Σε πρόσφατο, μετά Αλάσκα, εξαιρετικά ενδιαφέρον άρθρο του ο πρόεδρος του ΣΥΡΙΖΑ-Π.Σ. Σωκράτης Φάμελλος επανήλθε στην αναγκαιότητα του παγκόσμιου φιλειρηνικού κινήματος, ζητώντας «το παγκόσμιο φιλειρηνικό και πράσινο κίνημα, ο προοδευτικός δημοκρατικός κόσμος, τα δημοκρατικά κόμματα» να πάρουν πρωτοβουλίες. Υπέρβασης της βαθιάς κρίσης του διεθνούς συστήματος, θα πρόσθετα ο ίδιος, αντί του «νέου πασιφισμού» που προτείνει ο Σωκράτης.
Οι σημερινοί και χθεσινοί ειρηνιστές δεν είμαστε πασιφιστές, κάτι που ίσχυε στην αρχή των κινημάτων ειρήνης πριν από διακόσια χρόνια, όταν ήταν χριστιανικής έμπνευσης, με βάση τη γνωστή ρήση του προφήτη Ησαΐα περί μετατροπής των ασπίδων σε άροτρα. Θέση που πέρασε και στο λεξιλόγιο της Αριστεράς του Μεσοπολέμου στην Ελλάδα, όταν τραγουδούσε «τι τα θέλουμε τα όπλα, τα κανόνια, τα σπαθιά // να τα κάνουμε εργαλεία να δουλεύει η εργατιά».
Αμέτρητες και επαναλαμβανόμενες οι αποφάσεις αριστερών δυνάμεων μεταψυχροπολεμικά για νέο κίνημα ειρήνης παγκοσμίως. Αν όμως έφταναν τα λόγια τα μεγάλα και οι αποφάσεις, θα είχαμε ήδη στην Ελλάδα και στην Ευρώπη ένα πολύ μεγάλο κίνημα ειρήνης, σαν εκείνο που υπήρξε μόνο εναντίον του πολέμου στο Ιράκ το 2003, με πρωτοβουλία του Παγκόσμιου Κοινωνικού Φόρουμ και του αντίστοιχου Ευρωπαϊκού.
Θυμάμαι ότι τότε είχε οριστεί Παγκόσμια Αντιπολεμική Ημέρα, με εκδηλώσεις σε 120 χώρες του κόσμου και εκατομμύρια διαδηλωτές. Τεράστια συγκέντρωση στην πλατεία Συντάγματος με πρωτοβουλία του Ελληνικού Κοινωνικού Φόρουμ, όπου συνυπήρξαμε σε αυτό με τη ΓΣΕΕ, την ΑΔΕΔΥ και άλλες συνδικαλιστικές οργανώσεις, οι οποίες χρηματοδοτούσαν πολυμελείς αντιπροσωπείες στα διεθνή κοινωνικά fora, από τη Γένοβα και τη Φλωρεντία ως το Πόρτο Αλέγκρε και από το Παρίσι και το Λονδίνο ως την Αγία Πετρούπολη.
Διχασμός για Συρία-Ουκρανία
Δυστυχώς, δεν υπήρξε συνέχεια διεθνώς της αντιπολεμικής πλημμυρίδας του 2003. Στην Ελλάδα όμως συνήλθε το 2006 με μεγάλη επιτυχία το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Φόρουμ, που είχε κλείσει με τεράστια πορεία και σύνθημα «Όχι πόλεμος στο Ιράν», απειλή που τότε ήταν στον ορίζοντα. Ενδιαφέρον έχει να θυμηθούμε ότι σε εκείνο το Φόρουμ της Αθήνας μεγαλύτερη αντιπροσωπεία μετά την ελληνική ήταν η τουρκική με 1.500 μέλη. Γι’ αυτό και ένα από τα επόμενα ραντεβού του Ευρωπαϊκού Κοινωνικού Φόρουμ ήταν στην Κωνσταντινούπολη, όπου ένα από τα θέματα είχε εισηγηθεί ο ΣΥΝ και το αριστερό Κόμμα Ελευθερίας και Αλληλεγγύης της Τουρκίας (ODP), με κοινή πρόταση των δύο κομμάτων για αμοιβαία και ισόρροπη μείωση των στρατιωτικών δαπανών και εξοπλισμών Ελλάδας-Τουρκίας.
Στα αρνητικά της Ευρωπαϊκής Αριστεράς, ότι δεν συνέβαλε ενωτικά στην ανάπτυξη αντιπολεμικών κινημάτων για τη Συρία (2011) και το Ουκρανικό. Αντιθέτως, υπήρξε διχασμός και διάσπαση, κολλημένες στο παρελθόν συνιστώσες να υποστηρίζουν στη Συρία τον «αντιιμπεριαλιστή» Άσαντ και στο Ουκρανικό τον «δίκαιο» πόλεμο της Ρωσίας του Πούτιν εναντίον του «φιλοναζιστή» Ζελένσκι, κατά τη ρωσική πολεμική προπαγάνδα δικαιολόγησης της εισβολής. Λες και στη Μόσχα ανθεί η δημοκρατία!
