντιτάχθηκαν και στην αναφορά στην απαραίτητη μείωση της παραγωγής πλαστικού, προτιμώντας αυτή να περιοριστεί στη διαχείριση των αποβλήτων, ενώ η εξάλειψη της πλαστικής ρύπανσης προϋποθέτει την αντιμετώπιση ολόκληρου του κύκλου. Σαουδική Αραβία, Αργεντινή και Ιράν απέρριψαν επίσης τα συμπεράσματα σχετικά με τη μεγαλύτερη ευαλωτότητα των γυναικών στις περιβαλλοντικές κρίσεις. Από την πλευρά τους οι ΗΠΑ, που δεν μετείχαν στις συνεδριάσεις στο Ναϊρόμπι, πήραν μέρος μόνο στο τέλος τους με τηλεδιάσκεψη, λέγοντας ότι απορρίπτουν τη σύνοψη γιατί διαφωνούν με τα περισσότερα από τα συμπεράσματα της Έκθεσης...
Ο κοινωνιολόγος Στέφαν Αϊκούτ, ειδικός στην κλιματική διακυβέρνηση στο πανεπιστήμιο του Αμβούργου, διαβλέπει σε αυτή την εξέλιξη «σύγκρουση συστημάτων»: μεταξύ ενός μπλοκ που αποτελείται από τις ΗΠΑ, τη Σαουδική Αραβία και τη Ρωσία που «στηρίζουν μία όλο και πιο αντιδημοκρατική τάξη πραγμάτων βασισμένη στα ορυκτά καύσιμα κι εκείνων των χωρών που θέλουν να επιταχυνθεί ο αγώνας κατά των περιβαλλοντικών κρίσεων».
