Σε ένα από τα πιο γνωστά επεισόδια των περιπετειών του Γαλάτη ήρωα Αστερίξ, την «Ασπίδα της Αρβέρνης», υπάρχει ένα αστείο που επαναλαμβάνεται ξανά και ξανά. Καθώς περιδιαβαίνουν τον τόπο των ιστορικών μαχών ανάμεσα στους Γαλάτες, υπό τον μεγάλο αρχηγό Βερσενζετορίξ, και στις ρωμαϊκές λεγεώνες του Ιούλιου Καίσαρα, ο Αστερίξ και ο Οβελίξ ζητούν πληροφορίες για τις περιοχές. Όλοι γνωρίζουν και τους δίνουν πληροφορίες σχετικά με το πού βρίσκεται η Ζεργκόβια, εκεί όπου οι Γαλάτες πέτυχαν μια ανέλπιστη και ηρωική νίκη κατά των Ρωμαίων. Όταν όμως τους ρωτούν πού βρίσκεται η Αλέσια, εκεί όπου ο Καίσαρας συνέτριψε οριστικά τον Βερσενζετορίξ, απαντούν εκνευρισμένοι ότι δεν γνωρίζουν κανένα τέτοιο μέρος. Σ’ αυτόν τον αξιοκατάκριτο γαλατικό σωβινισμό εντοπίζουν οι φοβεροί πλακατζήδες Γκοσινί και Ιντερζό, που μας χάρισαν αυτό το αριστουργηματικό κόμικς, την αιτία για την οποία σήμερα οι αρχαιολόγοι μπορούν να εντοπίσουν επακριβώς την τοποθεσία της μάχης της Ζεργκόβια αλλά όχι εκείνη της Αλέσια.
Οι πολιτικοί «αρχαιολόγοι» του μέλλοντος θα έχουν πιθανόν σε πολλά χρόνια από σήμερα ένα ανάλογο πρόβλημα όταν θα μελετούν την αναρρίχηση της Αριστεράς στην κυβέρνηση. Με σημείο καμπής την 5η Ιουλίου του 2015, ημέρα διεξαγωγής του δημοψηφίσματος, θα έχουμε ίσως πολλά σενάρια για τη «Ζεργκόβια» που οδήγησε την Αριστερά στην κυβέρνηση και τον λαό όχι στην εξουσία αλλά πάντως στις επάλξεις, ελάχιστα όμως για την «Αλέσια», τον άδοξο τρόπο με τον οποίο ήρθε η συνθηκολόγηση αμέσως μετά το δημοψήφισμα και όσα ακολούθησαν.
Αλυσίδα
Με την αφορμή της συμπλήρωσης δέκα χρόνων από αυτή την «ορφανή» επέτειο, την οποία όλοι επικαλούνται από λίγο σαν τα πιστωτικά παράγωγα που τίναξαν στον αέρα τη Wall Street το 2008 και δημιούργησαν την αλυσίδα γεγονότων που κατέληξε στο δημοψήφισμα, είχαμε την ευκαιρία να συναντηθούμε ξανά με αυτή την ιδιότυπη απαγορευμένη μνήμη που έχει δημιουργηθεί γύρω από αυτό. Όσοι μιλούν για το θέμα προσέχουν τι θα πουν. Η Δεξιά και το λεγόμενο «ακραίο Κέντρο», οι δυνάμεις δηλαδή που τότε συνασπίστηκαν γύρω από το «Ναι», φτάνουν έως το να στηλιτεύουν την «ανωριμότητα» ή τον «τυχοδιωκτισμό» της διεξαγωγής του δημοψηφίσματος, αποφεύγοντας παράλληλα να επικαλεστούν τη στάση τους τότε. Αφενός γιατί δεν θέλουν για κανέναν λόγο να θυμίσουν ότι δεν πάνε πολλά χρόνια από τότε που συνετρίβησαν στην κάλπη, αφετέρου γιατί, παρ’ όλα όσα έχουν μεσολαβήσει, από πουθενά δεν προκύπτει ότι η συγκεκριμένη θέση τους έχει γίνει πλειοψηφική στην ελληνική κοινωνία - σίγουρα όχι ηθικά.
Ο ΣΥΡΙΖΑ, από την άλλη, αποφεύγει επιμελώς να μιλήσει επί της ουσίας γι’ αυτόν τον ελέφαντα στο δωμάτιο. Έχει εξαιρετικό ενδιαφέρον ότι ο τριχοτομημένος ΣΥΡΙΖΑ του 2023 αδυνατεί να συνεννοηθεί και να συμφωνήσει στο οτιδήποτε (ΣΥΡΙΖΑ-Π.Σ., Νέα Αριστερά και Κίνημα Δημοκρατίας αρνούνται ή αποτυγχάνουν να βρεθούν μαζί έστω και στον στοιχειώδη κοινοβουλευτικό έλεγχο) πλην ενός: όλοι μαζί συμφωνούν ότι το κακό για τον ΣΥΡΙΖΑ, που τον οδήγησε στην εκλογική συντριβή και στη διάσπαση, ξεκίνησε το… 2019. Με το επιχείρημα ότι ο ΣΥΡΙΖΑ κέρδισε τις εκλογές του Σεπτεμβρίου του 2015 και άντεξε στις επόμενες, δημιουργούν ένα εντελώς αντιδιαλεκτικό αφήγημα σύμφωνα με το οποίο η ζημιά έγινε επειδή το κόμμα «άνοιξε υπερβολικά» (λένε οι μεν) ή «δεν άνοιξε όσο έπρεπε» (λένε οι δε). Η αντίληψη αυτή υποστηρίζει πως ένα κόμμα που μεγεθύνθηκε γύρω από την ιδέα της κατάργησης των Μνημονίων (και όχι της «εξόδου», που αποτέλεσε κατοπινό αφήγημα), απέτυχε να την πραγματοποιήσει, συρρικνώθηκε, αλλά η συρρίκνωση αυτή είναι άσχετη με την αποτυχία του να πετύχει τον στόχο που το μεγέθυνε. Οποιοσδήποτε πρωτοετής φοιτητής πολιτικής επιστήμης παρουσίαζε ένα τέτοιο σχήμα σε ακαδημαϊκή εργασία θα κοβόταν. Γιατί δεν αντέχει στην κοινή λογική.
Αναμέτρηση
Η Αριστερά οφείλει έστω και με καθυστέρηση να αναμετρηθεί με την πραγματικότητα την οποία παριστάνει πως δεν βλέπει: ότι από όποια σκοπιά κι αν δει κανείς το ζήτημα, τον Ιούλιο του 2015 κατέγραψε μια ιστορική ήττα. Μπορεί κανείς να την εντοπίσει στο πεδίο της αποτελεσματικότητας, της ηθικής ή των κοινωνικών συμφερόντων - και αυτή η συζήτηση θα έχει ενδιαφέρον. Αλλά δεν μπορεί να την καταγράψει ως νίκη.
Αναγνωρίζοντας αυτή τη συνθήκη, η Αριστερά θα έχει την επόμενη ευκαιρία της. Σε έναν κόσμο που κλονίζεται από ανταγωνισμούς, πολέμους, κλιματική κρίση και τεχνολογικό τρόμο που απειλεί ευθέως την εργασία και την ατομική ανεξαρτησία, αν μπορέσει να αναπτύξει λόγο γι’ αυτά, η κοινωνία μπορεί να της συγχωρήσει την αποτυχία δέκα χρόνια πριν.