Μεγάλη ευκαιρία εκδήλωσης της αντιπυρηνικής συνείδησης στις κοινωνίες της Ευρώπης αποτέλεσε η τραγωδία της Φουκουσίμα (2011), μεγέθους αντίστοιχου του Τσερνομπίλ. Τότε στη Γερμανία βγήκαν αυθόρμητα στους δρόμους χιλιάδες διαδηλωτές ζητώντας την κατάργηση των πυρηνικών εργοστασίων της χώρας, αίτημα που βρήκε ανταπόκριση από την τότε καγκελάριο Άνγκελα Μέρκελ, η οποία αποφάσισε τη σταδιακή κατάργηση δεκαεπτά πυρηνικών εργοστασίων μέχρι το 2022, ενταγμένη και στην «πράσινη μετάβαση» που επρόκειτο να αποφασίσει λίγο μετά η Ε.Ε.
Επίσης μετά Φουκουσίμα, στην Ιταλία η Αριστερά ζήτησε δημοψήφισμα εναντίον του σχεδίου ίδρυσης πυρηνικών εργοστασίων από τον Μπερλουσκόνι, το οποίο υπήρξε νικηφόρο στις 30 Μαΐου 2011.
Ζητείται νέος τρόπος σκέψης
Προφανώς, ένα νέο κίνημα ειρήνης χρειάζεται και τη θεωρία του, την οποία όμως δεν προτείνει η Αριστερά. Για παράδειγμα, ο ΣΥΡΙΖΑ και το Ινστιτούτο Νίκος Πουλαντζάς δεν έχουν κάνει ούτε ένα σεμινάριο για την άντληση διδαγμάτων από το παρελθόν και τις απαντήσεις στις προκλήσεις του σήμερα ώστε να προκύψει ένα τέτοιο κίνημα.
Θυμίζω ότι πρωτόγνωρο αντιπολεμικό κίνημα αναπτύχθηκε στη διάρκεια της δεκαετίας 1980, με αιχμή τη μη εγκατάσταση και απόσυρση των πυραύλων μέσου βεληνεκούς από την Ευρώπη. Μιλούσαμε τότε για αποπυρηνικοποιημένη Ευρώπη από τον Ατλαντικό ως τα Ουράλια, διότι εντεύθεν των Ουραλίων ήταν εγκατεστημένοι οι ρωσικοί πύραυλοι SS20. Τώρα όμως οφείλουμε να μιλήσουμε για ειρηνική Ευρώπη από τον Ατλαντικό ως το Βλαδιβοστόκ που μπορεί να προκύψει από ένα νέο «Ελσίνκι», που το υπόβαθρό του υπάρχει και είναι ο Οργανισμός για την Ασφάλεια και Συνεργασία στην Ευρώπη- ΟΑΣΕ, στον οποίο δεν αναφέρονται συχνά οι αριστερές δυνάμεις αν και είναι πολύ πιο αντιπροσωπευτικός από την Ε.Ε., με 56 χώρες-μέλη, συμπεριλαμβανομένης της Ρωσίας και όλων των πρώην συνιστωσών της Σοβιετικής Ένωσης.
Σε εκείνο το κίνημα οφείλεται και ο όρος «διπλωματία των λαών» που σήμερα θα μπορούσε να συμπληρωθεί με τον όρο «διπλωματία των πόλεων», που επίσης έχει μεγάλη ιστορία. Θεωρώ ότι η Αυτοδιοίκηση παντού στον κόσμο μπορεί να στηρίξει ένα νέο κίνημα ειρήνης για πολλούς λόγους, που οι περισσότεροι στον ΣΥΡΙΖΑ αντιλαμβανόμαστε. Γι’ αυτό και στη διάρκεια του Προοδευτικού Φόρουμ το 2022 στην Αθήνα είχα προτείνει μια διάσκεψη ειρήνης στο Ευρωκοινοβούλιο, σε επίπεδο Αυτοδιοίκησης. Πρόταση που είχε εγκριθεί, αλλά δυστυχώς έμεινε στα χαρτιά. Να ξαναπιάσουν το νήμα ο ΣΥΡΙΖΑ και οι σημερινοί ευρωβουλευτές του.
Ευτυχώς, τη «διπλωματία των πόλεων» θυμήθηκε η σπουδαία κίνηση Συνύπαρξη για την Ειρήνη και Επικοινωνία στο Αιγαίο, που με την αντίστοιχη τουρκική οργανώνουν φεστιβάλ ειρήνης στη Μυτιλήνη 2-7 Σεπτεμβρίου 2025, με στρογγυλό τραπέζι για το θέμα αυτό, στο οποίο θα λάβουν μέρος Έλληνες και Τούρκοι αυτοδιοικητικοί.
* Ο Πάνος Τριγάζης είναι υπεύθυνος του Γραφείου Ειρήνης του ΣΥΡΙΖΑ-Π.Σ.
